Кіріспе
Бруно Латурдың «Ғылым іс жүзінде: қоғам арқылы ғалымдар мен инженерлерді қалай зерделеу керек» атты кітабы – француз философы, антропологы және әлеуметтанушысы Бруно Латурдың 1987 жылы алғаш жарық көрген маңызды еңбегі. Ол оқулық стилінде жазылған, ғылым мен технологияны эмпирикалық тұрғыдан зерттеуге қатысты көзқарас ұсынады және актерлік желі теориясының канондық қолданылуы саналады. Сонымен қатар, онтологиялық тұжырымдамалар мен теориялық талқылауларды қамтиды, сондықтан бұл әдістемелік нұсқаулық емес, зерттеу монографиясы болып табылады. Кіріспе бөлімінде Латур ғылым мен технологияны «әрекет етуде» немесе «даму үстінде» зерттеу қажеттігін көрсетеді. Ғылыми жаңалықтар эзотерикалық сипатқа ие болып, түсінуге қиындық тудыратындықтан, оларды тәжірибеде, жасалған жерінде зерттеу қажет. Мысалы, Латур «қос спираль» ашылған оқиғаға оралып, мәлімдемелерді, машиналарды және мақалаларды талдау арқылы ғылыми жаңалықтың басқа да бағыттарды таңдауы мүмкін болған сәттерге жетеді (мүмкіндік). Сондай-ақ «қара қорап» тұжырымы енгізіледі. «Қара қорап» – кибернетикадан алынған метафора, ол «өздігінен жұмыс істейтін» құрылғыны білдіреді. Яғни, нұсқаулардың тізбесі үнемі қайталау үшін тым күрделі болған жағдайда, оның айналасына «қара қорап» салынып, тек «кіріс» және «шығыс» деректерін беру арқылы жұмыс істеуіне мүмкіндік беріледі. Мысалы, компьютердегі процессор – қара қорапқа ұқсайды. Оның ішкі құрылысының күрделігін білудің қажеті жоқ, оны күнделікті іс-әрекетте пайдалану жеткілікті. Хеннинг Шмидген «Ғылым іс-әрекетінде» кітабын ғылымның антропологиясы деп сипаттайды, оның басты мақсаты – «техноғылымның» беймәлім аумағына жасалған саяхат. Сол сияқты «Ғылым іс-әрекетінде» кітабы «білімді, фактілерді немесе шындықты жасау процестерін қалай есепке алуға болатынын түсіндіретін нұсқаулық» ретінде де сипатталған. Бұл – дайын ғылымның алдындағы келіссөздер мен күресті бақылап, іс жүзінде қолдануға арналған нұсқаулық.
Science in Action: How to Follow Scientists and Engineers Through Society is a seminal book by French philosopher, anthropologist and sociologist Bruno Latour first published in 1987. It is written in a textbook style, proposes an approach to the empirical study of science and technology, and is considered a canonical application of actor network theory. It also entertains ontological conceptions and theoretical discussions making it a research monograph and not a methodological handbook per se. In the introduction, Latour develops the methodological dictum that science and technology must be studied "in action", or "in the making". Because scientific discoveries turn esoteric and difficult to understand, it has to be studied where discoveries are made in practice. For example, Latour turns back time in the case of the discovery of the "double helix". Going back in time, deconstructing statements, machines and articles, it is possible to arrive at a point where scientific discovery could have chosen to take many other directions (contingency). Also the concept of "black box" is introduced. A black box is a metaphor borrowed from cybernetics denoting a piece of machinery that "runs by itself". That is, when a series of instructions are too complicated to be repeated all the time, a black box is drawn around it, allowing it to function only by giving it "input" and "output" data. For example, a CPU inside a computer is a black box. Its inner complexity doesn't have to be known; one only needs to use it in his/her daily activities. Henning Schmidgen describes Science in Action as an anthropology of science, a manual where the main purpose is “a trip through the unfamiliar territory of “technoscience””. Similarly Science in Action has been described as "A guide that explains how to account for processes of making knowledge, facts, or truths. A guide designed to be used on site, while observing the negotiations and struggles that precede ready made science".
Сын
Латурдың еңбектері, оның ішінде «Science in Action» кітабы, кейбір ғалымдардан ауыр сынға ұшырады. Ольга Амстердамсканың өткір сынға толы кітап шолуы мына сөйлеммен аяқталды: «Бір қызығы, жалғыз мақсаты – ештеңе туралы дәйекті емес, жалған және ұйымсыз әңгімелер айту болған әлеуметтік ғылым идеалы маған қызықты да, жеткілікті мақсатты да көрінбейді».