Кіріспе

1989 жылы Ларри Пирс түсірген фильм

Wired – 1989 жылы Ларри Пирс режиссерлік еткен, комедияшы және актер Джон Белушидің өмірбаянына арналған американдық фильм. Бұл фильм 1984 жылы Вашингтон Пост газетінің журналисі Боб Вудвордтың осы аттас кітабы негізінде жасалған және Buckaroo Banzai авторы Эрл Мак Раучтың сценарийі бойынша бейімделген. Фильмде Майкл Чиклис Белуши рөлінде кинодағы тұңғыш рет өнер танытады. Wired сыншылар тарапынан да, коммерциялық тұрғыдан да сәтсіз аяқталды. Фильм әлі DVD немесе Blu-ray форматында жарық көрмеген, ал International Video Entertainment компаниясы шығарған видеокассета қазірде басылымнан түсірілген.

Сюжет

Джон Белуши 1976 жылы Saturday Night Live бағдарламасында Killer Bees тобымен "I'm the King Bee" атты блюз әнін орындайды. 1982 жылдың наурыз айында ол артық дозадан көз жұмып, сот медициналық сараптама бюросына жіберіледі. Түннің қараңғысында, түсініксіз күш Джонды өлімнен қайтарады. Қайда екенін анықтаған соң, ол ауруханадан қашып, такси шақырады. Жүргізуші, Ангел Веласкес, Джонды таниды және ол ойнаған кейіпкерін еске алады; кокаинге тәуелді адам рөліндегі ол, шын мәнінде, оның өзі туралы болған, ал Ангел – Джонның қанатты серіктесі екенін ашады. Ол оны Шато Мармонтқа апарады, онда Джонның кеше қайтыс болғанын көреді. Ангелдің көмегімен Джон өмірін және есірткіге құмар болған кезде жасаған қателіктерін қайта баяндайды. Флэшбэктерде Джон 1960 жылдары The Ravens тобын құрудан бұрын Джуди Джеклинмен танысады. 1972 жылы Джон "Екінші қалада" "күлдіретінге дейін ауыртқысы келген" актерлерді даярлайды. Saturday Night Live бағдарламасының алғашқы эпизоды эфирге түсетін түнде Джон Арни Фромсонмен келісімшартқа отырып, оны өзінің менеджері етеді. Джон шоудың ең танымал жұлдызына айналады және комедиясын жақсарту үшін есірткілермен тәжірибе жасау үшін Кэти Смитпен кездеседі. Оның танымалдығы оған National Lampoon's Animal House фильмінде рөл береді. Жағажайда ойнап жүргенде Джон Джудиге үйлену ұсынысын жасайды, ол да келіседі. Джон укол салғаннан кейін терең ұйқыға кетеді, бұл оның әйелі Джуди мен досы, актер Дэн Айкройдты оятып, кокаинге жұмсаған ақшасы туралы әңгімелесуге мәжбүр етеді. Джон мен Дэннің достығы олардың дуэті The Blues Brothers-тің сәттілігіне бастайды, нәтижесінде фильмге бейімделеді, онда Джон түсірілімді аяқтау үшін көп мөлшерде кокаин қолданады; Джуди оның қолдануын бақылауға көмектесуге тырысқанына қарамастан, бұл режиссер Джон Лэндистің наразылығына ұшыратады. Есірткі қолдану оны Дэнмен, Арнимен және, әрине, Джудимен дауластырады, сондықтан ол оны тоқтатып, "Континентальдық бөлініс" фильмін түсіру кезінде жақсаруға шешім қабылдайды. Бірақ құштарлық оны жеңіп шығады және ол қайтадан есірткіге оралады. 1982 жылдың наурыз айында Кэти Смит көмегімен Джон инъекция арқылы басқа есірткі – спидболды сынап көруге шешім қабылдайды. Осы оқиғалардың арасында Джуди Боб Вудвордпен Джон Белушидің өмірі туралы кітап жазу туралы әңгімелеседі. Бастапқыда ол осы жобаға күмәмен қараса да, кейін оны іске асыруға келіседі. Ол Джуди, Арни және Кэтимен Джонмен болған тәжірибелері туралы сұхбат алады, бірақ Боб Джонның есірткіге неліктен құмар болғанына көбірек назар аударады. Джон мен Ангелдің көзімен, Джон Бобпен сөйлесуге тырысады. Дэнмен сөйлескеннен кейін Боб Шато Мармонттағы Джонның бөлмесіне барады, онда Джонның соңғы түніндегі ой-сезіміне түсінуге тырысады. Джон мен Ангел келісімге келеді: егер Джон флиперде жеңіске қол жеткізсе (The Blues Brothers тақырыбындағы флипер машинасы), ол тірі қалады. Айыныштысы, ол жеңіледі, бірақ ақыры көз жұмар алдында Бобпен сөйлесуге мүмкіндік алады. Боб пен Джон соңғысының есірткіге құмарлығы туралы пікір алмасады, Боб Джудидің оның іс-әрекеттерінен қаншалықты ауыр тигенін айтады, ал Джон кино және телеиндустрия оған қандай қысым көрсеткенін түсіндіреді. Уақыт өте келе Джон Бобқа "оның орнына тыныс ал" дейді, сол сәтте Бобтың санасында көз жұмады, комедиялық ортаның ирониялық уыттылығын білгеннен кейін ол сөзсіз қалады. Кэтимен сұхбаттасуда оған екеуінің жыныстық қатынаста болғандығы туралы сұрақ қойылады, ол: "Жоқ, ол әйеліне ғашық болды" деп жауап береді. Фильм Джон Белушидің SNL-де Джо Кокер рөлінде "You Are So Beautiful" әнін орындауымен аяқталады, ал экранда "Wired" деген атау пайда болады.

