Лаос экономикасы: даму жолы мен қазіргі жағдайы

Кіріспе

gini = 36.4 (2012)
hdi =
labor =
occupations =
imports = $4.976 миллиард (2017 ж. естім.) | current account = −$2.057 миллиард (2017 ж. естім.) | debt = ЖІӨ-нің 63.6%-ы (2017 ж. естім.) Тәуелсіздік алғаннан кейін Лаос совет үлгісіндегі жоспарлы экономиканы құрды. Лаосты жаһандық нарыққа интеграциялау мақсатындағы экономикалық реформалар аясында 1986 жылы «Жаңа экономикалық механизм» реформалары жүргізілді. Бұл реформалар үкіметтік бақылауды орталықсыздандырып, мемлекеттік кәсіпорындармен қатар жеке кәсіпкерлікті де қолдады. 2007 жылы Лаос әлемдегі ең қарқынды дамып келе жатқан экономикалардың қатарына енді, ЖІӨ өсуі жылына орташа есеппен 8% құрады. 2019 жылға дейін Лаос кем дегенде 7% өсімді сақтап қалатыны күтілді. Үкіметтің басты мақсаттары – кедейлікті азайту, барлық балаларға білім беру және «құрлықтағы байланыс» ел болуға ұмтылыс. Бұл Қытайдың Куньмин қаласынан Лаос елордасы Вьентьянға дейінгі шамамен 6 миллиард долларлық жоғары жылдамдықты темір жол құрылысы арқылы іске асырылды. 2011 жылы Лао қор биржасы ашылды және Лаос Қытай, Таиланд және Вьетнам елдеріне гидроэлектр энергиясын жеткізуші маңызды өңірлік ойыншыға айналды. Лаос экономикасы шетелдік тікелей инвестицияларға, яғни капиталды шетелден тартуға үлкен мән береді. Лаос экономикасының конституцияда бекітілген ұзақ мерзімді мақсаты – социализм бағытындағы экономикалық даму. Лаос қарқынды өсімге қарамастан Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең кедей елдердің бірі болып қала береді. Теңізге шығу жолы жоқ елдің инфрақұрылымы жеткіліксіз және білікті жұмыс күші де аз. Дегенмен, Лаос кең ауқымды АСЕАН экономикалық қауымдастығына интеграциялануының арқасында, көптеген жас жұмыс күші мен қолайлы салық ортасының нәтижесінде шетелдік инвестицияларды тартуды жалғастыруда. Лаоста гидроэнергетика ресурстары жеткілікті, сонымен қатар шағын гидро және күн энергиясын дамытуға зор мүмкіндік бар. Гидроэлектр станцияларынан артық электр энергиясы басқа елдерге экспортталады. Бұл тұрғысынан, Лаос электр энергиясын өндіруде көмірге де тәуелді болып отыр.

None

| gini = 36.4 (2012)
| hdi =
| labor =
| occupations =
| imports = $4.976 billion (2017 est.) | current account = −$2.057 billion (2017 est.) | debt = 63.6% of GDP (2017 est.) Following independence, Laos established a Soviet type planned economy. As part of economic restructuring that aimed to integrate Laos into the globalized world market, the country underwent reforms called the "New Economic Mechanism" in 1986 that decentralized government control and encouraged private enterprise alongside state owned enterprises. As of 2007, Laos ranked among the fastest growing economies in the world, averaging 8% a year in GDP growth. It was forecasted that Laos would sustain at least 7% growth through 2019. The key goals for the government included pursuing poverty reduction and education for all children, with an initiative to become a "land linked" country. This was showcased through the construction of the nearly $6 billion high speed rail from Kunming, China to Vientiane, Laos. The country opened a stock exchange, the Lao Securities Exchange, in 2011, and has become a rising regional player in its role as a hydroelectric power supplier to its neighbors China, Thailand, and Vietnam. The Lao economy relies largely on Foreign direct investment to attract capital from overseas. The long term goal of the Lao economy, as enshrined in the constitution, is economic development in the direction of socialism. Despite rapid growth, Laos remains one of the poorest countries in Southeast Asia. A landlocked country, it has inadequate infrastructure and a largely unskilled work force. Nonetheless, Laos continues to attract foreign investment as it integrates with the broader ASEAN economic community, due to its plentiful, young workforce, and favorable tax environment. Laos has significant hydropower resources; the country also has large potential for small scale hydro and solar power. Excess electricity from hydropower is exported to other countries. Despite this, the country continues to also rely on coal in its electricity production.

