Моника МакУильямс: Солтүстік Ирландия тынышлығының күресушісі және құқық қорғаушысы

Кіріспе

Британдық саясаткер және ғалым (1954 жылы туған)

Моника Мэри МакУильямс (28 сәуір 1954 жылы туған) – Солтүстік Ирландия ғалымы, бейбітшілік қозғалысының белсендісі, адам құқықтарын қорғаушы және бұрынғы саясаткер. 1996 жылы ол Солтүстік Ирландия әйелдер коалициясы (NIWC) саяси партиясын құрды және 1998 жылы «Ұлы жұма» бейбіт келісіміне әкелген көппартиялық бейбіт келіссөздерге делегат ретінде сайланды. 1998 жылдан 2003 жылға дейін Солтүстік Ирландия Ассамблеясының Белфаст Оңтүстік округінен депутаты болды және Ұлыбритания мен Ирландия үкіметтері атынан Адам құқықтарын іске асыру комитетінің төрағасы қызметін атқарды. 2005–2011 жылдары Солтүстік Ирландияның Адам құқықтары жөніндегі комиссиясының бас комиссары болып тағайындалды, ал 2011–2015 жылдары Солтүстік Ирландиядағы түрме реформасын бақылау комиссары болды. Қазіргі уақытта Солтүстік Ирландиядағы жартылай әскери ұйымдарды тарату жөніндегі тәуелсіз есеп беру комиссиясының құрамында қызмет етеді. Ол Ольстер университетінің Транзиттік әділет институтының құрметті профессоры және отбасылық зорлық-зомбылық бойынша академиялық зерттеулерін жалғастыруда. Сонымен қатар ол қақтығыстарды шешу және қақтығыс аймақтарындағы әйелдермен жұмыс істеу саласында маманданған.

Ерте өмір

МакУильямс Антрим графтығының Баллимони қаласында дүниеге келді, Лондондерри графтығының Килреа қаласында өсті және Колерейн қаласындағы Лорето колледжінде білім алды. Ол Белфаст Королева университеті мен Мичиган университетінің түлегі және Олстер университетінде әйелдер зерттеулері мен әлеуметтік саясат профессоры атанды.

