Екінші дүниежүзілік соғыстағы 311-ші (Чехословакиялық) эскадрильясы

Кіріспе

Корольдік әуе күштерінің бұрынғы ұшақ эскадрильясы

No. 311 (Чехословакия) эскадрильясы – Екінші дүниежүзілік соғыста Корольдік әуе күштерінің құрамындағы чехословакиялық бомбалаушы эскадрилья. Бұл Корольдік әуе күштерінің чехословакиялық құрамындағы жалғыз орташа және ауыр бомбалаушы эскадрильясы болды. RAF-тағы барлық чехословакиялық құралымдардың ішінде ең көп шығынға ұшырады. Екінші дүниежүзілік соғыста одақтас әскерлердің әуе күштерінде қызмет еткен 511 чехословакиялық қаза тапты. Олардың 273-і (53%) 311-ші эскадрильяда қызмет еткен кезде қайтыс болды. Соғыс аяқталғаннан кейін 311-ші эскадрилья Корольдік әуе күштерінің бөлімшесі ретінде таратылды және қайта құрылған Чехословакия әуе күштерінің 6-шы әуе дивизиясы ("6th Air Division") атанды.

Бомбалаушы командалығы

Эскадрилья құралуы 1940 жылғы 29 шілдеде Саффолк қаласындағы RAF Хонингтон базасында болды. RAF деректері ресми күнді 2 тамыз деп көрсетеді. Оның құрамында көбінесе Германия басып алған Еуропадан қашып келген чехословакиялықтар болды. Олардың кейбіреулері Чехословакия Әуе күштерінде оқытылған, Францияға қашып, Франция шайқасында француз Әуе күштерінің құрамында қызмет етіп, содан кейін Ұлыбританияға эвакуацияланған ұшқыштар еді. Ал қалғандары Франция шайқасында Чехословакия армиясының бөлімдерінде қызмет еткен, Ұлыбританияға эвакуацияланған және кейін 311-ші эскадрильяда қызмет ету үшін RAF ерікті резервіне қосылған сарбаздар болды. Эскадрилья бастапқыда Vickers Wellington Mark I орта бомбалаушыларымен жабдықталды, олардың орнына жақсартылған Wellington Marks IA және IC үлгілері келді. 1940 жылғы 16 қыркүйектен бастап эскадрилья Норфолк қаласындағы RAF East Wretham базасында Бомбалаушылар командасының 3-ші тобы құрамында орналасты. Топтың қолбасшысы әуе вице-маршалы Джон Болдуин 311-ші эскадрильяның "тамаша көрсетіс" жасағанын және "Бомбалаушылар командасының ең жақсы навигаторларына" ие екенін айтты. 1941 жылғы 18 қаңтарда Ұлыбритания королі Георг VI және оның жұбайы королева Елизавета Эст-Вретамдағы эскадрильяға сапар жасады. 1941 жылғы 6 ақпанда эскадрильяның алты Wellington Mk IC ұшағы Германия басып алған Франциядағы Булонь-сюр-Мер қаласына шабуылға қатысты. Қайта оралу рейсі кезінде L7842 сериялық нөмірі және KX T коды бар бір ұшақ навигациялық қиындықтарға тап болды. Содан кейін отын азайып, командирі, пилот-лейтенант Франтишек Чигош олар Англия үстінде екенін жаңылысқандықтан, Францияның солтүстігіндегі Флерс қаласына қонды. Ұшақ пен оның экипажы тұтқынға алынды. Люфтваффе оны неміс түсімен бояп, Мекленбургтегі Рехлин-Ларц әуежайындағы Erprobungsstelle (эксперименттік және сынақ орталығына) жіберді. 1941 жылғы 20 маусымда эскадрилья эмиграциядағы Чехословакия үкіметінің президенті Эдвард Бенеш құрметіне кеш ұйымдастырды. Шақырылғандардың арасында Сыртқы істер министрі Ян Масарик және Қорғаныс министрі, генерал Антонин Хасал Нижборский де болды. 311-ші эскадрилья 19 ай бойы Бомбалаушылар командасының құрамында болды. Осы уақыт ішінде ол 1029 рет ұшып, 77 нысанаға шабуыл жасады, жарылғыш бомбалар мен 95 438 данадан отты бомбалар тастады. Ол Германия, Италия және оккупацияланған Бельгия, Франция және Нидерландыдағы нысаналарға шабуыл жасады. Оның ең көп шабуыл жасаған нысаналары Германиядағы Кельн, Гамбург және Киль, ал Франциядағы Дюнкерк, Брест және Булонь қалалары болды. Эскадрилья 318 ұшқышты 53 экипажға біріктірді. Операция кезінде 94 адам қаза тауып, 34-і тұтқынға алынды: бұл жоғалту көрсеткіші 40%-дан асты. Ұлыбританиядан немесе Достастық елдерінен келген экипаждардан айырмашылығы, қаза тапқандардың орнын толтыру үшін Чехословакиядан қосымша экипаждар келген жоқ. Эскадрильяны жұмыс істеуге мүмкіндік беру үшін оны басқа мақсатқа пайдалану қажет болды.

