Жапониядағы ядролық энергияның қалып-қуалы

Кіріспе

Жапониядағы ядролық энергияның шолуы

2011 жылғы Тохоку жер сілкінісі мен цунамиге дейін Жапония электр қуатының 30% ядролық реакторлардан өндіріп, осы үлесті 40%-ға дейін ұлғайтуды жоспарлаған. Ядролық энергия Жапонияның ұлттық стратегиялық басымдығы болды. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, Жапониядағы 54 ядролық реактордың 42-сі жұмыс істеуге жарамды болса, 5 электр стансасының тек 9-ы ғана жұмыс істеді. Барлығы 24 реакторды тоқтату немесе тоқтату процесінде тоқтату жоспарланған. Қалғандары қайта іске қосылуда немесе табиғи апаттарға төзімділікті арттауға бағытталған модификациялардан өтуде. Жапонияның 2030 жылға қабылданған энергетикалық мақсаттарында кем дегенде 33 реактор кейінірек қайта іске қосылатыны көзделген. Жапониядағы барлық ядролық реакторлар Тохоку жер сілкінісінің діріліне сәтті төтеп бергенімен, цунамиден туындаған су тасқыны 2011 жылдың 11 наурызында Фукусима I ядролық электр стансасының салқындату жүйесінің істен шығуына себеп болды. Жапонияда алғашқы ядролық төтенше жағдай жарияланды және стансаның 140 000 тұрғыны эвакуацияланды. Жапониядағы барлық атом электр стансалары жабылды немесе қауіпсіздік тексерулері үшін жұмысы тоқтатылды. Жапонияның 54 реакторының соңғысы (Томари-3) 2012 жылдың 5 мамырында техникалық қызмет көрсету үшін тоқтатылды, нәтижесінде Жапония 1970 жылдан бері алғаш рет ядролық электр қуатысыз қалды. Фукусима I атом электр стансасының үш реакторындағы балқыма проблемалары ядролық энергияға деген көзқарасты қатайтты. 2011 жылдың маусымында, Фукусима апатынан кейін, жапон азаматтарының 80%-дан астамы ядролық энергияға қарсы екенін және радиация туралы үкімет ақпаратына сенбейтінін мәлімдеді. Бірақ он жыл өткен соң, 2021 жылдың наурызында жапон азаматтарының 11%-ы ғана ядролық энергия өндірісін дереу тоқтатуды қалады. Ал 49%-ы ядролық энергиядан бірте-бірте бас тартуды сұрады. 2011 жылдың қазанында электр қуатының тапшылығы болғанына қарамастан, Жапония 2011 жылғы жазды кейбір болжаған кең ауқымды қараңғылықтан құтылып өтті, бірақ бұл Жапонияның көміртегі шығарылымдарын қысқарту жоспарларына күмән тудырды. 2011 жылдың қазан айында Жапония үкіметі бекіткен энергетикалық ақ парақта «Фукусимадағы ядролық апаттан кейін ядролық энергияның қауіпсіздігіне жұртшылықтың сенімі күрт төмендеді» делінген және елдің ядролық энергияға тәуелділігін азайтуға шақырылды. Наразылықтарға қарамастан, 2012 жылдың 1 шілдесінде Ои атом электр стансасының 3-ші блогы қайта іске қосылды. 2013 жылы халықаралық сарапшылардың Фукусима I атом электр стансасының апатына байланысты денсаулыққа қатысты тәуекелдерді жан-жақты бағалауында, Жапонияның ішінде де, сыртында да жалпы халық үшін болжамдық тәуекелдер төмен екені және базалық деңгейден жоғары қатерлі ісіктердің көбеюі күтілмейтіні қорытындыланды. 2013 жылдың қыркүйегінде Ои атом электр стансасының 3 және 4-ші блоктары желіден шығарылды, нәтижесінде Жапония қайтадан ядролық электр қуатысыз қалды. 2015 жылдың 11 тамызында Сэндай атом электр стансасы қайта іске қосылды, содан кейін 2016 жылдың 29 қаңтарында Такахама атом электр стансасының екі блогы (3 және 4) іске қосылды. Алайда, 4-ші блок ішкі ақаулықтан кейін қайта іске қосылғаннан кейін үш күн өткен соң жабылды, ал 3-ші блок 2016 жылдың наурыз айында Шига префектурасының аудандық соты Такахама атом электр стансасының жұмысын тоқтату туралы шешім шығарғаннан кейін жабылды. Фукусимадағы апатқа дейін салынған 54 ядролық реактордың 43-і әлі де жұмыс істеуге жарамды, бірақ қазіргі уақытта олардың тек 9-ы ғана пайдаланылуда. Экономика, сауда және өнеркәсіп министрлігі 2017 жылы ел Париж климаттық келісімі бойынша міндеттемелерін орындауы үшін ядролық энергия елдің энергетикалық жиынтығының 20-22%-ын құрауы керек екенін мәлімдеді. Қазіргі уақытта 26 қайта іске қосу өтініші қаралып жатыр, ал 2025 жылға дейін шамамен 12 блок, 2030 жылға дейін 18 блок қайта іске қосылады деп күтілуде. Жапониядағы коммерциялық атом электр стансаларын тоқтату, күтіп ұстау және қауіпсіздік шараларын жүзеге асырудың жалпы құны 13,46 триллион иенге (123 миллиард доллар) бағаланады. 2023 жылдың ақпан айында Asahi Shimbun жүргізген сауалнама көрсеткендей, Жапониядағы қатысушылардың 51%-ы атом электр стансаларының жұмысын қайта бастауды қолдайды, ал 42%-ы қарсы. Журналист және жазушы Фостер Хейли The Washington Post газетінде жарияланған мақаласында Жапонияда ядролық реакторлар салу туралы ұсынысты қабылдауға шақырып, «Қазір көптеген американдықтар Жапонияға тасталған атом бомбаларының қажетсіз болғанын біледі. Жапонияға атом энергиясын ұсыну арқылы өтеуге қалай үлес қосуға болады?» деген пікірін білдірді. 1954 жылдан бастап бірнеше жыл бойы АҚШ-тың Орталық барлау басқармасы және басқа да АҚШ үкіметтік органдары ядролық энергияға қарсы жапон халқының наразылығын басу мақсатымен жапон халқына бағытталған пропагандалық соғыс жүргізді. Жапониядағы алғашқы атом электр стансасы – Токай атом электр стансасы, Ұлыбританияның GEC компаниясымен салынды және 1966 жылы пайдалануға берілді.