Мансап

Оңтүстік Белфастта тұратын католик МакУильямс (Шығыс Белфасттан келген протестант әлеуметтік жұмыскері Перл Сагармен және басқа әйелдермен бірге) Солтүстік Ирландия әйелдер коалициясын (NIWC) құрды – азаматтық бостандықтар, тіпті әйелдер құқықтарын қамтамасыз етудің қиын болған дәуірде феминистік платформасы бар саяси партия. Ол Мартин Лютер Кингтен шабыттанып, Солтүстік Америкада оның басшылығымен азаматтық құқықтар қозғалысының өркендегенін көрді, сонымен бірге Солтүстік Ирландиядағы құқықтар да маңызды мәселе екенін атап өтті. Оның Солтүстік Ирландия үшін басты мақсаты – инклюзия, адам құқықтары мен теңдікке негізделген кең ауқымды бейбітшілік көрінесін. 1996 жылы МакУильямс Сагармен бірге әйелдер коалициясынан 1998 жылғы Ұлы жұма келісіміне әкелген Солтүстік Ирландиядағы көппартиялық бейбітшілік келіссөздеріне қатысты. Ол халықаралық бейбітшілік шартына қол қойған әлемдегі әйелдердің 3 пайызының қатарына қосылды. Бейбітшілік келіссөздерімен бірге өткен Диалог және түсіністік форумында ол жиі сексизм мен қорлауға ұшырады және қоғамдық өмірдегі әйелдерге қатысты осындай мінез-құлыққа қарсы тұрды. Бейбітшілік келісімінде ол құрбандарға өтемақы төлеу, татуласуды енгізу, білім беруді интеграциялау, ортақ тұрғын үйлер және азаматтық форумды құру сияқты маңызды нәтижелерге қол жеткізуге үлес қосты, бұл қаруды жоюға және қарусыздануға ғана баса назар аудармады. Бұл Ұлы жұма келісімінің табысқа жетуіне өте маңызды болды. 1998 жылдан 2003 жылға дейін Оңтүстік Белфастты ұсынып, ол Солтүстік Ирландия әйелдер коалициясының екі мүшесінің бірі болып сайланды (екіншісі – Джейн Моррис). Келісімге байланысты келіссөздер кезінде ол 2003 жылға дейін Адам құқықтары жөніндегі кіші комитеттің төрағасы болды. 2003 жылғы Ассамблея сайлауында ол бірнеше жүз дауыс айырмасымен орынсыз қалды. Он жылдық өмірден кейін NIWC 2006 жылы партияны тарату туралы шешім қабылдады. МакУильямс 2003 жылдан бастап университеттегі лауазымына оралды, ал 2005 жылдың маусымында Солтүстік Ирландияның адам құқықтары жөніндегі комиссиясының толық уақытты бас комиссары болып тағайындалды, үш жылдық мерзімге. Ол 2008 жылдың қыркүйегінде екінші мерзімге қайта тағайындалды. Оның алты жылдық басшылығымен Комиссия Солтүстік Ирландия үшін құқықтар туралы заңға кеңес берді, ол 2008 жылдың желтоқсанында Ұлыбритания үкіметіне ұсынылды, алайда Солтүстік Ирландия үшін құқықтар туралы заң әлі де күтілуде. 2011 жылы ол Ольстер университетіне гендер, көші-қон, адам құқықтары және қақтығыстар бойынша зерттеулер жүргізетін Транзициялық сот институтында әйелдер зерттеулерінің профессоры болып қайта оралды. 2011 жылдың желтоқсанында ол Солтүстік Ирландияның Әділет министрлігіне кеңес беретін түрме реформасын қадағалау тобына тағайындалған үш адамның бірі болды. 2015 жылы ол Солтүстік Ирландиядағы жарымәскери ұйымдарды тарату жөніндегі жаңа бастамалар тобына бірінші министр мен бірінші министрдің орынбасары тағайындады. Кейіннен ол 2017 жылдан 2021 жылға дейін Panel есебінің ұсыныстарын қадағалау үшін британдық және ирландиялық үкіметтер арасындағы халықаралық келісім бойынша тәуелсіз есеп беру комиссиясына тағайындалды. Ол 2021 жылдың шілдесіне дейін Женевада орналасқан халықаралық үкіметтік емес ұйым Интерпиестің Басқару кеңесінің төрағасы болды және қазір Ольстер университетінің Өтпелі сот институтында профессор. Моника «Politics in Action» ұйымын құруға көмектесті және оның директорлар кеңесінде қызмет етеді. МакУильямс екі кітаптың және үш үкіметтік зерттеу жұмысының авторы: «Ашық түрде айту: Солтүстік Ирландиядағы тұрмыстық зорлық-зомбылық» (1993, Джоан МакКирнанмен бірге) және «Тұрмыстық зорлық-зомбылықты қабылдау: азаматтық және қылмыстық сот жүйесіне қатысты мәселелер» (1996, Линда Спенспен бірге) және «Қақтығыс және қақтығыстан кейінгі қоғамдардағы жақын серіктес зорлық-зомбылық: Солтүстік Ирландиядан алынған ойлар мен сабақтар» (2017, Джессика Дойлмен бірге). Оның 1990 жылдардағы зерттеулері тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қатысты алғашқы үкіметтік саясатты қалыптастыруға әкелді және жиырма бес жылдан кейін қақтығыс кезінде және одан кейін тұрмыстық зорлық-зомбылық туралы алғашқы ұзақ мерзімді зерттеу ретінде жалғасты. Ол саяси қақтығыстардың әсері, қақтығыстарды шешу және әйелдер құқықтары туралы бірнеше мақала жариялады. Ол Колумбия, Мьянма, Уганда, Конго, Сирия, Йемен, Ауғанстан, Ирак, Израиль және Палестина сияқты қақтығыс аймақтарындағы әйелдермен семинарлар өткізді. Ол 1998 жылы Джон Ф. Кеннеди кітапханасының «Батылдық профилі» сыйлығына Солтүстік Ирландия бейбіт процесіне бірлесіп үлес қосқан тоғыз қол қоюшының бірі болды. 2019 жылдың 9 маусымында ол 9 маусымда Desert Island Discs бағдарламасында «қашықтағы» қонақ болды. Ол Солтүстік Ирландияның әйелдер коалициясының тарихына арналған «Динозаврларға қош сауын айту» атты құжаттық фильмде көрсетілді. Оның «Тұрып сөйле: Солтүстік Ирландияда және одан тыс жерлерде әйелдер құқықтары, бейбітшілік және теңдік үшін жұмыс істеген өмірім» атты кітабы 2021 жылы жарық көрді. 2023 жылы ол Корольдік ирландия академиясының мүшесі болып сайланды.