The squadron was formed at RAF Honington in Suffolk on 29 July 1940, ; RAF records give the official date as 2 August. It was crewed mostly by Czechoslovaks who had escaped from German occupied Europe. Some were airmen who had trained with the Czechoslovak Air Force, escaped to France, served in the French Air Force in the Battle of France and then been evacuated to the UK. Others were soldiers who had served in Czechoslovak Army units in the Battle of France, been evacuated to the UK and then volunteered to transfer to the RAF Volunteer Reserve in order to serve in 311 Squadron. The squadron was equipped initially with Vickers Wellington Mark I medium bombers, which were soon succeeded by the improved Wellington Marks IA and IC. From 16 September 1940 the squadron was based at RAF East Wretham in Norfolk as part of Bomber Command's No. 3 Group, The group's commanding officer was Air Vice Marshal John Baldwin who said that 311 Squadron "put up a wonderful show" and had "the finest navigators in Bomber Command". On 18 January 1941 HM King George VI and his consort Queen Elizabeth visited the squadron at East Wretham. On 6 February 1941 six of the squadron's Wellington Mk IC aircraft took part in a raid on Boulogne sur Mer in German occupied France. On the return flight one aircraft, serial L7842, code KX T, suffered navigation problems. Then it ran low on fuel, its commander Pilot Officer František Cigoš mistakenly judged that they were over England and he landed at Flers in northern France. Both the aircraft and its crew were captured. The Luftwaffe repainted it in German markings and transferred it to its Erprobungsstelle (experimental and test facility) at Rechlin–Lärz Airfield in Mecklenburg. On 20 June 1941 the squadron gave a dinner for the President of the Czechoslovak government in exile, Edvard Beneš. Other guests included Foreign Minister Jan Masaryk and Defence Minister, General Antonín Hasal Nižborský. 311 Squadron was with Bomber Command for 19 months. In that time it flew 1,029 sorties, attacked 77 targets, dropped of explosive bombs and 95,438 incendiary bombs. It attacked targets in Germany, Italy, and occupied Belgium, France and the Netherlands. Its most frequent targets were Cologne, Hamburg and Kiel in Germany and Dunkirk, Brest and Boulogne in France. The squadron deployed 318 airmen formed into 53 aircrew. 94 were killed on operations and 34 were captured: a loss rate of more than 40%. Unlike crews drawn from Britain or the Commonwealth nations, there were no Czechoslovakian replacement crews arriving to fill the ranks of the lost. To keep the squadron functional, it would have to be put to a different use.