Prior to the 2011 Tōhoku earthquake and tsunami, Japan had generated 30% of its electrical power from nuclear reactors and planned to increase that share to 40%. Nuclear power energy was a national strategic priority in Japan. as of 2020, of the 54 nuclear reactors in Japan, there were 42 operable reactors but only 9 reactors in 5 power plants were actually operating. A total of 24 reactors are scheduled for decommissioning or are in the process of being decommissioned. Others are in the process of being reactivated, or are undergoing modifications aimed to improve resiliency against natural disasters; Japan's 2030 energy goals posit that at least 33 will be reactivated by a later date. Though all of Japan's nuclear reactors successfully withstood shaking from the Tohoku earthquake, flooding from the ensuing tsunami caused the failure of cooling systems at the Fukushima I Nuclear Power Plant on 11 March 2011. Japan's first ever nuclear emergency was declared, and 140,000 residents within of the plant were evacuated. All of Japan's nuclear plants were closed, or their operations were suspended for safety inspections. The last of Japan's fifty four reactors (Tomari 3) went offline for maintenance on 5 May 2012, leaving Japan completely without nuclear produced electrical power for the first time since 1970. Problems in stabilizing the triple reactor meltdowns at Fukushima I nuclear plant hardened attitudes toward nuclear power. In June 2011, immediately after the Fukushima disaster, more than 80 percent of Japanese said they were anti nuclear and distrusted government information on radiation, but ten years later, in March 2021, only 11 percent of Japanese said they wanted that nuclear energy generation to be discontinued immediately. Another 49 percent were asking for a gradual exit from nuclear energy. By October 2011, while there had been electricity shortages, Japan survived the summer of 2011 without the extensive blackouts that some had predicted, but at the price of casting doubts on Japan ambitious carbon emissions cuts. An energy white paper, approved by the Japanese Cabinet in October 2011, stated that "Public confidence in the safety of nuclear power was greatly damaged" by the Fukushima nuclear disaster, and called for a reduction in the nation's reliance on nuclear power. Despite protests, on 1 July 2012 unit 3 of the Ōi Nuclear Power Plant was restarted. A comprehensive assessment by international experts on the health risks associated with the Fukushima I nuclear power plant disaster concluded in 2013 that, for the general population inside and outside Japan, the predicted risks were low and no observable increases in cancer rates above baseline rates were anticipated. In September 2013, Ōi units 3 and 4 went offline, making Japan again completely without nuclear produced electrical power. On 11 August 2015, the Sendai Nuclear Power Plant was brought back online, followed by two units (3 and 4) of the Takahama Nuclear Power Plant on 29 January 2016. However, Unit 4 was shut down three days after restart due to an internal failure, and Unit 3 in March 2016 after the district court in Shiga prefecture issued an injunction to halt the operation of the Takahama Nuclear Power Plant. Of all the 54 nuclear reactors built prior to the Fukushima nuclear disaster, 43 of them remain operable but only a mere 9 reactors are currently in use. The Ministry of Economy, Trade and Industry said in 2017 that if the country is to meet its obligations under the Paris climate accord, then nuclear energy needs to make up between 20 and 22% of the nation's portfolio mix. 26 restart applications are now pending with an estimated 12 units to come back in service by 2025 and 18 by 2030. The total cost of implementing safety measures, maintaining facilities, and decommissioning of commercially operated nuclear power plants in Japan is estimated at ¥13.46 trillion ($123 billion). In February 2023, a survey by Asahi Shimbun showed that 51% of participants in Japan favored the restart of nuclear plant operations, with 42% opposed. Journalist and author Foster Hailey wrote an op ed piece published in The Washington Post where he called for adopting a proposal to build nuclear reactors in Japan, stating his opinion that: "Many Americans are now aware that the dropping of the atomic bombs on Japan was not necessary. How better to make a contribution to amends than by offering Japan atomic energy." For several years starting in 1954, the United States Central Intelligence Agency and other U. S. government agencies ran a propaganda war targeting the Japanese population to vanquish the Japanese people's opposition to nuclear power. The first nuclear power plant in Japan, the Tōkai Nuclear Power Plant, was built by the UK's GEC and was commissioned in 1966.

