Кіріспе

Ирандық саясатшы, Иранның қорғаныс министрі міндетін атқарушы Мұхаммед Реза Рахими (محمدرضا رحيمی, 1949 жылдың 11 қаңтарында туған) – 2009 жылдың 13 қыркүйегінен 2013 жылдың 3 тамызына дейін бесінші бірінші вице-президент қызметін атқарған ирандық саясатшы. Оның бұрынғы лауазымдарына Күрдістан облысының әкімі және парламенттік істер жөніндегі вице-президент кірді. 2015 жылдың 15 ақпанында Рахими жемқорлыққа байланысты сотталды және қазір Эвин түрмесінде жазасын өтеуде. Ол "Фатеми тобының" жетекшісі болған деген күдік бар.

Ерте өмір және білім

Рахими 1949 жылғы 11 қаңтарда Иранның Курдистан провинциясындағы Серишабад ауылында шиит отбасында дүниеге келген. Тегеран университетін заңгер мамандығы бойынша бітірген. Рахими Ахмадинежадтың әкімшілігінде Оксфорд университетінен докторлық дәрежесін алғандығы туралы жалған мәлімдеме жасаған екінші жоғары лауазымды тұлға болып саналады, ал екіншісі – Әли Кордан. Ол сондай-ақ Белфорд университетінен докторлық дәрежесі бар екенін айтқан, ол «интернетте оңай қол жетімді жүздеген дипломдық орталықтың бірі» деп сипатталған. Ахмад Тавакколиге тиесілі ирандық Alef сайты Рахими жасаған жалған құжаттарды көрсеткен құжаттарды жариялады. 2008 жылы Ахмадинежад Рахимиді заң және парламенттік істер жөніндегі вице-президенті етіп тағайындады. Ол 2009 жылғы 13 қыркүйекте президент Махмуд Ахмадинежадтың жарлығымен Иранның 5-ші бірінші вице-президенті болып тағайындалды және қысқа мерзімге қызмет еткен Эсфендиар Рахим Машаидің орнын басты. Президент Ахмадинежадтың ресми міндеттерін бойкоттаған кезінде 2011 жылғы 20 сәуірден 2011 жылғы 1 мамырға дейін Иран президентінің міндетін атқарушы болды. 2013 жылғы сайлауда Иран президенттігіне үміткер болды, бірақ 2013 жылғы мамырда өтінімін кері алды. Хасан Рухани президент болып сайланғаннан кейін бірінші вице-президент лауазымынан босатылды.

Қылмыстық іс

2014 жылдың 1 қыркүйегінде Рахими әлі белгісіз қылмыстар бойынша сотталды және түрме жазасы мен ақшалай айыппұл тағайындалды. Айыптаманың мәліметтері Апелляциялық соттың үкімді бекітуінен кейін ғана белгілі болады. 2015 жылдың 21 қаңтарында Иранның Жоғарғы соты Рахимиді бес жыл 91 күнге бас бостандығынан айырып, 10 миллиард риал айыппұл төлеуге міндеттеді. Рахимиге сондай-ақ 28,5 миллиард риал көлемінде өтемақы төлеуге бұйырылды.

Еврейлер мен заңсыз есірткілерге қатысты мәлімдемелер

2012 жылдың 26 маусымында Тегеранда БҰҰ Есірткі және қылмыс жөніндегі кеңсесімен бірлесе өткен халықаралық есірткіге қарсы конференцияда Рахими антисемиттік сөз сөйледі, оған кем дегенде 10 батыс елдерінің дипломаттары қатысты. Ол Талмудты бүкіл әлемде заңсыз есірткінің таралуына кінәлады. Рахими Талмудта "яһуди анасының құрсағындағы ұрықты қорғау үшін яһуди емес адамдарды қалай жою керектігі" жазылғанын және "сионистер" заңсыз есірткі саудасын бақылайтынын мәлімдеді. Ол өзінің "дәлелі" – "бірде-бір сионист есірткіге тәуелді емес" екендігін айтты. БҰҰ демеушілігімен өткен Халықаралық есірткіге қарсы күрес күніне арналған конференцияны баяндаған "Нью-Йорк Таймс" газеті Рахимидің сөздерін келтірді: ол сионистер гинекологтарға қара нәрестелерді өлтіруге бұйрық бергенін, ал 1917 жылғы Ресей революциясын еврейлер бастағанын айтты, бірақ оның сөзінше, революцияда ешбір еврей қаза болған жоқ. Рахимидің бұл мәлімдемелері президенттің ресми сайтында жарияланып, сондай-ақ Fars News Agency агенттігінде таратылды.