Жағалаулық командалық

1942 жылдың сәуір айының соңында эскадрилья бомбалаушылар командасынан теңіздік патрульдерді жүзеге асыру үшін Жағалау командасына ауыстырылды. 28 сәуірде Солтүстік Ирландиядағы RAF Aldergrove-ге көшірілді және 1 мамырда теңіздегі қарауылдауға жаттығуды бастады. Эскадрилья No. 19 топ RAF құрамына енді, 12 маусымда Уэльстегі RAF Talbenny-ге көшірілді және 30 маусымда алғашқы суастына қарсы патрульді жүзеге асырды. Оның Wellington ұшақтары әуеден-суға (ASV) радары болмады, бірақ оған қарамастан 1942 жылдың маусымынан 1943 жылдың сәуіріне дейін эскадрилья кез келген Жағалау командасы эскадрильясының арасында ең жоғары жетістікке жетті. Шілде және тамыз айларында эскадрильяның Wellington ұшақтары түнгі бомбалаушылардың Температты жер схемасы маскировкасында болды: жоғарыдағы бөлігі қара жасыл және қара топырақ, ал төменгі бөлігі қара. Бұл теңіздік патрульдерге қолайсыз болды, бірақ 1942 жылдың қыркүйегіне дейін ұшақтар Жағалау командасының Температты теңіз схемасына қайта боялды: жоғарыдағы бөлігі қараңғы шифер сұр және қою теңіз сұр, ал төменгі бөлігі ақ. 1943 жылдың сәуірінде эскадрильяның бір бөлігі бес Wellington Mark X ұшағымен қайта жарақтандырылды. Бұл ұшақтар екі торпеданы немесе бомбаларды тасымалдай алатын, бірақ ол негізінен теңіздік патрульдеуге арналмаған бомбалаушылар командасының нұсқасы болды. Чехословакия Әуе күштерінің бас инспекторы, Әуе вице-маршалы Карел Янушек, британдық Әуе министрлігін эскадрильяны Consolidated Liberator 4 қозғалтқышты ауыр бомбалаушымен қайта жарақтандыруға көндірді, өйткені оларда радар және ұзақ қашықтық болды, бұл екеуі де оларды теңіздік патрульдерге қолайлы етті. Қайта оқыту ұшулары 25 мамырда басталды және тамызға дейін жалғасты. 1943 жылдың 26 мамырында эскадрилья Гэмпширдегі RAF Beaulieu-ге көшірілді. 4 тамызда ол құрылғанына үш жыл толды. Қонақтардың қатарында президент Бенеш және Сыртқы істер министрі Масарик болды. Олардың ішінде генерал Сергей Ингр, генерал Хасал Нижборскийдің орнын басқан қорғаныс министрі, және Жағалау командасының басшысы, Әуе маршалы Джон Слессор да болды. 1943 жылдың 21 тамызында эскадрилья Consolidated Liberator GR Mk V ұшақтарымен теңіздік патрульдерге кірісті және суастына қарсы жұмысты жалғастырды, бірақ қазір Бискай шығанағы үстінде. 10 қарашада ұшақ сержанты Отто Жанта басқарған Liberator BZ774/D, Галисия жағалауында ракеталық снарядтармен шабуыл жасады. Суасты кемесі құлап, экипажы оны тастап кетті. 1943 жылдың 27 желтоқсанында Олдрих Долежал басқарған Liberator BZ796/H, Бискай шығанағында неміс блокадалық кемесіне шабуыл жасады. Долежалдың экипажы жүк кемесіне 5 РП және бомба салып, өртеп жіберді, ол келесі күні батып кетті. 1944 жылдың ақпанында эскадрилья тоғыз Liberator C Mk VI ұшағымен қайта жарақтандырылды. 23 ақпанда ол Корнуоллдағы RAF Predannack-ке көшірілді. 24 маусымда Лайнер-офицер Ян Велла басқарған Liberator FL961/O, S және S-пен бірге, U 971 кемесіне шабуыл жасап, оны Ағылшын арнасының батысында баттырды. 1944 жылдың 7 тамызында эскадрилья Шотландиядағы RAF Tain-ға ауыстырылды және оның операциялар аймағы Бискай шығанағы мен Батыс жағалаудан Солтүстік теңізге ауыстырылды. Қыркүйекте оның рөлі күндізгіден түнгі суастына қарсы патрульге ауыстырылды. 27 қазанда зақымдалған U 1060 ұшағы Флоттық Әуе күштеріне ұшырылды, ол Германияның Норвегия жағалауына ұшып кетті. Екі күннен кейін 311-ші эскадрильяның екі ұшағы, Фг Офф Йозеф Павелка басқарған FL949/KX Y және Sqn Ldr Алоис Шедивы басқарған BZ723/KX H, жер астындағы суасты кемесіне РП снарядтарымен зақым келтірді. Кейіннен екі Handley Page Halifax ауыр бомбалаушысы No. 502 эскадрилья RAF тереңдік зарядтарымен U 1060-ты аяқтады. 1945 жылдың ақпанында эскадрилья қайтадан Liberator C Mk VI ұшақтарымен жарақтандырылды, бірақ қазір суастына қарсы Leigh Lights жабдықталды. Наурыз айында бүкіл эскадрилья Балтық теңізіндегі неміс суасты кемелерінің оқу орындарына "Chilli II" және "Chilli III" рейдтеріне қатысты. 311-ші эскадрилья 38 ай бойы Жағалау командасымен бірге болды, бұл уақытта ол 2111 ұшуды жасады. Соғыстың соңында 247 адамы қаза тапты, олар ұрыста немесе апатта болды. Оның 33 мүшесі неміс тұтқындарынан босатылды. Бір тұтқын, Plt Off Arnošt Valenta, 1944 жылдың наурыз айында Сталаг Люфт III-ден Ұлы қашуға қатысқаны үшін Гестапо өлтірді.