Жеңіл су реакторлары

1970 жылдары алғашқы жеңіл су реакторлары американдық компаниялармен ынтымақтастықта салынды. Бұл станциялар General Electric және Westinghouse сияқты АҚШ-тан алынды, ал келісімшарттық жұмыстар жапон компанияларымен жүзеге асырылды, олар кейіннен осыған ұқсас станцияларды салуға лицензия алды. Сол кезден бері ядролық энергияны дамытуға жапон компаниялары мен ғылыми-зерттеу институттары да басқа ірі пайдаланушылармен тең дәрежеде үлес қосты. 1970 жылдардың басынан бүгінгі күнге дейін Жапон үкіметі түрлі саяси шаралар арқылы ядролық электр станцияларын орналастыруды қолдады, оның ішінде жұмсақ әлеуметтік бақылау және қаржылық ынталандырулар бар. Ауылдық аймақтарға ірі субсидиялар мен қоғамдық жұмыстар жобаларын ұсыну арқылы, сондай-ақ білім беру сапарларын, жергілікті әкімшілік қызметкерлері үшін саяхаттарды және ядролық энергияны қолдайтындардың жаңалықтар ретінде жазған мақалаларын пайдалану арқылы орталық үкімет халық азайып, қиын жағдайдағы жағалау қалалары мен ауылдарының қолдауын жеңіп алды.

2000 жылдар

2007 жылғы 18 сәуірде Жапония мен АҚШ ядролық энергия технологиясын бірлесіп зерттеу және дамыту үшін база құруға бағытталған АҚШ-Жапония бірлескен ядролық энергия жөніндегі іс-қимыл жоспарына қол қойды. Әр ел жылдам реактор технологиясы, отын циклы технологиясы, озық компьютерлік симуляция және модельдеу, шағын және орта реакторлар, қауіпсіздік шаралары мен физикалық қорғау, сондай-ақ ядролық қалдықтарды басқару саласында зерттеулер жүргізеді. 2008 жылдың наурыз айында Токио электр энергетикасы компаниясы жаңа жер сілкінісіне төзімділік бойынша қосымша бағалаулардың нәтижесінде төрт жаңа ядролық реактордың іске қосылуы бір жылға кейінге шегерілетінін хабарлады. Фукусима Дайичи электр станциясының 7-ші және 8-ші энергоблоктары тиісінше 2014 жылдың қазан айында және 2015 жылдың қазан айында коммерциялық режимде жұмыс істей бастайды. Хигасидори электр станциясының 1-ші энергоблогы 2015 жылдың желтоқсан айында, ал 2-ші энергоблогы ең ертесінде 2018 жылы іске қосылуы жоспарлануда. 2008 жылдың қыркүйегінде Жапонияның министрліктері мен ведомстволары 2009 жылғы бюджетті 6%-ға арттыру туралы өтініш білдірді. Жалпы сұралған сома 491,4 миллиард жапон иені (4,6 миллиард АҚШ доллары) құрайды, ал зерттеулердің басты бағыттары – жылдам көбейту реакторы циклын, жаңа буын жеңіл су реакторларын, Iter жобасын және сейсмикалық қауіпсіздікті дамыту болып табылады.

