Пруссиялық суретші және сәулетші: Ганс Георг Венцеслаус фон Кнобельсдорф

Кіріспе

Пруссиядағы поляк суретшісі және сәулетші (Ганс) Георг Венцеслаус фон Кнобельсдорф (17 ақпан 1699 – 16 қыркүйек 1753) – Пруссиядағы суретші және сәулетші. Кнобельсдорф Куккэдльде, қазіргі Кросно-Одерский округінде дүниеге келген. Пруссия әскерінде қызмет еткен ол 1729 жылы капитан шенінен кетіп, сәулет өнеріне деген қызығушылығын дамытуға бел буды. 1740 жылы ол Пруссияның жаңа королі Фридрих II-нің қаржысы есебінен Париж бен Италияға оқуға барып қайтты. Сәулетші ретінде Кнобельсдорф француз барокко классицизмі мен палладиандық сәулет өнерінен әсер алды. Оның интерьер дизайны және корольдің қолдауымен ол Рейнсбергтегі Фридрих рококо стилінің негізін қалады, ол мұрагер ханзаданың және кейіннен монархтың резиденциясы болды. Кнобельсдорф патшалық ғимараттардың бас меңгерушісі және қаржы мәселелері жөніндегі құпия кеңестің төрағасы болды. 1746 жылы король оны қызметтен босатып, Иоганн Буман оның барлық жобаларын, соның ішінде Сансусиді аяқтады. Кнобельсдорф Берлинде қайтыс болды. Оның қабірі Берлин Кройцбергтегі Иерусалим шіркеуі мен Жаңа шіркеу қауымдарының I протестанттық бейіштесінде, Халлеше Тордан оңтүстікке қарай сақталған. Карл Бегас кіші 1886 жылы Кнобельсдорфтың мүсінін жасады. Бұл мүсін бастапқыда Берлиндегі Альтес мұражайының кіреберіс залында орналасқан, ал қазір мемлекеттік мұражай қоймасында сақтаулы.

Әскери қызмет және көркемдік даму

Георг Венцеслав фон Кнобельсдорф 1699 жылдың 17 ақпанында Одер өзенінің жанындағы Кроссен (қазіргі Польшаның Кросно-Одраңске қаласы) маңындағы Куккэдель (қазіргі Польшаның Кукадло) поместьесінде дүниеге келді. Әкесі ерте қайтыс болғандықтан, оны крест әкесі, бас орманшы Георг фон Кнобельсдорф тәрбиеледі. Отбасылық дәстүрге сәйкес, ол кәсіби жолын Пруссия армиясында бастады. 16 жасында Швеция королі Карл XII-ге қарсы науқанға қатысып, 1715 жылы Стральзундты қоршауға алды. Әскери қызметте жүргенде, өзіндік оқу арқылы көркемдік қабілеттерін дамытты. Әскери қызметтен кеткеннен кейін, ол Пруссия сарай суретшісі Антуан Песнеден түрлі сурет салу техникаларын үйренуге мүмкіндік алды, олар өмір бойы достық қарым-қатынаста болды. Кнобельсдорф геометрия және анатомия саласында да қосымша білім алды. Ол өзінің кәсіби болашағын сурет салумен байланыстырды, және оның суреттері мен эскиздері әрқашан жоғары бағаланды, тіпті оның қызметі басқа салаға ауысқаннан кейін де. Сәулет өнеріне деген қызығушылығы тікелей емес жолмен пайда болды, ол суреттерінде ғимараттарды бейнелеу арқылы туды. Кейіннен оның сәулеттік эскиздерінің көркемдік аспектісі жиі аталып өтті және әртүрлі пікірлерге ие болды. Генрих Людвиг Мангер, сәулетші емес, техникалық маман ретінде, 1789 жылы жариялаған «Потсдамның құрылыс тарихы» еңбегінде Кнобельсдорф ғимараттарын «тек перспективалық және көркемдік тұрғыдан» жобалағанын сын тұрғысынан баяндады, бірақ оның суреттерін жоғары бағалады. Алайда, Фридрих Ұлы сәулетшінің «көркем стильін» (gout pittoresque) жақсы бағалады. Оның эскиздерінің еркін стилі оның ғимараттарының құрылысына кедергі келтірді деген дәлел де жоқ. Кнобельсдорф жаңа мамандығы үшін қажетті білімді негізінен өзіндік оқу арқылы алды, ал бұрынғы сәулетшілер Кемметр мен фон Вангенхаймнан қысқа мерзімді оқудан кейін. Мұндай «әдемі сәулетшілер» 16- және 17-ғасырларда сирек емес еді, олар әлеуметтік жағдайымен де, арнайы білімімен де құрметтелді. Олар ұзақ саяхаттарда нақты ғимараттарды зерттеу арқылы және классикалық және заманауи ғимараттардың түрлерін көрсететін гравюралар жинақтарын оқып, өздерін дамытты. Кнобельсдорфтың идеалды үлгілері, ағылшын Иниго Джонс (1573–1652) және Уильям Кент (1684–1748), сондай-ақ француз Клод Перро (1613–1688) де өздерінің кәсіптеріне айналып өсті және сәулет өнеріне жүгінгенде жас болмады.