At the end of April 1942 the squadron was transferred from Bomber Command to Coastal Command to undertake maritime patrols. It moved to RAF Aldergrove in Northern Ireland on 28 April and began maritime patrol training on 1 May. The squadron was made part of No. 19 Group RAF, moved to RAF Talbenny in Wales on 12 June and undertook its first anti submarine patrol on 30 June. Its Wellingtons lacked air to surface vessel (ASV) radar, but despite this between June 1942 and April 1943 the squadron achieved the highest success rate of any Coastal Command squadron. Throughout July and August the squadron's Wellingtons remained in night bomber Temperate Land Scheme camouflage: dark green and dark earth above, and black below. This was unsuitable for maritime patrols, but not until September 1942 were the aircraft repainted in Coastal Command's Temperate Sea Scheme: dark slate grey and extra dark sea grey above, and white below. In April 1943 the squadron was partly re equipped with five Wellington Mark X aircraft. This could carry two torpedoes or of bombs, but it was primarily a Bomber Command variant, not designed for maritime patrol work. Air Vice Marshal Karel Janoušek, Inspector General of the Czechoslovak Air Force, eventually convinced the British Air Ministry to re equip the squadron with Consolidated Liberator 4 engined heavy bombers, as these had radar and a longer range, both of which made them more suitable for maritime patrols. Retraining flights began on 25 May and continued until August. On 26 May 1943 the squadron moved to RAF Beaulieu in Hampshire. On 4 August it celebrated its third anniversary. Guests again included President Beneš and Foreign Minister Masaryk. They included also General Sergej Ingr, who had succeeded General Hasal Nižborský as Defence Minister, and the head of Coastal Command, Air Marshal John Slessor. On 21 August 1943 the squadron began maritime patrols with Consolidated Liberator GR Mk V aircraft and continued anti submarine work, but now over the Bay of Biscay. On 10 November Liberator BZ774/D, led by Flight sergeanrt Otto Žanta, attacked with rocket projectiles (RP's) off the Galician coast. The submarine ran aground and her crew abandoned her. On 27 December 1943 Liberator BZ796/H, led by Plt Off Oldřich Doležal, attacked the German blockade runner in the Bay of Biscay. Doležal's crew set the cargo ship on fire with five RPs and a bomb, and she sank the next day. In February 1944 the squadron was re equipped with nine Liberator C Mk VI aircraft. On 23 February it moved to RAF Predannack in Cornwall. On 24 June Liberator FL961/O led by Flying Officer Jan Vella, along with the s and , attacked and sank U 971 was launched in just west of the English Channel. On 7 August 1944 the squadron transferred to RAF Tain in Scotland and its area of operations changed from the Bay of Biscay and Western Approaches to the North Sea. In September its rôle was changed from day to night anti submarine patrols. On 27 October Fleet Air Arm aircraft from damaged U 1060 was launched in ., forcing her to run aground on the coast of German occupied Norway. Two days later two 311 Squadron Liberators, FL949/KX Y led by Fg Off Josef Pavelka and BZ723/KX H led by Sqn Ldr Alois Šedivý, damaged the grounded submarine with salvos of RPs. Later two Handley Page Halifax heavy bombers of No. 502 Squadron RAF finished off U 1060 with depth charges. In February 1945 the squadron was re equipped, again with Liberator C Mk VI aircraft but now equipped with anti submarine Leigh Lights. In March the entire squadron took part in the "Chilli II" and "Chilli III" raids on German submarine training areas in the Baltic. 311 Squadron was with Coastal Command for 38 months, in which time it flew 2,111 sorties. By the end of the war 247 of its men had been killed, either in combat or in accidents. 33 of its members were released from German prisoner of war camps. One PoW, Plt Off Arnošt Valenta, was murdered by the Gestapo in March 1944 for taking part in the Great Escape from Stalag Luft III.