Фукусима апаты және оның салдары

2011 жылы Жапонияда тәуелсіз жүргізілген зерттеу, ядролық энергияны өндіруші компаниялардың үкіметтермен бірігіп, халық пікірін ядролық энергияның пайдасына бұрмалауға тырысқанын көрсетті. Бір ядролық компания тіпті өз қызметкерлерін қарапайым азаматтар ретінде көрсетіп, ядролық электр станцияларын қолдау үшін өткізілген жиналыстарға қатыстырған. Жапония үкіметінің 2011 жылғы қазан айында бекіткен энергия саясатының ақ парағында Фукусима апатынан кейін ядролық энергияның қауіпсіздігіне жұртшылықтың сенімі күрт төмендегені айтылады және елдің ядролық энергияға тәуелділігін азайту қажеттігіне назар салынды. Сондай-ақ, өткен жылғы саясатты қарау кезінде ядролық энергияны кеңейту бөлімі алынып тасталды. 2011 жылдың 6 мамырында премьер-министр Наото Кан алдағы отыз жыл ішінде 8,0 магнитуда немесе одан жоғары жер сілкінісі болуы мүмкін болғандықтан Хамаока атом электр станциясын жабуға бұйрық берді. 2012 жылдың 27 наурызында Жапониядағы 54 ядролық реактордың тек біреуі – Кашивазаки-Карива 6 жабылғаннан кейін Томари 3 жұмыс істеді. Томари 3 реакторы 5 мамырда техникалық қызмет көрсету үшін тоқтатылды, нәтижесінде Жапония 1970 жылдан бері алғаш рет ядролық энергиясыз қалды, онда елдің бар болған екі реакторы бес күнге техникалық қызмет көрсету үшін тоқтатылған болатын. Толық жұмысқа келтіруге алты аптаға дейін уақыт қажет болуы мүмкін. 2012 жылдың 1 шілдесінде Ои атом электр станциясының 3-ші блогы қайта іске қосылды. Бұл реактор 1180 МВт электр энергиясын өндіре алады. 2012 жылдың 21 шілдесінде 4-ші блок та қайта іске қосылды, ол да 1180 МВт қуаттылыққа ие. Алайда, реактор 2013 жылдың 14 қыркүйегінде қайтадан тоқтатылды, соның салдарынан Жапонияда жұмыс істейтін реакторлар тағы да қалмады. 2014 жылғы Энергетика жөніндегі жылдық есепте үкімет деректері көрсеткендей, 2013 қаржы жылында Жапония электр энергиясының 88%-ын импортталған табиғи газ бен жанар майдан алды, бұл көрсеткіш 2010 қаржы жылындағы 62%-дан жоғары. Ядролық энергияны пайдаланбағандықтан, 2012 жылы ел өзінің энергия сұранысының тек 6%-ын ғана өте алды, ал 2010 жылы бұл көрсеткіш 20% болған. Ядролық реакторлардың тоқтатылуына байланысты қосымша отын шығындары 3,6 триллион иенді құрады. Сонымен қатар, 2010 мен 2013 жылдар арасында энергияны тұтынушылардың төлемдері 19,4%-ға, ал өнеркәсіптік тұтынушылардың шығындары сол кезеңде 28,4%-ға өсті. 2018 жылы Жапония үкіметі энергетикалық жоспарын жаңартып, реакторларды қайта іске қосу арқылы 2030 жылға қарай ядролық энергияның үлесін электр энергиясын өндіруде 20-22%-ға дейін жеткізуді көздеді, бұл табиғи газдың 27%-ына, көмірдің 25%-ына, жаңартылатын энергия көздерінің 23%-ына және мұнайдың 3%-ына қарағанда жоғары көрсеткіш. Бұл 2013 жылмен салыстырғанда көмірқышқыл газының шығарындыларын 26%-ға азайтуға және 2030 жылға қарай өзін-өзі қамтамасыз ету деңгейін 8%-дан 24%-ға дейін арттыруға мүмкіндік береді. Фукусима ядролық апатынан кейін Жапония он екі реакторды қайта іске қосты және тағы он бес реакторды қайта іске қосуға өтініш берді, оның ішінде екеуі құрылыс кезеңінде. Украина мен Ресей арасындағы қақтығысқа байланысты Жапония премьер-министрі 2022 жылдың қысына дейін тоғыз, ал 2023 жылдың жазына дейін тағы жеті энергоблокты қайта іске қосуды жариялады.

