Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сұйықтықтар арқылы бөлшектерді тасымалдау
Particle transport by fluids
Геологияда, секіру (сальтация) – жел немесе су сияқты сұйықтықтар арқылы бөлшектерді тасымалдаудың нақты бір түрі. Бұл бос материалдар төсектен алынып, сұйықтықпен тасымалданады, содан кейін қайтадан бетке оралады. Мысалдарға өзендер арқылы кесек тастарды тасымалдау, шөл беттерінде құмның жылжуы, егістіктерде топырақтың желмен көтерілуі және Арктика немесе Канада далаларындағы тегіс беттерде қардың жылжуы жатады.
In geology, saltation is a specific type of particle transport by fluids such as wind or water. It occurs when loose materials are removed from a bed and carried by the fluid, before being transported back to the surface. Examples include pebble transport by rivers, sand drift over desert surfaces, soil blowing over fields, and snow drift over smooth surfaces such as those in the Arctic or Canadian Prairies.
Процесс
Сұйықтың төмен жылдамдығында еріген материал ағын бойымен домалап, бетке жанасып қалады. Бұл құбылыс жырлау немесе рептация деп аталады. Мұнда сұйықтың бөлшекке түсіретін күші, бөлшекті бетпен жанасқан нүктесінде ғана домалатуға жеткілікті. Жел жылдамдығы белгілі бір шекті мәнге жеткенде, соққы немесе сұйықтық шегі деп аталатын күйде, сұйықтың тудыратын соққы және көтеру күштері кейбір бөлшектерді беттен көтеруге мүмкіндік береді. Бұл бөлшектер сұйықпен үдеп, гравитация күшінің әсерінен төмен қарай тартылып, баллистикалық траекториямен қозғалады. Егер бөлшек сұйықтан үдеу арқылы жеткілікті жылдамдық алса, ол сольтация кезінде басқа бөлшектерді шығарып жіберуі немесе шашыратуы мүмкін, бұл процесті жалғастырады. Беттің сипатына байланысты, бөлшек соққыда ыдырауы немесе беттен одан да ұсақ шөгіндіні шығаруы мүмкін. Ауада осы сольтация процесі шаң-тозаңның көп бөлігін құрайды. Өзендерде бұл процесс үздіксіз қайталанып, өзен төсегін біртіндеп эрозиялайды, сонымен қатар жоғарыдан жаңа материал әкеледі. Ағынның бөлшектерді сольтация арқылы жылжыту жылдамдығы Багнольд формуласымен анықталады. Көбінесе, суспензия ұсақ бөлшектерге (ауадағы бөлшектер үшін "ұсақ" дегеніміз – 70 микрометр немесе одан да аз) әсер етеді. 2008 жылғы зерттеу көрсеткендей, сольтациялық құм бөлшектері үйкеліс арқылы статикалық электр өрісін тудырады. Сольтациялық құм жерге қатысты теріс заряд алады, бұл өз кезегінде көбірек құм бөлшектерін босатып, олардың сольтациялануын бастайды. Бұл процесс бұрынғы теориялармен болжалданған бөлшектер санын екі есеге арттырады. Бұл метеорология үшін маңызды, себебі атмосфераға ұсақ шаң бөлшектерін шығаратын негізгі фактор – құм бөлшектерінің сольтациясы. Шаң бөлшектері және саң сияқты басқа аэрозольдер атмосфера мен Жерге жететін күн сәулесінің мөлшеріне әсер етеді және су буының конденсациясы үшін ядро болып табылады.
At low fluid velocities, loose material rolls downstream, staying in contact with the surface. This is called creep or reptation. Here the forces exerted by the fluid on the particle are only enough to roll the particle around the point of contact with the surface. Once the wind speed reaches a certain critical value, termed the impact or fluid threshold, the drag and lift forces exerted by the fluid are sufficient to lift some particles from the surface. These particles are accelerated by the fluid, and pulled downward by gravity, causing them to travel in roughly ballistic trajectories. If a particle has obtained sufficient speed from the acceleration by the fluid, it can eject, or splash, other particles in saltation, which propagates the process. Depending on the surface, the particle could also disintegrate on impact, or eject much finer sediment from the surface. In air, this process of saltation bombardment creates most of the dust in dust storms. In rivers, this process repeats continually, gradually eroding away the river bed, but also transporting in fresh material from upstream. The speed at which the flow can move particles by saltation is given by the Bagnold formula. Suspension generally affects small particles ('small' means ~70 micrometres or less for particles in air). A 2008 study found that saltating sand particles induces a static electric field by friction. Saltating sand acquires a negative charge relative to the ground which in turn loosens more sand particles which then begin saltating. This process has been found to double the number of particles predicted by previous theory. This is significant in meteorology because it is primarily the saltation of sand particles which dislodges smaller dust particles into the atmosphere. Dust particles and other aerosols such as soot affect the amount of sunlight received by the atmosphere and earth, and are nuclei for condensation of the water vapour.
Аваланшалар
Секіру қабаттары лавиналарда да қалыптасуы мүмкін.