Өмірбаян

Белушидің жесірі Джудит және оның менеджері Берни Бриллштейн Боб Вудвордтан актер туралы деректі кітап жазуды сұрады. Вудворд, Белуши сияқты, Иллинойс штатының Уитон қаласынан шыққан және онымен ортақ достары болған; Белуши сондай-ақ Вудвордтың зерттеуші журналистикасының жанкүйері болған. Вудворд Белушидің отбасымен, достарымен және әріптестерімен сұхбаттасқанмен, кітапты басылымға жібермес бұрын Джудиттен рұқсат сұрамаған және алмаған. Белушидің жақын туыстары кітапты пайдаланушылық деп санайды және олар білген адамды дұрыс бейнелемейді деді. Дегенмен, «Wired» кітабы бестселлер болды, бірақ Белушидің отбасы мен достары оны сенсациялық және актердің жағымсыз, бір жақты портреті деп сынға алды. 2004 жылы Белушидің өмірбаянын жазған Таннер Колби кейінірек Вудвордтың кітабындағы көптеген оқиғалар рас болғанымен, Вудворд олардың мағынасын немесе контекстін түсінбеген немесе іздемегенін мәлімдеді. Вудворд 1984 жылы, кітап жарық көрген жылы, кітаптың кино құқықтарын сатуға тырысты, бірақ жобаға Голливудта қызығушылық аз болды. Вудворд кейінірек: «Голливудтың көп бөлігі бұл фильмнің түсірілуін қаламады, себебі онда шындық тым көп», – деді. Продюсерлер Эдвард С. Фельдман мен Чарльз Р. Микер ақырында фильмнің құқықтарын салыстырмалы түрде шамалы $300,000 сомаға сатып алды және үлкен студиялық қаржыландырудың болмауына байланысты фильмнің $13 миллиондық бюджетіне $1 миллион салды. Фильмнің қалған бөлігін Жаңа Зеландияның Lion Nathan конгломераты қаржыландырды. Вудворд фильмде аталмаған техникалық кеңесші ретінде жұмыс істеді; сценарийді Эрл Мак Рауч жазды, оның бұрынғы жұмыстары Мартин Скорсезедің «Нью-Йорк, Нью-Йорк» (1977) және ғылыми-фантастикалық комедиясы «The Adventures of Buckaroo Banzai Across the 8th Dimension» (1984) фильмдерін қамтыды. Фильмді түсіру үшін Ларри Пирс шақырылды, ол әйелі Мэрилин Хассетті «Таудың екінші жағы» (1975), «Екі минут ескерту» (1976), «Таудың екінші жағы» 2-бөлімі (1978) және «Жыңғырлау ыдысы» (1979) фильмдерінде түсірген тәжірибелі кино және теледидар режиссері болды. Чиклис продюсерлерге Белуши рөлін таңдауға үш жыл кеткенін айтты. 25 жастағы Чиклис Бостон университетінде театр өнерінен диплом алуға бірнеше апта қалғанда, бұл рөлге кастинг туралы естіді: «Мен сынаққа бару үшін асықтым. Алғашқы 24 сағат ішінде мені әртүрлі адамдармен кездесу үшін 57 рет шақырды. Бұл менің алғаш рет оқыған фильмім. Бастапқыда мені үш рет шақырды, содан кейін 6-8 ай өтті, мені тағы шақырды, 2-3 рет орындауды сұрады, содан кейін шамамен 10 ай ештеңе болмады. Мен үмітімді жоғалтқан едім, содан кейін тағы да кастингке шақыру келді». Чиклис ақыры 200-ден астам актердің ішінде таңдалып, рөлді жеңіп алды және рөлге дайындалу үшін 30 фунт (13.6 кг) салмақ қосты. Көккөзді актер Белушиге көбірек ұқсау үшін қоңыр түсті контактты линзалар тақты.