A 2011 independent investigation in Japan has "revealed a long history of nuclear power companies conspiring with governments to manipulate public opinion in favour of nuclear energy". One nuclear company "even stacked public meetings with its own employees who posed as ordinary citizens to speak in support of nuclear power plants". An energy white paper, approved by the Japanese Cabinet in October 2011, says "public confidence in the safety of nuclear power was greatly damaged" by the Fukushima disaster, and calls for a reduction in the nation's reliance on nuclear power. It also omits a section on nuclear power expansion that was in last year's policy review. On 6 May 2011, Prime Minister Naoto Kan ordered the Hamaoka Nuclear Power Plant to be shut down as an earthquake of magnitude 8.0 or higher is likely to hit the area within the next thirty years. As of 27 March 2012, Japan had only one out of 54 nuclear reactors operating; the Tomari 3, after the Kashiwazaki Kariwa 6 was shut down. The Tomari 3 was shut down for maintenance on 5 May, leaving Japan with no nuclear derived electricity for the first time since 1970, when the country's then only two reactors were taken offline for five days for maintenance. which could take six weeks to bring them to full operation. On 1 July 2012, unit 3 of the Ōi Nuclear Power Plant was restarted. This reactor can provide 1,180 MW of electricity. On 21 July 2012 unit 4 was restarted, also 1,180 MW. The reactor was shut down again on 14 September 2013, again leaving Japan with no operating power reactors. Government figures in the 2014 Annual Report on Energy show that Japan depended on imported fossil fuels for 88% of its electricity in fiscal year 2013, compared with 62% in fiscal 2010. Without significant nuclear power, the country was self sufficient for just 6% of its energy demand in 2012, compared with 20% in 2010. The additional fuel costs to compensate for its nuclear reactors being idled was ¥3.6 trillion. In parallel, domestic energy users have seen a 19.4% increase in their energy bills between 2010 and 2013, while industrial users have seen their costs rise 28.4% over the same period. In 2018 the Japanese government revised its energy plan to update the 2030 target for nuclear energy to 20% 22% of power generation by restarting reactors, compared to LNG 27%, coal 25%, renewables 23% and oil 3%. This would reduce Japan's carbon dioxide emissions by 26% compared to 2013, and increase self sufficiency to about 24% by 2030, compared to 8% in 2016. Since the Fukushima Daiichi nuclear disaster, Japan has restarted twelve reactors and fifteen more have applied to restart, including two that are under construction. Amid the Ukraine Russia conflict, Japan's Prime Minister announced the restart of nine units by winter 2022 and seven more by summer 2023.

Фукусима апатының тергеулері

Жапонияның Ұлттық диетасының Фукусима ядролық апаты бойынша тәуелсіз тергеу комиссиясы (NAIIC) – Жапонияның конституциялық үкіметінің 66 жылдық тарихында Ұлттық диета құрған алғашқы тәуелсіз тергеу комиссиясы. NAICC 2011 жылдың 8 желтоқсанында Фукусима ядролық апатының тікелей және жанама себептерін зерттеу міндетімен құрылды. NAICC 2012 жылдың 5 шілдесінде екі палатаға тексеру есебін ұсынды. 10 мүшеден тұратын комиссия 1167-ден астам сұхбат және 900 сағатқа жуық тыңдау материалдары негізінде есебін дайындады. Бұл Жапонияның конституциялық тарихындағы тұңғыш, кең ауқымды шақыру құқығына ие алты айлық тәуелсіз тергеу болды, ол бұрынғы премьер-министр Наото Кан және Токио электр энергетикалық компаниясының бұрынғы президенті Масатака Шимидзумен апатқа жауап ету жөніндегі қарама-қайшы мәлімдемелермен ашық тыңдаулар өткізді. Комиссия төрағасы Киёши Курокава Фукусима ядролық оқиғасы туралы: "Бұл терең мағынада адамның салдарынан болған, алдын ала болжауға және болдырмауға болатын апат еді" деп мәлімдеді. Ол апаттың "негізгі себептері" "жапон мәдениетінің қалыптасқан салтында" жатқанын қосты. Есепте 2011 жылғы 11 наурыздағы Тохоку жер сілкінісі мен цунамиге дейін зауыттағы қателіктер мен салдарына немқұрайлы қарау, сондай-ақ одан кейінгі сағаттар, күндер мен апталардағы дұрыс емес жауап беру сипатталған. Сондай-ақ, есеп ұсыныстар ұсынады және Жапония парламентін ұсыныстарды "мұқият талқылауға және қарастыруға" шақырады.

