Кіріспе

Қалалық дала – қаладағы пайдаланылмаған жерлердің жасыл кеңістікке қайта айналуын білдіреді. Қалалық даланың, сондай-ақ қалалық шабындының анықтамасы елдер мен салалар бойынша өзгеше болуы мүмкін, бірақ ең кең мағынасында шабындылар, газондықтар, бақтар, сонымен қатар мемлекеттік және жеке саябақтар, бос жатқан жерлер, ауылдық ландшафттардың қалдықтары және көлік дәліздері бойындағы аумақтарды қамтиды. Бұрын құрылыстар болған жағдайда, олар бұзылып, көбінесе күтімсіз және басқарылмайтын жасыл кеңістіктің бөлігін қалдырып, нәтижесінде өздігінен пайда болған саябақтар құрылады. Жасыл белдеулер, қоғамдық бақтар және жабайы табиғатты қорғауға арналған орта сияқты жағдайларды жасау үшін арнайы орындар құруға да болады. Қалалық қоңыр далалар – ластанған шабындылар, олар да қалалық шабындыларға жатады. Қалалық жасыл кеңістіктер – қалалық шабындыларды және басқа да кеңістіктерді қамтитын үлкен санатка жатады.

Себептер

Қалалық далалар бірнеше факторлардың нәтижесінде пайда болуы мүмкін. Олар бұрын салынған және содан бері тазартылған жерлер немесе табиғи ландшафттың қалдықтары болуы мүмкін. Бірінші жағдайда ескірген ғимараттардың құны олардың иелеріне оларды күтіп ұстауға немесе жергілікті билік тарапынан төленбеген мүлік салығы үшін тәркілеуге жеткілікті қаржылық ынталы болмауы мүмкін. Көп жағдайда қалалар бос тұрған ғимараттарды бұзады, себебі олар денсаулыққа және қауіпсіздікке қауіп төндіреді (мысалы, өрт қаупі) немесе қылмыстық әрекеттерге орын ретінде пайдаланылады. Жерді қайта дамыту мақсатында жаңғырту жоспарының бір бөлігі ретінде аумақтардан ғимараттарды тазарту мүмкін. Су тасқынына бейім аймақтарда мемлекеттік органдар салынған жерлерді сатып алып, су тасқыны кезінде су өткізуді жақсарту үшін құрылыстарды бұзады. Ірі өнеркәсіптік немесе экологиялық тазалау алаңдарына жақын жерлерді сатып алып, буферлік аймақ құру және ластану немесе өндірістік апаттармен байланысты тәуекелдерді азайту үшін тегістеу мүмкін. Сонымен қатар, қала тұрғындары жоспарланбаған бос кеңістікті қалалық саябақтармен немесе қоғамдық бақтармен толтыруы мүмкін. Үкіметтер мен коммерциялық емес ұйымдар да қоғамдық бақтар мен табиғатты қорғауды құруы мүмкін, олар жабайы табиғаттың мекендеу ортасын қалпына келтіруге немесе қайта енгізуге, қоршаған ортаға көмектесуге және адамдарға дала туралы білім беруге бағытталған. Детройт, Мичиган – көптеген қалалық далалары бар ерекше қала.

Артықшылықтары

Көптеген зерттеулер урбанизацияның биологиялық әртүрліліктің жоғалуымен байланысты екенін көрсетеді. Сонымен қатар, қалалық ландшафттардың қалған бөліктері әдетте бұрынғы күрделі азық тізбектерін сақтап қала алмайды және тышқандар, тарақандар және көгершіндер сияқты жат аймақтан келген, өте бейімделген түрлердің жаңа мекендеріне айналады. Табиғи ландшафттар қалалық ландшафттармен ауыстырылғанда, аймақтың экожүйелік қызметтері азаюы мүмкін. Осы себепті, қалалық аймақтарда жасыл кеңістіктер мен шөптесіндердің маңызы ерекше. Бұл жерлер адам өмірін жақсартуға, демалыс және әлеуметтік байланыс үшін орын ұсыну арқылы ғана емес, сонымен қатар ауаның ластануын азайту сияқты тікелей денсаулыққа пайдалы әсер етеді. Олар сондай-ақ жабайы аралар сияқты маңызды тозаңдаушыларға пана болады. Оларды күтіп ұстау және тазалау мәселелеріне қарамастан, тіпті кішкентай қалалық шөптесіндер де экологиялық тұрғыдан үлкен әсер ете алады. Австралияның Мельбурн қаласындағы Туннерминнервейт және Маулбойхеннер ескерткішінде әртүрлі жергілікті түрлер отырғызылып, күтім көрсетілгеннен кейін үш жыл өткен соң, жасыл кеңістік айналасындағы жәндіктердің саны мен түрлерінің әртүрлілігі арта түсті.