Кіріспе
Рим империясынан бөлініп шыққан мемлекет (270-273)
Пальмирен Арамей тілі
Грекияның генералдары империяны бақылау үшін таласқанда, шекаралар ескереусіз қалды және карпиандар, готтар мен алемандардың жиі шабуылдарына ұшырады. Сонымен қатар, шығыстағы агрессивті Сасанидтерден тікелей шабуылдар болды. Ақырында, Персияның Шапур I 260 жылы Эдесса шайқасында римдіктерге ойсыратып жеңіліс сыйлап, Рим императоры Валерианды тұтқынға алды. Соон арада Киет пен Макриан Валерианның ұлы Галлиенге қарсы көтеріліп, Сирияда императорлық билікті басып алды. Пальмирен көшбасшысы Оденатус патша деп жарияланды және Галлиенге номиналды түрде адал болды, Шапурға қарсы шабуыл жасау үшін пальмирен мен сириялық шаруалардан әскер құрды. Оденатус Шығыс губернаторы атағын алып, өзін патшалардың патшасы деп жариялады. Оденатус 267 жылы ұлы Хайранмен бірге қаза тапты. "Август тарихында" Мейонийдің қысқа ғана уақытқа император болып жарияланғаны, содан кейін әскерлер оны өлтіргені айтылады. Мейонийдің билікке келгеніне қатысты жазбалар немесе басқа да дәлелдер жоқ, ол Оденатусты өлтіргеннен кейін дереу өлтірілген болуы мүмкін. Оденатустың орнын оның он жасар ұлы Вабалатус иеленді, Вабалатус регенттік құқығымен басқарылды. Вабалатус көлеңкеде қалды, ал анасы Зенобия билікті өз қолына алып, нығайтты. Оған генералдары Септимий Заббай (әскердің генералы) және Септимий Забдас (әскердің бас генералы) көмектесті. Забдас Босраны тонады, римдік губернаторын өлтірді және оңтүстікке қарай жорықтап, Рим Арабиясын бақылауға алды. Парсы географы Ибн Хордадбехтің айтуынша, Зенобияның өзі Думат-әл-Жандалға шабуыл жасады, бірақ оның қамалын жаулап ала алмады. Алайда, Ибн Хордадбех Зенобияны жартылай аңызға айналған араб ханымы әл-Заббамен шатастырады, оның тарихы көбінесе Зенобияның тарихымен шатастырылады. 270 жылдың қазан айында 70 мың сарбаздық пальмирен армиясы Египетке басып кірді және Зенобияны Египет патшайымы деп жариялады. Рим генералы Тенегино Проб қараша айында Александрияны қайтарып алды, бірақ жеңіліске ұшырады және Вавилон бекінісіне қашып кетті, онда ол қоршауға алынып, Забдас тұтқынға алғаннан кейін өзін-өзі өлтірді. Забдас Египетті бақылауға алды. 271 жылы Заббай Кіші Азияда операцияларды бастады, сол жылдың көктемінде оған Забдас қосылды. Пальмирен Галатияны бағындырды, бірақ Халкидонды жаулап алуға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды. Зенобия Клавдийдің мұрагері Аврелианның атынан Вабалатус патша ретінде бейнеленген монеталар шығарды. Клавдий 270 жылдың тамызында, Зенобияның Египетке шабуыл жасауынан аз уақыт бұрын қайтыс болды. Алайда 271 жылдың соңында Вабалатус анасымен бірге Август атағын алды. Бір дерек бойынша, Марк Аврелий Проб Пальмирадан Египетті қайтарып алды. Тиананың құлауы аңызға айналды; Аврелиан оған қарсылық көрсеткен әрбір қаланы жойды, бірақ ұлы философ Аполлонийді түсінде көргеннен кейін Тиананы аяды. Аполлоний оған: "Аврелиан, егер билікке жеткің келсе, күнәсіздердің қанын төгуден аулақ бол! Аврелиан, егер жеңгің келсе, мейірімді бол!" Аврелианның Тиананы аяғанының себебі қандай болса да, бұл оның пайдасына болды; император оларға кек алмағанын көріп, көптеген қалалар оған мойынсұнды. Зенобия Антиохияға қайтып, кейін Эмесаға қашып кетті, ал Аврелиан алға басып, біріншісін бағындырды. Қайта топтасқаннан кейін римдіктер Дафна бекінісінде орналасқан пальмирен гарнизонын жойды, содан кейін оңтүстікке Апамеяға қарай жорықтап, Эмеса шайқасында Зенобияны қайтадан жеңіп, оны астанаға көшіруге мәжбүр етті. Аврелиан шөл дала арқылы жүріп, Пальмираға адал бадуиндерден қысым көрді, бірақ қала қақпасына жеткенде, ол бадуиндермен келіссөздер жүргізді, олар Пальмираға сатқындық жасады және рим армиясын сумен және азық-түлікпен қамтамасыз етті. Аврелиан 272 жылы жазда Пальмираны қоршап алды және Зенобиямен келіссөздер жүргізуге тырысты, бірақ ол жеке өзі оған бағынудан бас тартты. Алайда жағдай нашарлағанда, Зенобия қаладан шығысқа қарай сапар шегіп, парсылардан көмек сұрады. Римдіктер патшайымның соңынан ілесіп, Эвфрат өзенінің жанында тұтқынға алды және императорға әкелді. Соон арада пальмирен тұрғындары бейбітшілік орнатуды өтінді.