Фукусимадан кейінгі ядролық саясат

Жапонияның 2014 жылғы сәуірде Либералды-демократиялық партия кабинеті бекіткен жаңа энергетикалық жоспары ядролық энергияны «елдің ең маңызды энергия көзі» деп атайды. Демократиялық партияның бұрынғы шешімін кері қайтара отырып, үкімет «нақты және теңдестірілген энергетикалық құрылымға» бағытталған ядролық станцияларды қайта ашуды жоспарлап отыр. 2014 жылғы мамыр айында Фукуи аудандық соты Ои реакторларын қайта іске қосуды тоқтатты. 2015 жылғы сәуірде соттар Такахама АЭС-індегі екі реакторды қайта іске қосуға кедергі келтірді, бірақ Сендай АЭС-індегі екі реакторды қайта іске қосуға рұқсат берді. Үкімет 2030 жылға қарай Жапонияның электр энергиясының 20 пайызын ядролық энергия өндіретініне үміттенеді. 2015 жылғы шілдеде Сендай-1 ядролық станциясында отын тиеу аяқталды, ол 2015 жылғы 11 тамызда қайта іске қосылды, ал 2 қарашада 2-ші блок іске қосылды. Жапонияның Ядролық реттеуші органы 2016 жылғы 19 сәуірде Иката-3 реакторының қайта іске қосылуын мақұлдады, бұл реактор қайта іске қосуға рұқсат алған бесінші реактор болды. Такахама АЭС-інің 4-ші блогы 2017 жылғы мамырда, ал 3-ші блогы 2017 жылғы маусым айында қайта іске қосылды. 2023 жылға қарай Такахаманың 1 және 2 блоктары да қайта іске қосылды. 2016 жылғы қарашада Жапония Үндістанмен ядролық ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды. Жапондық ядролық станция салушылар бұл келісімді Фукусима апатынан кейін ішкі тапсырыстар тоқтағандықтан, болашаққа жасалған инвестиция ретінде қарастырды, ал Үндістан келесі он жылда шамамен 20 жаңа реактор салуды ұсынады. Алайда, келісімге қатысты Жапония ішінде қарсылық бар, себебі Үндістан Ядролық қаруды таратпау туралы келісімге қол қоймады. 2014 жылы Монжу натриймен салқындатылатын жылдам реакторының прототипі сәтсіз аяқталғаннан кейін Жапония француздық ASTRID демонстрациялық натриймен салқындатылатын жылдам селекторлық реакторын әзірлеуде ынтымақтастыққа келісті. 2016 жылдан бастап Франция ASTRID әзірлеуге Жапонияның толық қатысуын сұрады. 2015 жылы Табиғи ресурстар және энергия агенттігі Электрмен жабдықтау туралы заңның есептік ережелерін өзгертті, соның салдарынан компаниялар жою шығындарын бір реттік төлемнің орнына он жылдық үлестермен есепке ала алады. Бұл 2011 жылдан бері қайта іске қосылмаған ескі және кішкентай ядролық қондырғыларды жоюға көмектеседі. 2022 жылы жаһандық энергетикалық дағдарыс кезінде импортталған табиғи отынның бағасы күрт өскен кезде Жапонияның премьер-министрі қауіпсіз жаңа буын ядролық реакторларды салу және жұмыс істемейтін станцияларды қайта іске қосу мәселесі қарастырылатынын мәлімдеді. 2022 жылы Жапонияның электр энергиясының шамамен 5 пайызын өндіретін он реактор жұмыс істеді. 2022 жылғы желтоқсанда Жапонияның Ядролық реттеуші органы (NRA) инспекциялық тоқтау уақытын ескермей, ядролық реакторлардың 60 жылдан астам жұмыс істеуіне рұқсат беретін ереже жобасын мақұлдады. Бұл ядролық реакторларды пайдалануды арттыру саясатының бір бөлігі болды, соның ішінде көптеген реакторларды қайта іске қосу, ескі агрегаттардың қызмет ету мерзімін ұзарту және жаңа реактор технологияларын әзірлеу. 2023 жылғы ақпанда министрлер кабинеті осы саясатты және жаңа реакторларды салуды мақұлдады. 2023 жылғы мамырға қарай экономика министрінің мақұлдауымен 60 жылдық шектеуден жабылу кезеңдерін ресми түрде алып тастау туралы заң қабылданды. Заң сондай-ақ 30 жылдан астам жұмыс істеген реакторларды әрбір 10 жылда бір рет тексеруді талап етті. Бүгінгі күнге дейін сейсмикалық апаттың ең ауыр салдары 2011 жылғы Тохоку жер сілкінісі мен цунамиден кейін Фукусима Дайичи ядролық апаты болды. Бұл тақырыпқа белсенді түрде қызығушылық танытқан сейсмологтардың бірі профессор Кацухико Ишибаши, ядролық энергия және жер сілкінісі апаты деген сөздерден құралған «генпацу шинсай» (原発震災) терминін қолданып, ең нашар жағдайға апарып соқтыратын апатты білдірді. Бұрынғы төраға, жер сілкінісін болжау жөніндегі Жапондық үйлестіру комитетінің төрағасы доктор Кийо Моги де осындай алаңдаушылық білдірді, 2004 жылы бұл мәселенің «жапондықтарға адамның жасаған апаты арқылы апат әкелуі мүмкін маңызды мәселе» екенін мәлімдеді. Токио университетінің сейсмология профессоры Кунихико Шимазакидің ескертулері де назардан тыс қалды. 2004 жылы Шимазаки мырза, теңіз үстіндегі жер сілкінісі жөніндегі ықпалды кабинет комитетінің мүшесі ретінде «Фукусима жағалауындағы цунамилердің биіктігі реттеушілер мен Токио Электрик компаниясы берген 5 метрге дейінгі болжаудан екі еседен астам болуы мүмкін» екенін ескертті. Ядролық энергияға қарсы күрескен және Жапон Коммунистік партиясынан депутат Хидекацу Йошии 2006 жылғы наурыз және қазан айларында цунами немесе жер сілкінісінен туындауы мүмкін зардаптар туралы ескертті. 2010 жылғы мамырдағы парламенттік комитетте ол осыған ұқсас мәлімдеме жасады, жапондық ядролық станцияның салқындату жүйесі жер сілкінісі немесе көшкіннен зардап шегуі мүмкін екенін айтты, бұл станция күтілмеген Токай жер сілкінісінің орталығына жақын салынған. Халықаралық атом энергия агенттігі (МАГАТЭ) де алаңдаушылық білдірді. 2008 жылы Токиода өткен G8 елдерінің Ядролық қауіпсіздік және қауіпсіздік тобының мәжілісінде МАГАТЭ саршысы 7,0 балдан жоғары магнитудасы бар күшті жер сілкінісі Жапонияның ядролық станциялары үшін «серьезді проблеманы» тудыруы мүмкін екенін ескертті. Фукусимаға дейін «қауіптерді елемеген немесе жасырған деген айыптамалармен 14 сот процесі өтті, бұл операторлардың құны жоғары жаңартудан жалтарту және жұмыс істеу үшін сейсмикалық қауіптерді азайтуға тырысқандығын көрсетеді. Бірақ барлық сот процестері сәтсіз аяқталды». Жапонияға қатысты тәуекелді көрсете келе, 2012 жылғы зерттеу институтының зерттеуі «келесі төрт жылдың ішінде Токио агломерациясында 7 балдық жер сілкінісі болуының 70 пайыздық ықтималдығы және 30 жыл ішінде 98 пайыздық ықтималдығы бар екенін анықтады». 2011 жылғы наурыздағы жер сілкінісі 9 балдық болды.