Экономикалық тарих

1975 жылы Лаос монархиясы құлатылғаннан кейін, Патет Лаоның коммунистік үкіметі совет үлгісіндегі командалық экономика жүйесінің негізінде жоспарлы экономиканы енгізді, жеке секторды мемлекеттік кәсіпорындар мен кооперативтермен алмастырды; инвестицияларды, өндірісті, сауданы және баға белгілеуді орталықтандырды; ішкі және сыртқы саудаға кедергілер жасады. Коммунистердің билікті басып алуы, сонымен қатар, Индокитай соғыстары кезінде отандық капиталдың жойылғандығының нәтижесінде елдің үлкен тәуелділікке түскен, негізінен американдық сыртқы инвестициялардың тоқтатылуына әкелді. Бұл 1986 жылы үкімет «жаңа экономикалық механизмді» (ЖЭМ) жариялағаннан кейін өзгерді. Бастапқыда тартымсыз болған ЖЭМ, жеке сектордың белсенділігіне қолайлы жағдай жасауға бағытталған бірқатар реформаларды қамту үшін кеңейтілді. Нарықтық күштермен белгіленген бағалар үкімет белгілеген бағалардың орнына келді. Фермерлерге жерді меншіктеп, өнімді ашық нарықта сатуға рұқсат берілді. Мемлекеттік кәсіпорындарға шешім қабылдау құқығы берілді және олар көптеген субсидиялары мен бағалау артықшылықтарынан айырылды. Үкімет валюта бағамын нақты нарықтық деңгейге жақын деңгейде белгіледі, сауда кедергілерін жойды, импорт кедергілерін тарифтермен алмастырды және жеке сектор фирмаларына импортқа және несиеге тікелей қол жеткізуді қамтамасыз етті. Шығыс Еуропа мен Кеңес Одағында коммунизм құлағаннан кейін, 1991 жылы Лаос үкіметі Дүниежүзілік банк пен Халықаралық валюта қорымен қосымша реформалар туралы келісімге келді. Үкімет салық және ақша реформасын енгізуге, жеке кәсіпкерлікті және шетелдік инвестицияларды дамытуға, мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіруге немесе жабуға және банк жүйесін нығайтуға келісті. Сонымен қатар, ол нарықтық валюта бағамын сақтауға, тарифтерді төмендетуге және қажетсіз сауда ережелерін жоюға келісті. Сонымен қатар, либералды шетелдік инвестиция кодексі қабылданды. Зияткерлік меншік құқықтарын қорғау 1995 және 2002 жылдардағы екі Премьер-Министрдің қаулыларымен реттеледі. Халықаралық сауданы одан әрі ынталандыру үшін Лаос ПДР үкіметі Меконг өзені арқылы Таиландқа көпір салу үшін Австралияның көмегін қабылдады. Вьентьян қаласы мен Таиландтың Нонг Хай провинциясы арасындағы «Тай-Лао достық көпірі» 1994 жылдың сәуір айында ашылды. Көпір қосымша сауда мүмкіндіктерін жасаса да, Лаос үкіметі әлі де көпір арқылы қозғалыстың толық еркін ағылуына рұқсат бермейді. Бұл реформалар экономикалық өсімге және тауарлардың қолжетімділігін арттыруға әкелді. Алайда, 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысы, Лаос үкіметінің экономиканы тиімсіз басқаруымен байланысты, инфляцияның өсуіне және киптің құнының күрт төмендеуіне әкелді, ол 1997 жылдың маусымынан 1999 жылдың маусымына дейін құнының 87%-ын жоғалтты. 2000 қаржы жылында қатаң ақша-кредит саясаты макроэкономикалық тұрақтылықты арттырды, ал 1999 қаржы жылының бірінші жартыжылдығында шамамен 10% құраған айлық инфляция 2000 қаржы жылының осы кезеңінде орташа 1%-ға төмендеді. 1999 қаржы жылында шетелдік гранттар мен несиелер ЖІӨ-нің 20%-дан астамын және мемлекеттік инвестициялардың 75%-дан астамын құрады. Экономиканың басым бөлігін ақша экономикасынан тыс жұмыс істейтін және мемлекеттік сектордың басым рөл атқаратын өнімсіз ауыл шаруашылығы секторы құрайды. Дегенмен, қолөнер, сыра, кофе және туризм салаларында бірқатар жеке кәсіпорындар құрылды. Біріккен Ұлттар Ұйымы, Жапония және Германияның қолдауымен бұрын мемлекеттік бақылауда болған сауда палатасы жеке бизнесті дамытуға бағытталған: Лаос Ұлттық сауда және өнеркәсіп палатасы және оның провинциялық бөлімшелері. 2019 жылы мемлекеттік кәсіпорындарды реформалаудың соңғы кезеңі қалған мемлекеттік кәсіпорындардың тиімді және тұрақты ұлттық қазынаға табыс көзі болатын табысты кәсіпорындарға айналуын қамтамасыз етуді мақсат етеді. Бұл шаралар өнімсіз кәсіпорындарды жабуды, мемлекет инвестиция салған кәсіпорындарды табысты кәсіпорындарға айналдыруды және сыбайлас жемқорлықты азайтуды қамтиды. 2019 жылдың соңына қарай Лаос үкіметінің Мемлекеттік кәсіпорындарды дамыту және сақтандыру департаменті өзінің қадағалауында 183 кәсіпорынды ұстады. Лаос 2022 жылы экономикалық дағдарысқа тап болды. COVID-19 пандемиясы және, негізінен Қытайдан түскен сыртқы қарыз салдарынан туған бұл дағдарыс, үлкен инфляция мен қарыз дағдарысына әкеліп, елді дефолтқа жақын жағдайға жеткізді. 2023 жылдың соңына қарай ел әлі де елеулі экономикалық қиындықтармен күресіп жатыр. Дүниежүзілік банктің баяндамасында экономикалық тұрақсыздық «негізінен төмен кірістер мен жинақталған қарыздың салдары» екені айтылған. Сонымен қатар, мемлекеттік шығыстардың тиімділігін арттыру және мемлекеттік кәсіпорындар мен мемлекеттік-жекеменшік серіктестіктерінің әлеуетті шығындарын шешу қажеттігі атап өтілді. Лаос кипінің құны төмендеді және инфляция пандемияға дейінгі деңгейден жоғары болып қалуда. Дүниежүзілік банктің сол баяндамасында «киптің құнының төмендеуінің басты факторы – сыртқы қарызды өтеу қажеттілігінен туындаған, кейбір шараларға қарамастан, қолжетімді шетелдік валютаның жетіспеуі» делінген. Киптің құнының төмендеуі салдарынан Лаостың жан басына шаққандағы ЖІӨ 2021 жылы 2,595 доллардан 2023 жылы 1,824 долларға дейін төмендеді.