Georg Wenzeslaus von Knobelsdorff, the son of Silesian landed gentry, was born on February 17, 1699, on the estate of Kuckädel (now Polish Kukadlo) near Crossen (now the Polish city Krosno Odrzańskie) on the Oder River. After the early death of his father he was raised by his godfather, the chief senior forester Georg von Knobelsdorff. In keeping with family tradition he began his professional career in the Prussian army. Already at 16 years of age he participated in a campaign against King Charles XII of Sweden, and in 1715 in the siege of Stralsund. While still a soldier he developed his artistic talents in self study. After leaving military service he arranged to be trained in various painting techniques by the Prussian court painter Antoine Pesne, with whom he shared a lifelong friendship. Knobelsdorff also acquired additional expertise in geometry and anatomy. He saw his professional future in painting, and his pictures and drawings were always highly appreciated, even after the focus of his activities turned elsewhere. His interest in architecture developed in a roundabout way, and came from representing buildings in his pictures. Later, the pictorial aspect of his architectural sketches was often noted and met with varying reactions. Heinrich Ludwig Manger, as an architect more a technician than an artist, wrote with a critical undertone in 1789 in his Baugeschichte von Potsdam, that Knobelsdorff designed his buildings "merely in a perspective and picturesque way", but praised his paintings. Frederick the Great, in contrast, commented positively on the architect's "picturesque style" (gout pittoresque). There is also no evidence that the informal style of his drawings ever posed a serious impediment to the execution of his buildings. Knobelsdorff acquired the expertise needed for his new profession again primarily in self study, after a brief period of training under the architects Kemmeter and von Wangenheim. This breed of "gentlemen architects" was not unusual in the 16th and 17th centuries, and they were esteemed both socially and because of their specialized competence. They trained themselves by studying actual buildings on extensive travels as well as collections of engravings showing views of classical and contemporary buildings. Knobelsdorff's ideal models, the Englishmen Inigo Jones (1573–1652) and William Kent (1684–1748) as well as the Frenchman Claude Perrault (1613–1688), likewise grew into their professions in a roundabout way and were no longer young men when they turned to architecture.

