Кіріспе

Римдегі мұражай Ұлттық Рим мұражайы (италия тілінде: Museo Nazionale Romano) – Италияның Рим қаласындағы әртүрлі ғимараттарда орналасқан бірнеше бөлімшесі бар мұражай. Онда Римнің алғашқы және ерте тарихынан экспонаттар қойылған, көбінесе Ежелгі Рим дәуірінен табылған археологиялық жәдігерлерге назар аударылады.

Тарих

1889 жылы құрылған және 1890 жылы ашылған мұражайдың алғашқы мақсаты Римнің Италия Корольдігімен бірігуінен кейін қазба жұмыстары барысында табылған археологиялық материалдарды жинау және көрсету болды. Жинағының бастапқы ядросы Кирхер мұражайынан құралды, ол антиквариатшы және иезуит діни қызметкері Афанасиус Кирхер жинаған археологиялық еңбектерді қамтыды және бұрын иезуит кешенінде орналасқан еді. Мемлекет бұл жинақты 1874 жылы Иса қоғамы таратылғаннан кейін иеленді. Бастапқыда Корольдік мұражай деп аталған жинақ, ешқашан аяқталмаған Тиберин мұражайына (Museo Tiberino) көшірілуі жоспарланған еді. 1901 жылы Италия мемлекеті Ұлттық Рим мұражайына жақында алынған Людовиси жинағын, сондай-ақ ежелгі мүсіншіліктің маңызды ұлттық жинағын табыс етті. XIX ғасырдың соңындағы қала жаңарту кезіндегі жаңа табыстар жинақтарды толықтырды. 1913 жылы министрлік жарлығы Кирхер мұражайының жинағын соңғы онжылдықтарда құрылған басқа мұражайларға – мысалы, Ұлттық Рим мұражайына, Вилла Джулиядағы Ұлттық Этруск мұражайына және Кастель Сант-Анджело мұражайына бөлуді бекітті. Мұражайдың орны 16 ғасырда Микеланджело жобалап, Диоклетианның ванналарында салынған картезиандық монастырьда (charterhouse) орналасты, онда қазіргі мұражайдың эпиграфикалық және прототарихи бөлімдері орналасқан, ал ежелгі өнердің негізгі жинағы 1981 жылы Италия мемлекеті сатып алған жақын орналасқан Массимо алле Терме сарайына көшірілді. Ежелгі ванналар/картезиандық монастырь аумағын көрме алаңына қайта жабдықтау 1911 жылғы Халықаралық өнер көрмесі кезінде басталды және 1930 жылдары аяқталды.

Ғимараттың тарихы

Сарай бұрын Вилла Монтальто Перетти орналасқан жерге салынған, ол Франческо Перетти ди Монтальто есімімен туған Папа Сикст V-тің құрметіне аталған. Қазіргі ғимаратты принц Массимилиано Массимо тапсырды, иезуиттердің Рим колледжіне орын беру мақсатында, бастапқыда Март алаңындағы Лойоланың Игнатий шіркеуінің монастырында орналасқан. 1871 жылы колледж үкімет тарапынан монастырьдан шығарылып, Италияның алғашқы зайырлы мемлекеттік орта мектебі – Лицео Висконтиге айналдырылды. 1883 және 1887 жылдар аралығында архитектор Камилло Пиструччидің нео-ренессанс стилінде салынған бұл ғимарат 1960 жылға дейін Римнің ең беделді мектептерінің бірі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ғимараттың бір бөлігі әскери госпиталь ретінде пайдаланылды, бірақ содан кейін, 1960 жылдарға дейін, мектеп EUR ауданындағы жаңа ғимаратқа көшірілгенге дейін оқу процесі қайта жаңартылды. 1981 жылы, сарай тоқырап, күйреуге бет алған кезде, Италия үкіметі оны 19 миллиард лираға сатып алып, Ұлттық Рим мұражайына тапсырды. Оның қалпына келтіру және жаңаша бейімдеу жұмыстары 1983 жылы басталды және 1998 жылы аяқталды. Сарай ақырында мұражайдың негізгі орнына айналды, сондай-ақ Италия Мәдени мұра және іс-қимыл министрлігінің Агенттігінің, Римнің археологиялық мұрасын басқаратын кеңсесіне де ие болды. Мұражайда ежелгі өнер (Республикалық дәуірден Кей Антикалық дәуірге дейінгі мүсіндер, суреттер, мозаикалар және зергерлік бұйымдар) сонымен қатар Медальерде орналасқан нумизматикалық коллекция, яғни монеталар кабинеті де бар.