McWilliams, a Catholic residing in south Belfast, co founded (with Pearl Sagar, a Protestant social worker from East Belfast, and other women) the Northern Ireland Women's Coalition (NIWC), a political party with a feminist platform in an era where civil liberties, let alone women's rights, were difficult to gain traction on. She was inspired by Martin Luther King and watched the civil rights movement grow under his leadership in North America, noting herself that rights in Northern Ireland were of real concern too. Her focus for Northern Ireland was on a broader vision of peace based on inclusion, human rights and equality. In 1996, McWilliams won a seat with Sagar representing the Women’s Coalition at the multi party peace talks in Northern Ireland leading to the 1998 Good Friday Agreement. She joined 3% of global women as a signatory to an international peace treaty. She faced frequent sexism and ridicule in the Forum for Dialogue and Understanding, which sat alongside the peace talks, and challenged the way in which women in public life were subjected to such behavior. In the peace accord, she contributed to the securing of key outcomes such as restitution for victims, inclusion of reconciliation, integrated education, shared housing and a civic forum rather than a sole focus on decommissioning and disarmament. This was key to the success of the Good Friday agreement. She was elected as one of two Northern Ireland Women’s Coalition Members of the Legislative Assembly in Northern Ireland (the other being Jane Morrice) from 1998 to 2003, representing South Belfast. During the negotiations following the Agreement, she was the Chairperson of the Human Rights Sub Committee until 2003. In the 2003 Assembly election she lost her seat by a few hundred votes. After ten years in existence, the NIWC decided in 2006 to stand down the party. McWilliams returned to her university post from 2003 until she was appointed by the Secretary of State for Northern Ireland as full time Chief Commissioner of the Northern Ireland Human Rights Commission in June 2005, for a three year term. She was reappointed for a second term, in September 2008. Under her six year leadership the Commission finalized the advice on a Bill of Rights for Northern Ireland. It was presented to the UK government in December 2008 where legislation on a Bill of Rights for Northern Ireland is still awaited. In 2011 she returned to the University of Ulster as Professor of Women's Studies in the Transitional Justice Institute which carries out research on gender, transition, human rights and conflict. McWilliams was one of three persons appointed in December 2011 to a Prisons Reform Oversight Group advising the Northern Ireland Department of Justice. In 2015 she was appointed by the First Minister and the Deputy First Minister to the Fresh Start Panel on the Disbandment of Paramilitary Organizations in Northern Ireland. She was subsequently appointed by international treaty between the British and Irish governments to the Independent Reporting Commission from 2017 to 2021 to oversee the recommendations from the Panel report. She chaired the Governing Board of Interpeace, an international NGO based in Geneva, until July 2021 and is Emeritus Professor in the Transitional Justice Institute at Ulster University. Monica helped establish Politics in Action and is on their board of directors. McWilliams has co authored two books and three government published research studies: Bringing It Out in the Open: Domestic Violence in Northern Ireland (1993, with Joan McKiernan) and Taking Domestic Violence Seriously: Issues for the Civil and Criminal Justice System (1996, with Lynda Spence) and 'Intimate Partner Violence in Conflict and Post Conflict Societies Insights and Lessons from Northern Ireland' (2017 with Jessica Doyle). Her research in the 1990s led to the first government policy on domestic violence and was followed up twenty five years later as the first longitudinal study on domestic violence during and post conflict. She has published several articles on the impact of political conflict, on conflict resolution and women's rights. She has facilitated workshops with women in conflict regions including Columbia, Myanmar, Uganda, DRC, Syria, Yemen, Afghanistan, Iraq, Israel and Palestine. She was one of nine signatories of the Northern Ireland peace process jointly awarded the John F. Kennedy Library Profile in Courage Award in 1998. On 9th June 2019 she was a 'castaway' guest on Desert Island Discs on 9 June 2019. She was featured in the documentary "Wave Goodbye to Dinosaurs", a history of the Northern Ireland's Women's Coalition. Her book Stand up Speak Out: My Life working for women's rights, peace and equality in Northern Ireland and beyond was published in 2021. In 2023 she was elected a member of the Royal Irish Academy.

Марапаттар

1999 жылы МакУильямс Франк Кузинс бейбітшілік сыйлығының бірлескен иегері атанды (бұл сыйлық британдық кәсіподақ өкілінің құрметіне беріледі). Ол Лесли колледжінен (Массачусетс штаты), Маунт-Мэри колледжінен (Милваки), Йорк университетінен, Белфаст королева университетінен, Дублин қалалық университетінен және Дублин Тринити колледжінен құрметті доктор дәрежесін алды. 2018 жылы оның өмірлік еңбегін мойындап және сайлау құқығының 100 жылдығын мерекелеу аясында Бизнестегі әйелдер Моникаға ерекше өмір бойы жеткен жетістіктері үшін сыйлық табыс етті. Сондай-ақ 2018 жылы Моника МакУильямс Ирландияның Tatler даналық залына енгізілді. 2023 жылдың қараша айында МакУильямс BBC-нің 100 әйел тізіміне қосылды.