Palmyrene Aramaic
Greek general after general squabbled over control of the empire, the frontiers were neglected and subjected to frequent raids by Carpians, Goths and Alemanni, in addition to outright attacks from the aggressive Sassanids in the east. Finally, Shapur I of Persia inflicted a disastrous defeat upon the Romans at the Battle of Edessa in 260, capturing the Roman emperor Valerian and soon, Quietus and Macrianus rebelled against Valerian's son Gallienus and usurped the imperial power in Syria. The Palmyrene leader Odaenathus was declared king, and remained nominally loyal to Gallienus, forming an army of Palmyrenes and Syrian peasants to attack Shapur. Odaenathus received the title Governor of the East, and declared himself King of Kings. Odaenathus was assassinated along with his son Hairan in 267; The Historia Augusta also claims that Maeonius was proclaimed emperor for a very brief period, before being executed by the soldiers. No inscriptions or other evidence exist for Maeonius' reign, and he was probably killed immediately after assassinating Odaenathus. Odaenathus was succeeded by his minor son, the ten year old Vaballathus, under the regency of Zenobia. Vaballathus was kept in the shadow while his mother assumed actual rule and consolidated her power. aided by her generals, Septimius Zabbai (a general of the army) and Septimius Zabdas (the chief general of the army). Zabdas sacked Bosra, killed the Roman governor, and marched south securing Roman Arabia. According to the Persian geographer Ibn Khordadbeh, Zenobia herself attacked Dumat Al Jandal but could not conquer its castle. However, Ibn Khordadbeh is confusing Zenobia with al Zabbā, a semi legendary Arab queen whose story is often confused with Zenobia's story. In October of 270, a Palmyrene army of 70,000 invaded Egypt, and declared Zenobia queen of Egypt. The Roman general Tenagino Probus was able to regain Alexandria in November, but was defeated and escaped to the fortress of Babylon, where he was besieged and committed suicide after being captured by Zabdas, who continued his march south and secured Egypt. Afterward, in 271, Zabbai started the operations in Asia Minor, and was joined by Zabdas in the spring of that year. The Palmyrenes subdued Galatia, However, the attempts to conquer Chalcedon were unsuccessful. Zenobia issued coinage in the name of Claudius' successor Aurelian with Vaballathus depicted as king,#tag:ref|Claudius died in August 270, shortly before Zenobia's invasion of Egypt. However, toward the end of 271, Vaballathus took the title of Augustus along with his mother. According to one account, Marcus Aurelius Probus regained Egypt from Palmyra, The fall of Tyana lent itself to a legend; Aurelian to that point had destroyed every city that resisted him, but he spared Tyana after having a vision of the great philosopher Apollonius of Tyana, whom he respected greatly, in a dream. Apollonius implored him, stating: "Aurelian, if you desire to rule, abstain from the blood of the innocent! Aurelian, if you will conquer, be merciful!". Whatever the reason for his clemency, Aurelian's sparing of Tyana paid off; many more cities submitted to him upon seeing that the emperor would not exact revenge upon them. Zenobia retreated to Antioch then fled to Emesa while Aurelian advanced and took the former. After regrouping, the Romans first destroyed a Palmyrene garrison stationed at the fort of Daphne, and headed south to Apamea, then continued to Emesa and defeated Zenobia again at the Battle of Emesa, forcing her to evacuate to the capital. Aurelian marched through the desert and was harassed by Bedouins loyal to Palmyra, but as soon as he arrived at the city gates, he negotiated with the Bedouins, who betrayed Palmyra and supplied the Roman army with water and food. Aurelian besieged Palmyra in the summer of 272, and tried to negotiate with Zenobia, on the condition that she surrender herself in person to him, to which she answered with refusal. however, as the situation deteriorated, Zenobia left the city and headed east to ask the Persians for help. The Romans followed the empress, captured her near the Euphrates and brought her back to the emperor. Soon after, the Palmyrene citizens asked for peace,
Салдары
Аурелиан қаланы сақтап қалды және 600 садақшыдан тұратын гарнизонды, белгілі Сандарион басқарып, бейбітшілікті сақтау үшін орналастырды. Қорғаныс құрылыстары бұзылды, әскери жабдықтардың көп бөлігі тәркіленді. Зенобия мен оның кеңесі Емесаға жеткізіліп, сотқа берілді. Пальмираның жоғары лауазымды шенеуніктерінің көпшілігі өлім жазасына кесілді, ал Зенобия мен Вабаллаттың тағдыры әлі белгісіз. 273 жылы Пальмира Септимий Апсай атты азаматтың жетекшілігімен көтеріліс жасады және Месопотамияның римдік префекті Марцеллинге императорлық билікті басып алуға көмектесуді ұсынды. Аурелиан Пальмираға қарсы жорыққа шықты, ал қала ішіндегі сенаторлық дәрежедегі Септимий Хаддудан басқаратын пальмиралық топ оған көмектесті. Аурелиан Антиохты кешірді, император өзінің Күн құдайына арналған ғибадатханасын безендіру үшін ең бағалы ескерткіштерді алып кетті. Қазіргі Сирия ұлтшылдары бұл империяны ерекше сириялық өркениет деп қарастырды, ол Левант халқын римдік үстемдіктен азат етуге тырысқан. Зенобияның өміріне арналған Сирия телесериалы түсірілді, ал Сирияның бұрынғы қорғаныс министрі Мустафа Тласс оның өмірбаянын жазды.