Кіріспе

Кок – Польшаның шығысындағы қала, Люблиннен шамамен солтүстікке қарай және Варшавадан оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Ол Люблин воеводиясының, Любартов ауданының құрамында. Кок – Кок әкімшілік округінің орталығы. Тарихи тұрғыдан Кок Польшаның Кіші Польша аймағына жатады және оның солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. 2004 жылғы мәлімет бойынша, қаланың халқы 3 509 адамды құрады.

Атауы және орналасқан жері

Кок Випрц өзенінен солтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде, теңіз деңгейінен шамамен 150 метр биіктікте, Лүков жазығының (Równina Łukowska) жанында орналасқан. 1952–1954 жылдары Белобржеги коммунасының орталығы болды. Қала алғаш рет 1258 жылы Кокск деп тіркелген. 15 ғасырда Коцко немесе Кочско деп аталған, ал 1787 жылы Кокко деп жазылған. Қазіргі түрі 19 ғасырдан бері қолданылып келеді, ал Кок сөзі соңынан фамилия немесе Кот есімді лақап атынан (осы есімді адам қаланы құрған) немесе осы аймақта көптеп өсетін коканка (Helichrysum arenarium) атты өсімдіктен шыққан болуы мүмкін.

Кок еврейлері

XVII ғасырда қалада еврей қауымы құрылды. Идиш тілінде бұл қауым Kotzk немесе Kotsk деп аталады. Еврей тегіндес поляк полковнигі Берек Йоселевич, ежелгі заманнан бері тек еврейлерден құралған әскери бөлімдердің бірінің және Польшадағы алғашқы осындай бөлімнің басшысы, поляктар мен австриялықтар арасындағы Кок шайқасында (1809) қаза тапты. XIX ғасырда қала Хасидизмнің маңызды орталығына айналды, өйткені Коцк династиясын құрған Коцк ребесі, Рабби Менахим Мендель ұзақ жылдар бойы осы жерде тұрды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде еврейлерді неміс басқыншылары қатыгездікпен қудалады. Олар, басқа ауылдардан депортацияланғандармен бірге, геттоға қамалды. Соғысқа дейін Кок еврей қауымының саны шамамен 2200 болса, 1939 жылдың соңына қарай геттода 8000 еврей болды. Кейде бір бөлмеде ондаған адам тұрды. Тығыздық пен санитарлық жағдайдың нашарлығы тиф эпидемиясына әкелді. Сонымен қатар, жергілікті христиандар еврейлерге геттодан шығуға рұқсат бермеді, сондықтан азық-түлік жетіспеушілігінен кейбір балалар аштықтан қайтыс болды. 1940 жылы жағдай біршама жақсарды, өйткені еврейлер басқа аудандарға көшірілді. Дегенмен, тығыздық пен нашар санитарлық жағдай салдарынан тиф және туберкулез эпидемиялары жалғасты. 1941 жылға қарай көптеген еврейлер мәжбүрлі еңбекке алынды. 1942 жылы Кок еврейлері депортацияланды. Тамыз айында олардың бір бөлігі Парзевке, содан кейін Треблинкаға жіберілді, онда олар дереу өлтірілді. Қыркүйекте еңбекке жарамды ерлер еңбек лагерлеріне жіберілді, ал қазан айында жүздеген адам Луков геттосына жіберілді, бірнеше аптадан кейін олар да Треблинкаға өлтірілуге жіберілді. Осы айларда Кокта еврейлердің жаппай қырғыны болды. Соғыс кезінде Холокосттан Кок еврейлерінің шамамен 30 адамы ғана аман қалды. Олардың бірнешесін поляк христиандары құтқарды. Аман қалғандардың бірі босатылғаннан кейін Кокта өлтірілді. Соғыстан кейін еврей қауымы қайта құрылмады. Кок еврей халқының басынан өткен оқиғалар туралы қысқаша мәліметтер «Лагерьлер мен геттолар энциклопедиясында» сипатталған.