Japan's new energy plan, approved by the Liberal Democratic Party cabinet in April 2014, calls nuclear power "the country's most important power source". Reversing a decision by the previous Democratic Party, the government will re open nuclear plants, aiming for "a realistic and balanced energy structure". In May 2014 the Fukui District Court blocked the restart of the Oi reactors. In April 2015 courts blocked the restarting of two reactors at the Takahama Nuclear Power Plant but permitted the restart of two reactors at the Sendai Nuclear Power Plant. The government hopes that nuclear power will produce 20% of Japan's electricity by 2030. In July 2015 fuel loading was completed at the Sendai 1 nuclear plant, it restarted 11 August 2015 and was followed by unit 2 on 1 November 2015. Japan's Nuclear Regulatory Authority approved the restart of Ikata 3 which took place on 19 April 2016, this reactor is the fifth to receive approval to restart. The Takahama Nuclear Power Plant unit 4 restarted in May 2017 and unit 3 in June 2017. And by 2023, Unit 1 and 2 of Takahama also restarted. In November 2016 Japan signed a nuclear cooperation agreement with India. Japanese nuclear plant builders saw this as potential lifeline given that domestic orders had ended following the Fukushima disaster, and India is proposing to build about 20 new reactors over the next decade. However, there is Japanese domestic opposition to the agreement, as India has not agreed to the Treaty on the Non Proliferation of Nuclear Weapons. In 2014, following the failure of the prototype Monju sodium cooled fast reactor, Japan agreed to cooperate in developing the French ASTRID demonstration sodium cooled fast breeder reactor. As of 2016, France was seeking the full involvement of Japan in the ASTRID development. In 2015, the Agency for Natural Resources and Energy changed the accounting provisions of the Electricity Business Act, so companies can account for decommissioning costs in ten yearly installments rather than a one time charge. This will encourage the decommissioning of older and smaller nuclear units, most of which have not restarted since 2011. In 2022, during the global energy crisis which greatly increased the cost of imported fossil fuels, Japan's prime minister announced the building of safer next generation nuclear reactors and restarting idle existing plants would be considered. In 2022 ten reactors were operational producing about 5% of Japan's electricity. In December 2022, Japan's Nuclear Regulation Authority (NRA) approved a draft rule allowing nuclear reactors to operate beyond 60 years by excluding inspection downtimes. This was part of a policy at enhancing nuclear reactor use, including restarting many, extending older units' lives, and developing new reactor technologies. In February 2023, the cabinet approved this policy and the construction of new reactors. By May 2023, a law was enacted to officially omit shutdown periods from the 60 year limit, subject to the economy minister's approval. The law also required the NRA to perform inspections every 10 years for reactors over 30 years of operation. To date, the most serious seismic related accident has been the Fukushima Daiichi nuclear disaster, following the 2011 Tōhoku earthquake and tsunami. Professor Katsuhiko Ishibashi, one of the seismologists who have taken an active interest in the topic, coined the term genpatsu shinsai (原発震災), from the Japanese words for "nuclear power" and "quake disaster" to express the potential worst case catastrophe that could ensue. Dr Kiyoo Mogi, former chair of the Japanese Coordinating Committee for Earthquake Prediction, has expressed similar concerns, stating in 2004 that the issue 'is a critical problem which can bring a catastrophe to Japan through a man made disaster'. Warnings from Kunihiko Shimazaki, a professor of seismology at the University of Tokyo, were also ignored. In 2004, as a member of an influential cabinet office committee on offshore earthquakes, Mr. Shimazaki "warned that Fukushima's coast was vulnerable to tsunamis more than twice as tall as the forecasts of as much as five meters put forth by regulators and Tokyo Electric". Hidekatsu Yoshii, a member of the House of Representatives for Japanese Communist Party and an anti nuclear campaigner, warned in March and October 2006 about the possibility of the severe damage that might be caused by a tsunami or earthquake. During a parliamentary committee in May 2010 he made similar claims, warning that the cooling systems of a Japanese nuclear plant could be destroyed by a landslide or earthquake. which was knowingly built close to the centre of the expected Tōkai earthquake. The International Atomic Energy Agency (IAEA) has also expressed concern. At a meeting of the G8's Nuclear Safety and Security Group, held in Tokyo in 2008, an IAEA expert warned that a strong earthquake with a magnitude above 7.0 could pose a 'serious problem' for Japan's nuclear power stations. Before Fukushima, "14 lawsuits charging that risks had been ignored or hidden were filed in Japan, revealing a disturbing pattern in which operators underestimated or hid seismic dangers to avoid costly upgrades and keep operating. But all the lawsuits were unsuccessful". Underscoring the risks facing Japan, a 2012 research institute investigation has "determined there is a 70% chance of a magnitude 7 earthquake striking the Tokyo metropolitan area within the next four years, and 98% over 30 years". The March 2011 earthquake was a magnitude 9.