Бейбіт уақыттағы көліктер

Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, 1945 жылғы 26 мамырда Чехословакияның эмиграциядағы үкіметі Letecká dopravní skupina ("Әуе көлігі тобын") құрып, оның көп бөлігін 311-ші эскадрильядан тартты. Оның алғашқы ұшақтары RAF-тан сатып алынған екі Avro Anson C XII ұшағы болды. 1945 жылғы 12 маусымда бұл бөлім Прагадағы Рузине әуежайына рейстерді бастады. Қазан айына дейін Letecká dopravní skupina Германиядан соғыс өтемақысы ретінде тәркіленген бірнеше Siebel Si 204D ұшақтарын иеленді. 1945 жылғы 25 маусымда 311-ші эскадрильяның қалған бөлігі RAF Transport Command-тың No. 301-ші қанатына берілді. Олар да Рузине әуежайына тасымалдау рейстерін жүргізді, алғашқысы 30 шілдеде Кенттегі RAF Manston әуежайынан, 3 тамыздан бастап эскадрилья орналасқан жерден жасалды. 21 тамызда эскадрилья Рузинеге көшірілді. Алдымен эскадрилья Ұлыбританиядан Чехословакияға әскери техника мен қызметкерлерді тасыды. Содан кейін чехословакиялық азаматтарды елдеріне қайтарды. Чехословакиядағы ұшу-қону жолақтары "Либераторларға" жарамсыз болып шықты. Сондықтан 1945 жылдың желтоқсан айында 311-ші эскадрильяның барлық қызметкерлері Уэльстегі RAF Valley әуежайына қонды және Ұлыбританияға қайтарылды. 311-ші эскадрилья 1946 жылғы 15 ақпанда Шотландияның Морей округіндегі RAF Milltown әуежайында RAF бөлімшесі ретінде ресми түрде таратылды. Оның көп бөлігі 1945 жылдың тамызында Чехословакия Әуе күштеріне өтті, ал Чехословакияда бұл бөлім 1946 жылғы 15 қаңтарда ресми түрде таратылды, бірақ оның қызметкерлері 1946 жылғы 30 маусымға дейін RAF қатарынан ресми түрде босатылмады. 1946 жылғы 15 қаңтарда 311-ші эскадрилья Havlíčkův Brod қаласында (Оңтүстік-Шығыс Богемияда) Чехословакияның 6 letecká divize ("6-шы әуе дивизиясы") атанды. Мамыр айында ол Letecký pluk 24 және Letecký pluk 25 ("24-ші және 25-ші әуе полктері") болып бөлінді. Letecký pluk 24 Biskajsky ("Бискай") деген ат алды және бастапқыда de Havilland Mosquito FB Mk VI истребитель-бомбардировщиктерімен жабдықталды. Letecký pluk 25 Atlantický ("Атлант") деп аталды және Petlyakov Pe 2FT ұшақтарымен жабдықталды.

