Кіріспе

Виа-де-Ла-Плата (Күміс жол) немесе Рута-де-ла-Плата (Күміс жол) – Испанияның батысын солтүстіктен оңтүстікке кесіп өтетін, Мерида мен Асторганы байланыстыратын ежелгі сауда және қажырлы саяхат жолы. Оның ұзартылған нұсқасы оңтүстікте Севильядан басталып, солтүстікте Бискай шығанағындағы Хихонға дейін созылады. Қазіргі A 66 және AP 66 тас жолдары, сондай-ақ бұрынғы N 630 ұлттық жолы осы жолмен өтеді.

Атауы

Vía de la Plata термині қазіргі испан тіліндегі күміс деген сөзден шыққан деп жиі есептеледі. Алайда, бұл жолдың атын араб тіліндегі «аль-балат» сөзінен алған, яғни тас төселген жол, және римдіктер салған жол деп сипаттайды. Күміс жолы, атымен қарамастан, күміс саудасы үшін арналған жол болған емес. Мұндай атау, басқа жағдайлардағыдай, дыбысталу шатасуынан туындаған халықтық эволюцияның нәтижесі. Андалусия кезеңінде бұл жолды аль Балат (тас төселген жол) деп атаған, бұл сөз Испанияның басқа да аймақтарында жиі кездеседі және Албалат, Альбалате сияқты жер аттарының шығуына себеп болған. Бұл айтылудың нәтижесінде адамдар оның дыбысын қымбат металлдың атына жатқызып, белгілі бір мерзімде, бірақ 1504 және 1507 жылдарға дейін, Кристофер Колумб пен Антонио де Небрия еңбектерінде Виа де ла Плата деп атауға бастады. Біріншісінде ол жай ғана Плата деп, ал екіншісінде былай делінген: Est praeterea eiusdem Lusitanie via nobilissima: Argentea vulgo dicitur. Quod Licinius pontifex primum stravit, deinde Traianus Caesar refecit, et deinceps Aelius Pertinax aliiqui imperatores restituerunt, id quod ex lapidibus intelligitur: quibus millia passuum distinguuntur. Жол Эмерита Аугустадан Кастра Кецилия Салмантикаға дейін созылады, онда ол көпірдің шетінде жоғалып, одан әрі оның іздері табылмады. Тағы бір болжам бойынша, бұл атау Делапидата жолынан шыққан болуы мүмкін, бірақ бұл жолда нақты кремний немесе тастардың жоқтығы сияқты мәселелер тудырады, яғни қалалық емес жолдарда кездеспейтін тас төсеу. Бұл қиындықтан шығу үшін, соңғы делапида жолының мағынасы «мерейлі тастармен белгіленген жол» (классикалық және ортағасырлық латын тіліндегі lapis – «мерейлі тас») деп түсіндіріледі.

Римге дейінгі дәуір

Бұл байланыс жолының тарихи шығу тегі белгісіз. Тарихи алдындағы кезеңде, жарым аралдың оңтүстігінде Тартесос мәдениетінің болған кезінде, түрлі археологиялық жаңалыстардың арқасында испан батысымен сауда байланыстарының бар екені туралы хабарлар бар, кейбір ғалымдар бұл жолды "Қалайы жолы" деп атайды, себебі осы металдың көп бөлігі жарым аралда айналымда болған деп есептеледі. Келесі ғасырларда осы жол үздіксіз пайдаланыла берді, бірақ оның нақты аты белгісіз болды. Рим империясы келгенге дейін, бұл Кадистен Пиреней тауларын кесіп өтетін Левант аймағындағы Гераклея жолымен қатар, Испан қалаларының ең маңызды байланыс жолдарының біріне айналды.

Қазіргі заман

Бұл маршруттың қолайлылығы бүгінге дейін дәлелденіп келеді. Оны қазіргі заманғы A66 және AP66 тас жолдарымен қатар, ескі N630 ұлттық тас жолы да пайдаланады. Дегенмен, кейбір бөліктері Севилья сияқты қалалық аймақтардан өтеді, онда Виа-де-ла-Плата Гуадалкивир өзені бойымен созылады. Виа-де-ла-Плата Сантьяго-де-Компостелаға жаяу, велосипедпен немесе атпен баратын саяхатшылар үшін француз жолына балама ретінде күнделікті танымал болып келеді. Көп бөлігі екі мың жыл бұрынғы қалпында сақталған.