Даму

"Wired" фильмінің адаптациясы кітабының күмәнді беделінен айрылуға тырыспады (жарнамалық материалдар "Wired" фильмін "Голливуд жасағысы келмеген фильм" деп сипаттады). Кітап сияқты, фильмге де Белушидің достары мен отбасы мүшелері, соның ішінде Джудит Белуши, Дэн Айкройд және Джим Белуши бойкот жариялады. Дегенмен, "Wired" көбінесе бастапқы материалдан ерекшеленді. Фильмде кітапта жоқ бірнеше ойдан шығарылған элементтердің енгізілуі сынға ұшырады, мысалы, қорғаушы періште кейіпкері және Вудвордтың өзінің кейіпкер ретінде қосылуы. Өндіріс кезінде фильм жасаушылар Белушидің "Saturday Night Live" бағдарламасының түпнұсқалық скетчтеріне құқықтарды ала алмады, сондықтан олар имитациялар жасауға мәжбүр болды, мысалы, "Самурай бейсболы". Алайда, сценарийшілер Белушидің әуесқойлықтарын фильмнің көріністері мен диалогтарына ұсынуға қол жеткізді. Фильм сонымен қатар Белушидің ойдан шығарылған қорғаушы періштесі оны жұмаққа емес, мүмкін тозаққа жіберуі мүмкін екендігін меңзейді. Фильмнің соңында Белуши Ингмар Бергманның "Жеті мөр" (1957) фильміндегі рыцарь мен Өлім арасындағы шахмат ойынының пародиісі болып табылатын пинбол ойынына келіседі. "Wired" фильмінің кейіпкерлері – нақты адамдар мен олардың айқын көшірмелерінің қосындысы. Джудит Белуши, Дэн Айкройд, Боб Вудворд және Кэти Смит, Белушидің өзі фильмде атымен көрінеді. Белушидің "Saturday Night Live" әріптестері Шеви Чейз, Гилда Раднер және Ларайн Ньюман туралы айтылады, бірақ олар көрінбейді. Белушидің басқа да нақты өмірдегі достары экранда бейнеленген, бірақ оларға ойдан шығарылған есімдер берілген; мысалы, Бриллштейн фильмде Алекс Рокконың "Арни Фромсон" кейіпкері арқылы бейнеленген, ал Белушидің күзетшісі Смоки Венделл Блейк Кларктың "Дасти Дженкинс" кейіпкері арқылы бейнеленген. Белушидің өмірінде және Вудвардтың кітабында маңызды рөл атқарған көптеген танымал тұлғалар (Роберт Де Ниро, Робин Уильямс, Эд Бегли-младший, Трит Уильямс, Кэрри Фишер және Стивен Спилберг) фильмде мүлдем көрсетілмейді. SNL продюсері Лорн Майклстың портреті актер Джо Урла ойнайды, бірақ рөл "Сценалық менеджер" деп көрсетілген. "Wired" фильміндегі бір көріністе Джо Строммердің "Love Kills" әні ойнайды, ол "Sid and Nancy" (1986) фильмінің саундтрегінен алынған, бұл танымал есірткіге тәуелді болған адам туралы тағы бір биографтық фильм, онда такси өмірден кейінгі өмірдің метафорасы ретінде бейнеленген. "Wired" фильмінің тағы бір көрінісінде Билли Престон өзінің рөлінде, Чиклиске Белушинің "You Are So Beautiful" әнін (Престонның да авторлық үлесі бар) Джо Кокер стилінде орындауына пианинода сүйемелдеу жасайды.

