Кіріспе

Хоккейден жазалау бұрышы, кейде қысқа бұрыш деп аталады, – бұл қорғаныстағы командаға берілетін жаза. Ол көбінесе айыптау шеңберінде жасалған қорғаныс бұзушылығы үшін немесе қорғаныс 23 метрлік аймақтағы қасақана бұзушылық үшін тағайындалады. Шабуылдаушы ойыншылар оны іздеп, гол соғуға тамаша мүмкіндік ретінде пайдаланады. Бұл жағдайға арналған ерекше ережелер бар, олар тек жазалау бұрыштарында қолданылады, ал ойыншылар осы ойын кезеңінде сүйреп соғу сияқты арнайы дағдыларды дамытады. Жазалау бұрышы әрқашан ойынның маңызды бөлігі болды, және 1970 жылдары жоғары деңгейдегі жарыстарда жасанды жабын міндетті болғаннан кейін оның маңыздылығы одан да артты. Жазалау бұрыштарының маңыздылығы сынға түсіп келеді, себебі шабуылшылар қақпаға тікелей соққы берудің орнына, айыптау шеңберінде, әсіресе қорғаушылардың аяқтарына тигізу арқылы бұзушылық жасауға тырысады, нәтижесінде ашық ойынмен соғылған голдардың саны азайды. Голландиялық Пол Литженс 177 матчта 267 гол соғып, бұрынғы халықаралық рекордты иеленді және жазалау бұрыштарынан гол соғудың маманы болды. Литженс және алғашқы мамандар допты дәл және күшті соқты. Алайда, қақпашылардың соққы кезінде жатып алуын болдырмау үшін сүйреп соғу әдісі енгізілді, ол басым техникаға айналды. Бұл осы шеберліктегі сарапшылардың пайда болуына әкелді, ал Литженстің рекордын пакистандық ойыншы Сохайл Аббас басып өтті, ол көбінесе "әлемдегі ең жақсы" жазалау бұрышы және сүйреп соғу маманы деп аталады. Үндістандық Сандип Сингх те үздік ойыншылардың бірі саналады.

Процедура

Жазалау бұрышын тағайындау үшін төреші екі қолын көлденеңге бұрып, тиісті қақпаға бағыттайды. Ойын уақыты тоқтатылмаса да, жартылай финал немесе толық уақыттан кейін жазалау бұрышын, кез келген жазалау бұрышын немесе айып соққысын аяқтауға мүмкіндік беру үшін оны ұзартуға болады. Дегенмен, 2014 жылдан бастап, ережеге енгізілген өзгеріс бойынша, жазалау бұрышы үшін 40 секундтық үзіліс беріледі. Жазалау бұрышы тағайындалғанда, ең көп дегенде бес қорғаушы ойыншы (қақпашыны қоса алғанда) қақпаның арғы сызығында немесе қақпа бағанасынан кемінде бес метр қашықтықта тұрады. Қорғаушы команданың қалған ойыншылары орта сызықтың артында болуы керек. Бір шабуылшы ойыншы допты шеңберде, екі қақпа бағанасынан кемінде 10 метр қашықтықта артқы сызыққа орналасады. Шабуылшы команданың қалған ойыншылары ату шеңберінен тыс алаңға орналасады. Артқы сызықтағы шабуылшыдан басқа барлық ойыншылар доп ойналғанша денесінің немесе таяғының бір бөлігімен шеңбердің ішінде немесе орта сызықтың үстінде тиіспеуі керек. Артқы сызықтағы шабуылшы ойыншы шеңбердің ішінде бір аяғымен тұра алады, бірақ екінші аяғы артқы сызықтың артында болуы тиіс. Егер ойыншы шеңберге ерте кірсе немесе орта сызықты ерте кесіп өтсе, немесе артқы сызықтағы шабуылшы ойыншының бір аяғы шеңберден тыс болмаса, жазалау бұрышы қайтадан орнатылып, қайтадан орындалады. Шабуылшы ойыншы допты ойынға енгізгенде, ойыншылар ату шеңберіне кіре алады немесе орта сызықты кесіп өте алады. Голға соққы беру үшін алдымен доп шеңберден шығуы керек. Әдеттегі жазалау бұрышында артқы сызықтағы шабуылшы ойыншы допты шеңбердің жоғарғы жағындағы ойыншыға итеріп жібереді, ол допты шеңбердің сыртында тоқтатады. Басқа ойыншы тоқтаған допты алып, голға тырысу үшін шеңберге қайта итеріп немесе сүйреп шығарады (әдеттегі ережеге сәйкес, гол саналуы үшін допты шабуылшы ойыншы ату шеңберінің ішінде соңғы рет ойнауы керек). Егер жазалау бұрышындағы бірінші голға соққы әрекеті соққы болса, онда, соққыға, шапқа немесе итеруге қарағанда, қақпа сызығын кесіп өткенде қақпаның артқы тақтасынан жоғары болмауы керек. Бұл кез келген ауытқуларға қарамастан бағалануы керек, мысалы, егер доп қажетті биіктіктен төмен қақпа сызығын кесіп өтетін траекторияда соққы алса, онда ол осы биіктіктен және қақпаға ауытқыса да, гол беріледі. Керісінше, доптың ұшу кезінде 460 мм-ден жоғары көтерілуі маңызды емес, егер ол қауіпті ойын болып табылмайтын болса, және ол өздігінен 460 мм-ден төмен түсіп, қақпа сызығын кесіп өткенше, ол әлі де гол ретінде есептеледі. Екінші және одан кейінгі голға соққы беру кезіндегі шабуылдар, шаптар, итерулер, бұрылулар және соққылар қақпа сызығын кез келген биіктікте кесіп өтуі мүмкін, егер бұл қауіпті ойын болып табылмайтын болса. Жазалау бұрышы гол соғылғанда, доп артқы сызықтан шығарылса және тағы бір жазалау бұрышы тағайындалмаса, айып соққысы берілсе, қорғаушы командаға тегін соққы берілсе немесе доп шеңберден 5 метрден астам қашықтыққа (яғни, ату шеңберінен тыс нүктелі сызықтан тыс) шығып кетсе аяқталады.