Екінші қабат

Фрескалар, штукатуркалар және мозаикалар, соның ішінде Виа Фламиниадағы Prima Porta-дағы Августтың әйелі Ливияның вилласынан алынғандары. Бұл Ливияның Вилла ад Галлинас Альбас жазғы триклиниумынан басталады. 1863 жылы қазылып алынған және б.з.б. 1 ғасырға жататын фрескалар безендіргіш өсімдіктер мен анар ағаштары бар көркем бақты бейнелейді.

Төменгі қабат

Музейдің нумизматикалық коллекциясы Италиядағы ең ірісі болып табылады. Көрмеде Теодорихтың медальоны, Папа Пауыл II-нің төрт дукаты, сондай-ақ Киелі Петірдің кемесі (navicella) бейнеленген және Рим қаласының көрінісі бар Папалық мемлекеттің күміс пиастрылары қойылған.

Ғимараттың тарихы

Ғимаратты 15 ғасырда Мелоццо да Форли папа Сикст IV-тің туысы Джироламо Риарио үшін жобалаған. Палаццодағы бөлмелердің бірінің қабырғасында әлі күнге дейін 1477 жылы Джироламоның Катерина Сфорцамен жасаған некесін тойлаған фреска сақталған, онда күміс табақтар және осы жұпқа сыйланған басқа да сыйлықтар бейнеленген. Папа Сикст IV қайтыс болғаннан кейін Риарио әулетінің ықпалы төмендегенде, сарай Кардинал Франческо Содериниге сатылды, ол сәулетшілер Сангалло Ескі және Бальдассаре Перуцциден қосымша жөндеулер жасауды тапсырды. Содерини әулеті қиын жағдайға түскенде, ол 1568 жылы Австрияда туған кардинал Марк Ситтих фон Хогенемс Альтемпске, Папа Пий IV-тің қарындасының ұлына сатты. Кардинал Альтемпс сәулетші Мартино Лонгиге сарайды кеңейту және жақсартуды тапсырды, Белведерді де Лонги салды. Кардинал Альтемпс көптеген кітаптар мен ежелгі мүсіндерден тұратын үлкен коллекция жинады. Марко Ситтико Альтемпс отбасында екінші ұл болғандықтан дін қызметкері болды, бірақ ол шын мәнінде дінге бейім емес еді. Оның сүйіктісінен Роберто есімді ұлы дүниеге келді, ол кейін Галлезе герцогы атанды. Роберто Альтемпс 1586 жылы Папа Сикст V-тің бұйрығымен неке адалдығын бұзғаны үшін жазаланды. Альтемпс әулеті 17 ғасыр бойы итальяндық аристократияның арасында белсенділік танытты. Робертоның немересі Мария Кристина д'Альтем Бомарцо герцогы Ипполито Ланте Монтефельтро делла Ровереге үйленді. Палаццо Альтемпс 19 ғасырда Ватиканның меншігіне өтті және қысқа мерзімге семинария ретінде пайдаланылды. 1982 жылы Италия мемлекетіне берілді, 15 жылдық реставрациядан кейін 1997 жылы мұражай ретінде ашылды.

Жинақтар

Палаццода музейдің коллекция тарихына арналған экспонаттар орналасқан (Бонкомпани Людовиси және Маттей коллекциялары сияқты Ренессанс дәуіріндегі коллекциялардан мүсіндер, оның ішінде Людовиси Арес, Людовиси Тақты және Галдың өзін-өзі өлтіруі (Өлі Галмен бір топтан, Пергамон тобынан) және Египет коллекциясы (шығыс құдайларының мүсіндері). Сарайда сондай-ақ қазіргі уақытта уақытша көрмелерге пайдаланылатын тарихи жеке театр мен Сант-Анисето шіркеуі де бар.

Ғимараттың тарихы

1981 жылы Санта-Катерина деи Фунари және Санто-Станислао деи Полакки шіркеулері арасындағы Марс алабындағы құлаған жерді қазу барысында Даниэль Манакорда мен оның командасы Люций Корнелий Балбтың театрының бағаналы квадрипортикусын, жақын жердегі азық-түлік станциясын (statio annonae) және осы жердің кейінгі орта ғасырларда пайдаланылғанының куәліктерін тапты. Бұл археологиялық қалдықтар мен қазбадан алынған заттар (соның ішінде портиктен табылған әшекейлі штукатурлы арка) осы мұражай бөлімшесінде ұсынылған, ол 2001 жылы ашылды.

Төменгі қабат

Ғимараттың жертөлесінде археологиялық ескерткіштер сақталған. Кіруге рұқсат тек экскурсия арқылы ғана.