Шығару

"Wired" фильмінің түсірілім жұмысы 1988 жылдың мамырында басталды және сол жылдың күзінде аяқталды. 1988 жылдың соңында аяқталғанымен, ол 1989 жылдың тамызына дейін кең экранға шығарылмады. "Wired" фильмінің продюсерлері фильмді таратушы табуда қиындыққа тап болды, себебі көптеген ірі студиялар оны таратудан бас тартты. New Visions (кейін Тейлор Хакфорд басқарған) сияқты бірнеше тәуелсіз студиялар да одан бас тартты. Atlantic Entertainment "Wired" фильмін таратуға дайын болған, бірақ қаржылық мәселелерге байланысты бұл жоспар орындалмады, соның салдарынан Taurus Entertainment фильмді таратуға келісті. "Wired" 1989 жылдың мамырында Канн кинофестивалінде көрсетілді, фильмнің жалпы көрсетіліміне үш ай қалғанда. "Таймс" газетінің журналисі Джек Мэтьюс фильм фестивальдің ең көп күтілген фильмдерінің бірі болғанымен, аяғында "алқыс дауысы ысқырық пен наразылыққа ұшырады" деп жазды. Содан кейін Вудворд фильмдегі кейіпкер ретінде оның бейнесі туралы сұрақтармен бомбаланған қарсылық баспасөз конференциясына қатысты. "Post" газетінің Рита Кемпли Канн фестивалінің қабылдауын "Джон Белушидің қатыгез араларының шоғырына" теңеді.