Эскадрилья кодтары

Бұл эскадрилья өздерінің "Веллингтон" ұшақтарында "KX" және кейіннен "PP" әріптерін, ал "Либертатор" ұшақтарында "PP" әріптерін эскадрильялық кодтары ретінде көрсеткен.

1942 жылы Веллингтон апаты

1942 жылдың 18 қазанында 311-ші эскадрильяның «Веллингтон 1С» ұшағы RAF Нортхолт әуе базасына жақындағанда Миддлсекс округінің Оңтүстік Руислип қаласында құлап, өртке ұшырады. Ұшақ брифтингке (дебрифингке) ұшып бара жатқанда, ішінде 9 жолаушы және 6 адамнан тұратын экипаж болды. Борттағылардың барлығы қаза тапты, сондай-ақ жердегі төрт бала мен екі ана да көз жұмды.

1945 жылы "Либеретор" апаты

1945 жылы 8 қазанда 311-ші эскадрильяның "Озаттандырушы" GR.VI ұшағының қозғалтқышынан өрт шығып, Хэмпшир графтығындағы Хартли Винтни қаласының жанындағы Эльветам аумағында құлап, өртеніп кетті. Ол бұған дейін бес минут бұрын RAF Blackbushe әуежайынан Прага қаласындағы Рузине әуежайына бағыт алған еді. Ұшақтағы барлық 23 адам – бес экипаж мүшесі, 17 жолаушы және бір жасырын жол тасқан адам қаза тапты. Жолаушылардың арасында тоғыз әйел және бес кішкентай бала болды, олардың жасы 18 айдан 3 жасқа дейін.

Мұра

1964 жылы 311 эскадрильясының ардагері Ричард Хусманн, Филип Янски есімімен жазған "Небестік аттылар" романын жариялады, онда соғыс кезіндегі RAF-тегі чех және поляк ұшқыштарының өмірі бейнеленген. 1968 жылы кітап негізінде фильм шықты, ол Праганың солтүстігіндегі Клечаны әскери әуежайы маңында өткен жылы түсірілген. 1969 жылы Ходдер мен Стоутон кітаптың ағылшын тіліне аудармасын "Аспандағы салт аттылар" деген атпен шығарды. 1999 жылы Оңтүстік Моравиядағы Брно қаласында 311 эскадрильясын еске алу үшін "Әуе кафесі" ашылды. Ол 17 ғасырдың басында салынған Дитрихштейн сарайында орналасқан, сонымен қатар онда Моравия мұражайы да бар. Кафеде Чехословакиялық эскадрильяға қатысты естеліктердің шағын жинағы қойылған. 2016 жылдың ақпан айында АҚШ Әскери-әуе күштерінің 438-ші әуе экспедициялық кеңесші эскадрильясы, 438-ші әуе экспедициялық кеңесші тобы, Кабул, Ауғанстан, эскадрильяның дәстүрін жалғастыру мақсатында Чех Әскери-әуе күштерінің басшылығымен 311-ші әуе экспедициялық кеңесші эскадрильясы болып қайта аталды. Бұл 311 эскадрилья 2019 жылдың ақпан айында таратылды.