Тарих

Жазалау бұрышы 1908 жылы енгізілді және барлық шабуылдаушы ойыншылардың айыппұл шеңберінен тыс, ал барлық қорғаушылардың қақпа сызығының артында болуын талап етті. Алғашқы жазалау бұрыштарында допты соққыдан бұрын тоқтату ғана қажет болды, ал оны айыппұл шеңберінен тыс тоқтату немесе жылжыту талап етілмеді. Сондықтан, қолмен тоқтату ертедегі жазалау бұрыштарының маңызды бөлігіне айналды: бір ойыншы допты енгізеді, екіншісі қолмен тоқтатады, ал үшіншісі соққы береді. 1961 жылы қақпа сызығының артындағы қорғаушылардың саны алтыға дейін азайтылды, ал қалғандары 25 ярдтан тыс тұруға міндетті болды, екі жылдан кейін бұл талап жартылай сызыққа дейін өзгертілді. Бірнеше жыл өткен соң, 1987 жылы қорғаушылардың саны қазіргі беске дейін азайтылды. Бұған қоса, гол үшін бірінші соққы гол сызығынан артық биіктікте болмауы керек еді – бұл ереже доп айыппұл шеңберінен 5 метрден астам қашыққа (яғни, шеңберден алыс) жылғаннан кейін күшін жойды. 1998 жылы доп енгізілетін орын қақпа тірегінен кемінде 10 метр қашықтықта болуы керек деп белгіленді (бұрынғы ережеде кемінде 10 ярд болуы керек еді); 2000 жылы шеңбердің ішінде арнайы белгі енгізілді. Сонымен қатар, 1995 жылдан бастап жазалау бұрыштарында ойыншыларды ауыстыруға рұқсат берілді. Бұл ереже үш жылдан кейін жойылды, себебі жазалау бұрыштарына ғана қатысатын мамандандырылған ойыншылар пайда болды. 1996 жылы жазалау бұрышында гол соққысы алдында доп шеңберден тыс тоқтатылуы керек болды. 2003 жылдан бастап допты тоқтату міндетті емес, бірақ оның шеңберден тыс жылжуы қажет болды.