Жергілiктi қабат

Бірінші бөлім ("Археология және қалалық ландшафт тарихы") қазба жұмыстарының нәтижелерін ұсынады және оларды аймақтың тарихымен байланыстырады. Бұл бөлімде қазба алаңынан табылған қалдықтар ғана емес, сонымен қатар Санта-Мария Домине Роза монастыры (8 ғасырда жақын жерде салынған), ортағасырлық саудагерлер мен шеберлердің үйлері, Санта-Катерина деи Фунари консерваториясы (Игнатий Лойоланың 16 ғасырдың ортасында римдік әйелдердің қыздарын орналастыру үшін салған) және Боттеге Оскуре туралы да мәлімет береді.

Бірінші қабат

Екінші бөлім ("Рим ежелгі дәуірден орта ғасырға дейін") – Орта ғасырлық Рим мұражайы, ол 5-10 ғасырлардағы Римнің өмірі мен түрленуін көрсетеді.

Микеланджелоның монастыры

Санта-Мария-делли-Анжели-и-дей-Мартири шіркеуінің жарғылық үйінің монастыры, оны көбінесе «Микеланджелоның монастыры» деп атайды, себебі Рим папасы оған моншаларды шіркеу және шаптерхаусқа айналдыруды тапсырған. Дегенмен, Микеланджело тек жоспарын жасаған, ал оның шәкірті Джакомо дель Дука, кем дегенде құрылыстың бастапқы кезеңінде, архитектураның көп бөлігін іске асырған болуы мүмкін. Монастырь Микеланджелоның 1564 жылы қайтыс болғаннан кейін ғана салынды. Құрылыс 1565 жылы басталды, бірақ кем дегенде 1600 жылға дейін созылды. Жоғарғы қабаты 1676 жылы бітірілді, ал орталық фонтан 1695 жылға дейін салынбады. Монастырь алаңында 16 ғасырға жататын бақ орналасқан, онда алтарлардың, жерлеу мүсіндерінің және жазулардың сыртқы көрмелері бар. Олардың арасында ежелгі дәуірге жататын, 1586 жылы Траян бағанасының жанынан табылған алып жануарлардың бастары да бар.

Тарихқа дейінгі кезең

Ғимараттың жоғарғы қабатында орналасқан бұл көрме, Лациум мәдениетінің қола дәуірінен (б.з.д. 11-ғасыр) бастап шығыс ықпалына түсу кезеңіне (б.з.д. 10-6 ғасырлар) дейінгі дамуын Рим маңынан табылған археологиялық жәдірелер арқылы көрсетеді.

Кішкентай монастырь

Жақында ғибадатхананың кішкентай галереясы қайта жаңартылды. Ол Диоклетианның ванналарындағы natatio (су бассейні) бұрын алып жатқан аумақтың шамамен үштен бірін құрайды. Алғашқыда ол шіркеумен бірге салынған. Құрылысы 16 ғасырдың ортасында басталды, бірақ 17 ғасырдан асып кетті. Қабырғасы 40 метрлік (Микеланджело галереясының жартысы) бұл орында бүгінде Арваль ағайындары және Дүниежүзілік ойындар туралы көрмелер ұсынылған. Орталықтағы 16 ғасырдың соңында салынған травертин құдығы соңғы жаңарту кезінде қосылды.

Эпиграфикалық бөлім

Бұл коллекцияда 900-ден астам көрме, жазулар мен жазбалар, қазіргі заманғы ғимараттың үш қабатында орналасқан, 10 000-нан астам жазуды қамтиды.

Аул дель Олеар

Бұл папа Клемент XIII Диоклетианның ванналарының бұрынғы залдарында салған қоймалар еді. Бұл үлкен залдар (I-ден XI-ге дейін нөмірленген), олардың көпшілігі жабылмаған, 1911 жылдан бері мұражай құрамына кіреді.

Сент-Изидор залы

1640 жылы Аннона астық қоймасының қасына салынған кішкентай шаршы бөлме. 1754 жылы ол Әулие Исидорға арналған шағын ғибадатханаға айналдырылды.

Сегізбұрышты зал

Бұл Диоклетианның ванналарының орталық кешенінің бір бөлігі болды. Бұл кальдариумның қасындағы төрт залдың соңғысы еді. 1575 жылы ол астық сақтауға арналған ғимаратқа айналдырылды, ал 1764 жылы – май сақтауға. Күмбез әлі де түпнұсқасы. Бұл зал 1911 жылы көрме орталығы ретінде пайдаланылды, содан кейін кинотеатрға, ал 1928 жылы планетарийге айналды. Зал 1991 жылы қайта жаңартылды. Ол Римдегі ванналар қазбаларынан табылған мүсіндерге арналған.