Жауаптар

Рахимидің сөздері халықаралық қауымдастықтың өткір сынға ұшырауына себеп болды. Симон Визенталь орталығының оқушысы раввин Абрахам Купер: «Бұл – Тегерандағы мұллалық биліктің тірегі еврейге қарсылық екендігінің тағы бір мысалы. Елдер заңсыз есірткіге қарсы күресу үшін өздерінің дау-дамаларын жинап қоятын күні, Иран үкіметі еврей халқы мен оның діни дәстүрлерін жамандауын жалғастыруда. Бұл олардың еврей халқын кемсірту және еврей мемлекетін қолдаушыларды адамгершіліктен айыру кампаниясының бір бөлігі». Адепсіздікке қарсы күрес лигасының ұлттық директоры Эб Фоксман: «Еврейге қарсылық өткен заманның қасіреті деп ойлағандардың бәрі үшін, бұл оның қайтадан тірі екенін анық көрсетеді. Бұл жағдайды одан да қауіпті ететіні – оның еврей мемлекетін жоюға ант берген және оны іске асыруға қажетті құралдарды алуға тырысып жатқан елдің басшысынан шыққаны». Канаданың сыртқы істер министрі Джон Бэрд бұл сөздерді айыптап, «Иранның БҰҰ форумдарын Израильді мазақтау және әлемдегі еврейлерді қорлау үшін пайдалануы мүлдем қабылдауға келмейді. Канада халықаралық қауымдастық осындай абсурдты және еврейге қарсы мәлімдемелерге қарсы шығып, оларды толығымен жоққа шығарады деп үміттенеді». Ұлыбританияның Таяу Шығыс жөніндегі сыртқы істер министрі Алистер Берт: «Біз Иранның вице-президенті Рахимидің Талмуд пен еврей діні туралы негізсіз сөздерін толығымен айыптаймыз. Расизм мен еврейге қарсылық кез келген жағдайда, тіпті Біріккен Ұлттар Ұйымы демеушілік ететін іс-шараларда да қабылдауға болмайды. Біз Иранды осы қорқынышты мәлімдемені түзетуге және оның лауазымды тұлғалары болашақта халықаралық нормалар мен стандарттарды сақтауын қамтамасыз етуге шақырамыз». Венадағы Біріккен Ұлттар Ұйымының Есірткі және қылмысқа қарсы күрес жөніндегі кеңсесінің өкілі Алун Джонс, БҰҰ Бас Ассамблеясының тапсырмасы бойынша, кеңселердің Тегеранда өткен конференцияға және әлемдегі басқа да іс-шараларға қатысқанын, ал Ирандық жандардың не айтарын болжау мүмкін емес екенін мәлімдеді. Брандейс университетінің профессоры Нагме Сохраби Рахимиді 2005 жылы саяси аренаға келген «жаңа буын» консерваторлардың қатарына жатқызады. Ол Махмуд Ахмадинежад, Моджаба Самар Хашеми және Эсфендиар Рахим Машаиді осы фракцияның көрнекті тұлғалары деп атайды. Ол 2008 жылғы сайлауда Принциписттердің Біріккен майданын құруды жоспарлаған консервативті фракциялардың әртүрлі өкілдерінен құралған 15 адамнан тұратын комиссияның мүшесі болды. 2010 жылдың қарашасында Рахими 2012 жылғы парламент сайлауына дайындық үшін консерваторлардың ұйымдастырған кезекті отырысына шақырылған 30 адамның қатарында болды, бірақ ол қатыспады.