Кіріспе
Малус (η Μαλλός Mallos; этнонимі: Μαλλώτης) – Кілікия Кампестрис (кейін Кілікия Прима) ежелгі қаласы, Анадолияда Пирам (қазіргі Джейхан Нехри) өзенінің сағасына жақын орналасқан. Ежелгі заманда қала Пирамның аузында (өзеннің арнасы кейін өзгерген), оның порты болған Магарсаға (немесе Магарсусқа) қарсы төбеде жатқан. Аймақ осы қаланың атымен аталып, Маллотис деп белгіленген. Қазіргі таңда бұл орын Жерорта теңізі жағасынан бірнеше шақырым ішінде, Түркияның Адана провинциясындағы Караташ түбегіндегі биік жатқан жерде, Караташ қаласынан бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан.
Mallus (η Μαλλός Mallos; ethnonym: Μαλλώτης) was an ancient city of Cilicia Campestris (later Cilicia Prima) lying near the mouth of the Pyramus (now the Ceyhan Nehri) river, in Anatolia. In ancient times, the city was situated at the mouth of the Pyramus (which has changed course since), on a hill opposite Magarsa (or Magarsus) which served as its port. The district was named after it, Mallotis. The location of the site is currently inland a few km from the Mediterranean coast on an elevation in the Karataş Peninsula, Adana Province, Turkey, a few km from the city of Karataş.
Тарих
Грек аңызы бойынша, Малус қаласын Амфилох және Мопсус есімді екі аргив ағайындылары құрған. Амфилох әртүрлі жазбаларда Амфиараның ұлы және Алкмаонның ағасы, сонымен қатар патша және болашақты көре білуші ретінде сипатталған; Алкмаонның ұлы; не Страбон айтуынша, Аполлонның жартылай құдай ұлы ретінде түсіндіріледі. Амфиараның ұлы мен Алкмаонның ұлы троялық соғысты көрген буынға жатқан. Амфилох пен Мопсус соғыстан шығып, Аргосқа қайтқанға дейін немесе бір-бірін өлтіргенге дейін Малус және басқа да қасиетті орындар мен қалаларды құрған делінеді. Плутарх заманына дейін сақталған қасиетті орынға келгендер храмда түнеп, олардың түстері құдайлардың сұрақтарына берген жауабы деп есептелген. Ұлы Александр Пирам өзенінен көпір салдырып, аймақты басып алғанда Малусқа келді және Амфилохқа құрбан шалған. Александр қаланы салықтан босатты, себебі ол аргивтердің отары болған, ал өзі Гераклдың ұрпағы ретінде Аргостан шыққанмын мәлімдеді. Малус триремалары Александрдың флотына қосылып, Тир қаласын қоршауға қатысты. Олар Антиох IV Эпифанға қарсы Тарс қаласымен одақтасты, ол Киелі кітапта екі қаланы да әйелі Антиохиске сыйлаған деп айтылған. Малус маңызды қала болған, бірақ оның ерекше тартымдылықтары болмаған. Б.з.д. II ғасырында, атақты философ және грамматик Крат Малуста туған, ол алғашқы жер шарын жасаған деп есептеледі; алайда, ол жас кезінде қаладан кетіп, ғылыми еңбектерінің көп бөлігін басқа жерде атқарған. Оның порты Магарса болған, бірақ кейінірек Portus Palorum деп аталған жеке порты болған сияқты. Малустан көптеген монеталар сақталған, ал III ғасырға жататындары "Малус колониясы" немесе "Колония метрополис Малус" деген жазумен белгіленген. Қала туралы көптеген ежелгі авторлар, сондай-ақ орта ғасырлардағы араб, армян және итальян жазушылары айтқан. Қаланың маңызы төмендеп, Киликия Армян патшалығымен бірге жойылған. Ежелгі Антиохия қаласының орны жағалауда бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан. Малус Антиохия епископтық тізімінде Тарсқа бағынышты епископтық ретінде көрсетілген. Алты епископ тіркелген: Бематий (377 жылғы Антиохия соборында), Валентин (431 жылғы Ефес соборында және 434 жылғы Тарс соборында), Хрисипп (451 жылғы Халкидон соборында). Бұл епископтық Католик шіркеуінің титулдық епископтықтарының тізіміне енген. 1990 жылы соңғы епископ қайтыс болғаннан бері бұл епископтыққа ешкім тағайындалмаған.
Белгілі тұлғалар
Дионисиад (Διονυσιάδης) Маллос қаласынан шыққан грек трагедиялық ақыны. Прокл Малотты - стоик философ. Маллос қаласынан шыққан Крейт - стоик философ. Филистид (Φιλιστείδης) - ғалым. Лисаниас (Λυσανίας) Маллос қаласынан шыққан тарихшы.
Орналасқан жері
Малюстың нақты орналасқан жері зерттеу нысаны болған. Квинт Курций Александр Пирам өзенінен көпір салып қалаға кіргенін айтады, бұл Пирам өзенінің сағасына жақын, шығыс жағалауда, Мегарсқа (қазіргі Караташ) қарама-қарсы орналасқан болуы керек екенін көрсетеді. Скилакс (40-бет) Маллусқа жету үшін өзен бойымен қысқа ғана қашықтыққа жүзу қажет болғанын хабарлайды; ал Помпоний Мела (i.13) да қаланың өзенге жақын орналасқандығын мәлімдейді; сондықтан Птолемей (v.8.4) оны өзеннен екі шақырымнан астам қашықтықта көрсеткені қате болуы мүмкін. Маллус Адана облысының Қызылтахта қаласында орналасқан деп саналады. Жақын орналасқан Теркосан қаласы оның бейіт қабірі (некрополі) ретінде айтылады. Қаланың Қызылтахтадағы орналасқан жері ежелгі дереккөздерге сүйене отырып анықталған. Stadiasmus Маллустың Мегарстан 150 стадия қашықтықта болғанын көрсетеді (Мегарс қазіргі Караташ деп анықталған). Бір стадия 600 футқа тең, ал 150 стадия 27,4 шақырымды құрайды. Бұл қашықтықты Түркия картасында 1:100 000 масштабпен Караташтан өлшегенде, қаланың орналасқан жері Қызылтахтаның шетінде болады.