Кіріспе

Чуттар (вьет. Người Chứt, Rục тілі: Cheut / таулы) – Вьетнамның Солтүстік Орталық жағалауындағы Куан Бин провинциясының Минь Хоа және Туйен Хоа аудандарында орналасқан шағын этникалық топ. Чут – жеке топ емес, Куан Биндегі бес түрлі вьет тілінде сөйлейтін топтардың жиынтыр атауы, атап айтқанда Арем, Рục, Малиенг/Ма Лиенг, Мэй және Сах. 1973 жылы вьетнамдық зерттеушілер осы халықтарды «Чут» деп аталатын жаңадан құрылған этникалық топқа біріктіруге шешім қабылдады. Вьетнамның Бас статистика басқармасының 1979 жылғы 2 наурыздағы №121/ТКТК/ППКД қаулысына сәйкес, Вьетнамдағы этникалық топтар тізімінде чут этнонимі мемлекеттік деңгейде бес топтың (Арем, Ма Лиенг, Мэй, Рục және Сах) ортақ атауы ретінде мойындалды. Чуттар Вьетнамдағы вьет тілінде сөйлейтін төрт негізгі топтың бірі болып табылады, ал қалғандары – Kinh, Muong және Thổ. Жақын маңдағы Нгуан тілінде сөйлейтін халықтар чуттармен туыс, бірақ Вьетнам үкіметі оларды Kinh деп жіктемелейді.

Мәдениет

1954 жылға дейін чут тайпасын отаршыл үкімет назарға алмады. Дәстүр бойынша олар көшпелі өмір салған, уақытша ауылдарда тұрған. Бірақ қазір олар отырықшылыққа көшкен. "Чут" атауы олар бұрын тұрған үңгірлер мен жартастардағы қоныстарымен байланысты. Бастапқыда чуттар кішкентай жануарларды арбамен аулап, жеміс-жидектер мен саңырауқұлақтар жинаған. Олар маймылдарды, циветтерді, түлкілерді, қарақұйрықтарды, құстар мен егеуқұйрықтарды ұстау үшін әртүрлі тұзақтар қолданған. Қазір олар күріш, жүгері және темекі өсіріп, тұқымдарды таяқшамен сеуеді. Сондай-ақ, олар егіс жұмыстары үшін бұқалар мен мал өсіреді. Ұжымдық аң аулауды әлі де иттермен жүргізеді. Ірі жануар ауланғанда, аңшы артқы жағын алып, қалғанын тең бөліседі. Олар балық аулауға арналған бақандар, торлар және уландыратын жапырақтарды да пайдаланады. Чут тайпасы дәстүрлі түрде мақта өсірмейді және тоқымайды. Бұрын киімдер ағаш қабығынан тігіліп, қарапайым белдемшелер мен көйлектерден тұратын, ал қазір олар заманауи киім киеді. Көбінесе олар лаос және вьет халқымен ауыл шаруашылығы құралдары сияқты тауарларды айырбастайды.

Кіші топтар

Чут этносының ішінде Ру, Мэй, Арем, Ма Лиенг және Сах сияқты бірнеше кіші этностық топтар бар.

Тіл

Чут субтоптарының барлығы чут тілінің диалектілерінде сөйлейді, тек армдықтар ғана арм тілінде сөйлейді. Екі тіл де австроазиялық тіл отбасының виеттік тармағына жатады.

Географиялық таралуы

Вьетнамдағы Чут халқының саны 2019 жылғы халық санауы бойынша 7 513 адамды құрады. Олар негізінен Куанг Бинь провинциясында тұрады (6 572 адам, Вьетнамдағы барлық Чуттардың 87,5% -ын құрайды).