Сыни қабылдау

"Wired" фильміне сын жауаптар көбінесе жағымсыз болды. Rotten Tomatoes сайтындағы 27 сынға негізделген "Wired" фильмінің жалпы мақұлдауы 4%-ды құрайды, ал орташа бағасы 3,5/10. Сайттың сыншыларының пікірі: "Драмаға айналдыруға тырысқан өмірін әуесқойлықпен пародизациялаған "Wired" фильмі Джон Белушидің естелігін дұрыс емес сценарий және классикалық қойылымдардың қажетсіз қайта жасалуымен қиратады". Леонард Мальтин "Wired" фильмін "өз жылының сәтсіздігі" және "ақылдылықты жоғалтатын" фильм деп айыптады. Мальтин Майкл Чиклистің "Белушиге ұқсағанын, бірақ "Saturday Night Live" көріністерінде оның комедиялық дарынын көрсетпегенін" және Дж.Т. Уолштің "Вудвард рөлінде онжылдықтың ең тұңғиық өрнегін сомдағанын" атап өтті. "Вашингтон пост" газетіне жазған Рита Кемпли фильмді "Mommie Dearest фильмінен бері ең ақымақ атақты адамның өмірбаяны" және "жанның бір грамын немесе қадір-қасиеттің бір бөлігі жоқ өмірбаяны" деп атады. Фантастикалық комедиялық драма ретінде жарнамаланған фильм бұл есімдердің ешқайсысына сай емес. Драма күлкілі, комедия әлсіз, ал қиял қанатсыз". Кемпли фильмнің режиссурасын "абсурдты", сценарийін "ақылға сыймайтын" деп сипаттады, сондай-ақ Майкл Чиклистің Белуши рөлін сынады: "Сэм Кинисон Белуши сияқты рөлді ойнар еді, ол әдепсіз, семіз, агрессивті және ашуға толы. Белушиге ұқсайтын Чиклис дебюттік фильмінде де өте мейірімді. Оның әдепсіздік бейнесінде Бэмби сияқты нәзіктік бар, күлкілі еркекке арналған ерекше әдемі реквием". "Вашингтон пост" газетіне жазған Дессон Хоу фильмнің "нағыз Белушидің отбасы, достары мен жанкүйерлеріне қажет пе екенін" ойлады. Әрине, Белуши есірткіге толы мөлшерде тәуелді болғаннан кейін қайтыс болған басқа да танымал тұлғалар сияқты мұқият қарауға лайық, бірақ бұл аутопсия қажетсіз болып көрінеді". Хоу Майкл Чиклистің Белуши рөлін орындауына мақтау білдірмеді: "Жеке Элмордан Джо Кокерге дейінгі таныс Белуши трюктерінің гистериялық ағынына қарамастан, Чиклис өзін құтқарудың барлық мүмкіндігін жіберіп алған сияқты. Ол жұмсақ болуы керек жерде қатты, күлкілі болуы керек жерде жайпақ және тірі болуы керек жерде өлі". Хоу сонымен қатар Вудвардтың фильмдегі бейнесі "Драгнет эпизодынан сүрініп шыққандай" екенін атап өтті. Роджер Хёрлберт Sun Sentinel газетінен де "Wired" фильміне 1½ жұлдыз берді, ол былай деп жазды: "Режиссер Ларри Пирс өзін Франк Капраның "Бұл керемет өмір" рөлінде көреді, немесе одан да жаманы, Чарльз Диккенс Рождестволық әңгімені қайта жазады. Шын мәнінде, фильмнің барысында Белуши одан да жағымсыз, ақымақ және өзін-өзі жойғыш болып көрінеді". The New York Times газеті үшін Кэрин Джеймс өзінің "Wired" фильміне берген шолуын "Wired фильмін кешіруге ешқандай себеп жоқ, өйткені ол Джон Белушидің бүкіл мансабынан ұзаққа созылған" деген сөздермен бастады, содан кейін "көргендер өздерінің поп-иконаларына қол сұғылғанын ұнатпайды, ал биографиялық фильмдерде мұндай қол сұғу сөзсіз болады. Көргендер мұндай фильмдерге өздері таныс деп санайтын адамдардың суреттерін әкеледі, ал олар бұл бейнеге сәйкес келмейтін фильмдерді үнемі қабылдамайды. Кез келген кеште көрермендер Белушиді әйгілі еткен "Saturday Night Live" шоуларының қайта көрсетілімдерін көре алады. "Wired" фильмінің жұлдызы Майкл Чиклис Белушиге қаншалықты ұқсаса да, оның "Killer Bee" және Джо Кокердің еліктеуі өте көрнекті, есте қаларлық, синдикатталған түпнұсқалармен салыстыруға келмейді". Ричард Корлис "Time" журналында фильмді шолып, Майкл Чиклистің "батыл перкуссиялық өнерін" ерекше атап өтті, бірақ фильмнің өзін "құс, ақымақ амбициялармен және жаман кармамен толған" деп сипаттады. Джефф Миллар "Houston Chronicle" газетіне жазған шолуында Майкл Чиклистің "Белушиге жеткілікті ұқсайтынын және оны Джон Белуши емес екенін білуге жеткілікті жақсы сомдайтынын" атап өтті. Майкл Уилмингтон "Los Angeles Times" газеті үшін Чиклис, Д'Арбанвилл және Гэри Грумс өнерлерін мақтады, бірақ фильм туралы жалпы алғанда аралас сезімде болды, "фильмдегі мүгедек кемшілік оның беткі батылдығы мен ішкі фанк араласқандығында жатыр. Ішінде ол үнемі жымиып тұрады". Роджер Эберт "Chicago Sun Times" газетінде "Бұл материалдан жақсы фильм жасаудың жолы болмады, әлі жоқ, өйткені бәрі Белушиді еске алады және оны ойнауға тырысатын кез келген актер салыстыру арқылы зардап шегеді" деп жазды. "Wired" фильміне 4 жұлдыздың 1½ жұлдызын беріп, Эберт "Wired" фильмінің "бұл материалмен айналысуға шынайы әрекет екенін, бірақ ол өте ұятсыз және бақытсыз фильм, өте ақымақ жазылған, өте ұятсыз режиссерлік және актерлік, ол ешқашан жерден көтеріле алмайды" деп атап өтті. Siskel & Ebert киношоуында Эберт Чиклистің "қолынан келгенін жасағанын" мойындады, ал оның әріптесі Джин Сискел Чиклис пен Грумс өте жақсы болғанын және фильмді жақсы режиссура мен жақсы сценариймен жасауға болатындығын айтты.