Нюрюппин және Рейнсберг

Кнобельсдорф Пруссия королі Фредерик Вильгельм I-нің ("Әскер королі") назарына ілікті, ол оны ұлы, мұрагер принц Фредериктің, кейіннен король Фредерик II (Фредерик Ұлы) жанына қосты. Пруссиядан қашуға жасаған сәтсіз әрекетінен кейін, және Күстрин түрмесінде (қазіргі Польшаның Костшин-над-Одра) отырғаннан соң, Фредерикке оның қатаң әкесі қозғалыс еркіндігін шамалы арттырды. Король, Кнобельсдорфтың ақылды және өнерге бейім ақсүйек ретінде ұлына жақсы ықпал ететініне үміттенгендей. (Кнобельсдорф пен Фредерик арасындағы алғашқы кездесудің себебі туралы дереккөздер әртүрлі, бірақ олардың барлығы оқиғаны 1732 жылға датейді.) Сол кезде 20 жасқа толғанда полковник болып тағайындалған мұрагер принц Нейруппин қаласындағы гарнизон полкінің жауапкершілігін өз мойнына алды. Кнобельсдорф оның пікірталас әріптесі болды және өнер мен сәулет мәселелері бойынша кеңес берді. Қала қабырғаларының алдында олар Амалтея бағын жоспарлады, онда классикалық стильдегі шағын Аполлон ғибадатханасы орналасқан. Бұл Еуропа құрлығындағы осындай алғашқы құрылыс және Фредерик Ұлының сәулетшісі ретінде Кнобельсдорфтың тұңғыш туындысы болды. Олар осы жерде музыка ойнады, философиялық ойлармен айналысты, тойлады, және мұрагер принц жақын орналасқан Рейнсберг сарайына көшкеннен кейін, Нейруппин гарнизонының қолбасшысы ретіндегі міндеттерімен байланысты сапарлары барысында ғибадатхана бағына жиі келіп тұрды. 1736 жылы мұрагер принц Кнобельсдорфқа Италияға оқу сапарына мүмкіндік берді, ол 1737 жылдың көктеміне дейін созылды. Ол Рим, Неаполь және оның айналасы, Флоренция және Венеция қалаларында болды. Ол өзінің әсерлерін жүзге жуық қарындаш суреттерін қамтитын саяхаттық эскиз кітабында қалдырды, бірақ саяхатының тек бір бөлігін ғана бейнеледі, себебі Рим мен Флоренция арасындағы жол апатында қолы сынды. Рейнсбергке итальяндық опера әншілерін шақыруға байланысты құпия тапсырманы орындай алмады, себебі жеткілікті қаржы болмады. Кнобельсдорф мұрагер принцке былай деп жазды: "Бұл жердегі кастраттар тұрақты жұмыстан бас тартуға құштар емес, әсіресе кедей топтағылар үшін, олар шетелдегі мыңдағанға қарағанда Римдегі 100 Rthlr (Reichstaler) көбірек бағалайды."

Knobelsdorff gained the attention of King Frederick William I of Prussia (the "Soldier King"), who had him join the entourage of his son, crown prince Frederick, later King Frederick II (Frederick the Great). After his failed attempt to flee Prussia and subsequent imprisonment in Küstrin, (now Polish Kostrzyn nad Odrą), Frederick had just been granted somewhat more freedom of movement by his strict father. Apparently, the king hoped that Knobelsdorff, as a sensible and artistically talented nobleman, would have a moderating influence on his son. (The sources vary as to what prompted the first meeting between Knobelsdorff and Frederick, but they all date the event as being in 1732.) At the time the crown prince, who had been appointed a colonel when he turned 20, took over responsibility for a regiment in the garrison town of Neuruppin. Knobelsdorf became his partner in discussions and advised him on issues of art and architecture. Immediately in front of the city walls they jointly planned the Amalthea garden, which contained a monopteros, a little Apollo temple of classical design. This was the first construction of its type on the European continent and Knobelsdorff's first creation as Frederick the Great's architect. This was where they made music, philosophized, and celebrated, and also after the crown prince had moved to nearby Rheinsberg Castle he frequently visited the temple garden during visits connected with his duties as commander in the Neuruppin garrison. In 1736 the crown prince gave Knobelsdorff an opportunity to go on a study tour to Italy, which lasted until spring 1737. His stops included Rome, Naples and vicinity, Florence and Venice. His recorded his impressions in a travel sketchbook which contains almost one hundred pencil drawings, but only of part of his trip since on the return stretch he broke his arm in a traffic accident between Rome and Florence. He was unable to carry out a secret mission which involved engaging Italian opera singers to come to Rheinsburg since the available funds were inadequate. Knobelsdorff wrote to the crown prince that "The castrati here cannot be tempted to leave [ ] regular employment, especially for those from the poorer classes, is the reason why they prefer 100 Rthlr (Reichstaler) in Rome to thousands abroad.