With the overthrow of the Laotian monarchy in 1975, the Pathet Lao's communist government instituted a planned economy of the Soviet style command economy system, replacing the private sector with state enterprises and cooperatives; centralizing investment, production, trade, and pricing; and creating barriers to internal and foreign trade. Seizure of power by the Communists also resulted in the withdrawal of mainly American external investment, on which the country had become greatly dependent as a result of the destruction of domestic capital during the Indochina Wars. This changed in 1986 when the government announced its "new economic mechanism" (NEM). Initially timid, the NEM was expanded to include a range of reforms designed to create conditions conducive to private sector activity. Prices set by market forces replaced government determined prices. Farmers were permitted to own land and sell crops on the open market. State firms were granted increased decision making authority and lost most of their subsidies and pricing advantages. The government set the exchange rate close to real market levels, lifted trade barriers, replaced import barriers with tariffs, and gave private sector firms direct access to imports and credit. With the collapse of communism in Eastern Europe and the Soviet Union, in 1991, the PDR Lao government reached an agreement with the World Bank and the International Monetary Fund on additional reforms. The government agreed to introduce fiscal and monetary reform, promote private enterprise and foreign investment, privatize or close state firms, and strengthen banking. It also agreed to maintain a market exchange rate, reduce tariffs, and eliminate unneeded trade regulations. A liberal foreign investment code was also enacted. Enforcement of intellectual property rights is governed by two Prime Minister's Decrees dating from 1995 and 2002. In an attempt to stimulate further international commerce, the PDR Lao government accepted Australian aid to build a bridge across the Mekong River to Thailand. The "Thai Lao Friendship Bridge", between Vientiane Prefecture and Nong Khai Province, Thailand, was inaugurated in April 1994. Although the bridge has created additional commerce, the Lao government does not yet permit a completely free flow of traffic across the span. These reforms led to economic growth and an increased availability of goods. However, the 1997 Asian Financial Crisis, coupled with the Lao government's own mismanagement of the economy, resulted in spiraling inflation and a steep depreciation of the kip, which lost 87% of its value from June 1997 to June 1999. Tighter monetary policies brought about greater macroeconomic stability in FY 2000, and monthly inflation, which had averaged about 10% during the first half of FY 1999, dropped to an average 1% over the same period in FY 2000. In FY 1999, foreign grants and loans accounted for more than 20% of GDP and more than 75% of public investment. The economy continues to be dominated by an unproductive agricultural sector operating largely outside the money economy and in which the public sector continues to play a dominant role. Still, a number of private enterprises have been founded in industries such as handicrafts, beer, coffee and tourism. With United Nations, Japanese, and German support, a formerly state controlled chamber of commerce aims to promote private business: the Lao National Chamber of Commerce and Industry and its provincial subdivisions. The latest round of state owned enterprise reform in 2019 aims to ensure that the remaining SOEs become profitable ventures that are efficient and sustainable sources of income for the national treasury. These measures include closing unproductive enterprises, ensure businesses in which the state has investments are reformed into profitable ventures, and reduce corruption. As of 2019, the State Owned Enterprise Development and Insurance Department of the Lao government has 183 enterprises under its supervision. Laos faced an economic crisis in 2022. Caused by the COVID 19 pandemic and external debt primarily from China, it escalated into massive inflation and a debt crisis, bringing the country to the brink of default. As of late 2023, the country is still facing significant economic problems. A World Bank report finds that the economic instability "largely results from low revenue and accumulated debt. There is moreover a need to improve the efficiency of public expenditure and tackle the potential costs of state owned enterprises and public private partnerships.” The Lao kip currency value has fallen and inflation remains higher than before the pandemic. The same World Bank report states that "the main factor in the kip’s falling value has been the lack of foreign currency available ( ) a result of the need to repay large external debts, despite some deferrals, and limited capital inflows." The per capita GDP of Laos has gone down from $2,595 in 2021 to $1,824 in 2023 because of the kip’s depreciation.