Отбасы мен достарының реакциясы

Белушидің досы Джон Лэндис, актерді National Lampoon's Animal House (1978) және The Blues Brothers (1980) фильмдерінде түсірген, оның есімін Wired фильміне қосудан бас тартты және жеке өміріне қол сұғу деп соққы берумен қорқытты. Бұл продюсерлерді фильмдегі кинорежиссердің атын жалпылама қоюға мәжбүр етті. Джон Снайдер сомдаған режиссер, "Блюз бауырлары" түсірілімінде Лэндиске өте ұқсайды. Ал ол түсірілім алаңынан өтіп бара жатқан сахнада фондық дыбыс ретінде тікұшақтың шуы естіледі (бұл Лэндистің "Твайлайт зона: Фильм" түсірілімінде болған қазалы тікұшақ апатына сілтеме). Фильмде режиссердің "Блюз бауырлары" түсірілімі кезінде кокаинге мас Белушидің бетіне соққы бергені де көрсетілген. Бұл оқиға Вудвардтың кітабының кіріспесінен тікелей алынған, бірақ Лэндис оны "рас емес" деп жоққа шығарды. Дэн Айкройд Wired фильміне ашық қарсы болды. MTV-дің "The Big Picture" бағдарламасына берген сұхбатында ол: "Мен қазір осы фильмді қарғыс ету үшін колдовствомен айналысатын адамдарды жұмысқа алдым. Оның көрсетілмейтін деңгейде қалуын тілеймін және барлық теріс энергияны жұмылдырып, оларға қарсы тозақтың барлық күштерін саламын. Шындығында, мен бұл туралы ойлағанмын" деді. Вудвордтың рөлін сомдаған Уолш, Айкройдпен бірге Loose Cannons (1990) комедиясындағы екінші рөлге шақырылды, бірақ Айкройд оның Wired-ке қатысқаны үшін фильмнен шығарды. Хабарға қарағанда, Уолш Loose Cannons-та екі күн жұмыс істеген, содан кейін жұмыстан босатылып, оның орнына Пол Косло қойылды, бұл фильмнің түсірілімін 125 000 долларға кешіктірді. Wired фильмі жарық көргеннен екі жыл өткен соң Джудит Белуши Вудвардтың еңбектерінде бейнеленген қайтыс болған күйеуінің бейнесін түзету үшін "Самурай жесірі" (1991) атты кітабын жазды. Ол сондай-ақ 2005 жылы Таннер Колбимен бірлесіп "Белуши: Биография" ауызша тарих кітабының авторы болды. Джудит 2013 жылы Entertainment Weekly журналына: "Майкл Чиклис айтқандай, жас кезінде оған [Wired] рөлі ұсынылып, ол оны үлкен мүмкіндік деп ойлады және ол сондай болды. Бірақ ол жақсы сценарийге ие болмағаны үшін өкінді, өйткені ол өзі жақсы актер еді" деді.

Чиклистің мансабына әсері

"Wired" фильмі шығар алдында, New York Daily News газетінің Патрисия О’Хайр Чиклистің "қол жеткізе алмайтын қымбатқа" (яғни фильмнің табысымен байланысты) баруы мүмкін екенін болжады. "Miami Vice", "L.A. Law", "Murphy Brown" және "Seinfeld" сияқты эпизодтық телесериалдарда көптеген қонақ рөлдерді сомдағаннан кейін, Чиклис ABC арнасының полициялық драмасындағы Комиссар Тони Скали (1991–1996) және FX арнасының полициялық драмасындағы LAPD детективі Вик Макки (2002–2008) рөлдерін орындауы арқылы танымал болды. Оның кинодағы мансабы "Фантастикалық төртеу" (2005) және "Фантастикалық төртеу: Күміс серфердің пайда болуы" (2007) фильмдерінде Marvel супербатыры Бен "Нәрсе" Гримм рөлін ойнағаннан кейін жаңа деңгейге көтерілді.