Кіріспе

Мексикалық бас сүйегі үлгісі қанттан немесе саз балшықтан жасалған, Día de los Muertos мерекесі үшін.

Калавера (испанша – kalaˈβeɾa, "бас сүйегі"), Өлгендер күні контекстінде, адамның бас сүйегі немесе қаңқасының бейнесі болып табылады. Бұл термин көбінесе жеуге жарамды немесе сәндік бас сүйектерге қолданылады, олар (әдетте қалыптармен) қанттан (Alfeñiques деп аталады) немесе саздан жасалады және Мексиканың Өлгендер күнін (lang es) және Рим католик мейрамын – Барлық жанұялар күнін атап өтуде қолданылады. Калавера сонымен қатар Жозе Гуадалупе Посаданың гравюраларындағы бас сүйектері мен қаңқалардың көркем бейнелерін, немесе Өлгендер күнімен байланысты сыйлықтар мен қуандықтарды да білдіре алады. Көптеген танымал калавералар құмырсқан қанттан жасалады, түрлі-түсті фольга, глазурь, мұжын және кейде қауырсын сияқты заттармен әшекейленеді. Олар көптеген түстерде болады. Қант бас сүйектерін қалыптармен жасаудың дәстүрлі әдістері ұзақ жылдар бойы қолданылып келеді, бірақ скелеттік фигураларды сату туралы ең алғашқы жазба 1740 жылдарға дейін жетеді. Дегенмен, қазіргі Өлгендер күні көбінесе католиктік, ал емес жергілікті, себебі испандықтар жергілікті діндерді жоюға тырысқан. Сонымен қатар, Стэнли Брандес айтқандай, бұл бас сүйектер мен қаңқалардың жеті ерекшелігі бар: (1) өткір; (2) маусымдық; (3) қызықты; (4) діни емес; (5) коммерциялық; (6) тірі адамдар үшін жасалған; (7) ойнауға арналған; (8) кішкентай және тасымалдауға ыңғайлы; (9) қалалық тұрғындар жасап, тұтынады. Олар – "өлімнің көңілді белгілері". Мексикада 1 қарашада қайтыс болған балалар еске алынады. Ересектердің 2 қарашада оралып келеді деп есептеледі. Олардың өлгендердің рухы үйге оралып, құрбандыққа шалынған тағамдардың дәмін татып, қуанады деп сендіреді. Кейбіреулер олар тағамның мәнін жейді, ал басқалары оны жемей-ақ сезінеді немесе дәмдейді дейді. Колумбияға дейінгі дәуірде бас сүйектері мен қаңқалардың суреттері тасқа қашалған (кейде нағыз бас сүйектер түрінде) бейнеленген, себебі сүйектер өмірлік энергия мен күштің маңызды сақтаушысы деп есептелген. Катрина – Өлгендер күнімен байланысты ең танымал тұлға. Кейбір калавералар шоколадтан да жасалады. Калавералар әдетте өсімдік бояуларымен боялады. Көптеген сәнді калавералар сияқты, олардың маңдайларына да есімдер жазылуы мүмкін. Калавераларды жеуге болады немесе бірнеше күн сақтап, содан кейін тастап жіберуге болады.

Саздан жасалған бас сүйектер

Калавералардың саздан жасалған ойыншықтарының түрлері де адам бас сүйегінің пішінін еске түсіреді. Бұл ойыншықтар көбінесе металл күміс түспен боялады, бірақ оларды ақ, қара және қызыл түстерде де кездестіруге болады. Көптеген түрлі түсті мұқтар көздер де әшекей ретінде қосылуы мүмкін.

Әдебиетті кальвералар

Өлгендер күніне арналған өлеңдер әдеби калавера деп аталады, олар тірілерді олардың өлім-жітімдері туралы еске салып, әзілмен сынға алуға бағытталған. Бұл дамудың маңызды алғышарты – Мексикада жарық көрген алғашқы суретті басылым. "El Calavera" деп аталған бұл басылым 1847 жылы жарық көріп, бас сүйек суретімен безендірілген, бірақ ол тез арада жабылды. 1871 жылы бас сүйек пен сүйектер суретімен бейнеленген президент Бенито Хуареске арналған "құрбандық" жарияланды. Бүгінде әдеби калавералар отбасы мүшелері мен достарға сыйланады; басылған және суреттелген нұсқалары баспасөзде танымал адамдар мен ұйымдарды пародиялайды.