Құрылыс стандарттары

2005 және 2007 жылдар аралығында үш жапон атом электр стансасы олардың жобасында қолданылған ең жоғары жер сілкінісінің жылдамдануынан әлдеқайда күшті жер сілкінісіне тап болды. 2011 жылғы Тохоку жер сілкінісінен кейін Фукусима I АЭС-ін су баскан цунами жобалық биіктіктен екі еседен астам болды, ал жердің жылдамдануы да жобалық параметрлерден сәл асып түсті. 2006 жылы Жапония үкіметінің кіші комитетіне атом электр станцияларының жер сілкінісіне төзімділігі жөніндегі ұлттық нұсқауларды қайта қарау жұмысы тапсырылды, бұл нұсқаулар соңғы рет 2001 жылы ішінара өзгертілген болатын. Нәтижесінде, жаңа сейсмикалық нұсқаулық жарияланды – 2006 жылғы ядролық реакторларды сейсмикалық тұрғыдан жобалауды қарау жөніндегі регламенттік нұсқаулық. Алайда, шешім Жапония электр қауымдастығының мүддесіне қалайша бейімделгені белгілі болды, өйткені 19 мүшелі үкіметтік кіші комитетте осы қауымдастықтың 11 өкілі болды.

Геологиялық зерттеулер

Жапонияда геологиялық іздеу-зерттеу жұмыстарының деңгейі де алаңдау тудыратын мәселе. 2008 жылы Ұлттық жоғары өнеркәсіптік ғылым және технология институтының геологы Таку Коматсубара потенциалды жаңа электр станцияларының орналасқан жерлерін зерттеу кезінде белсенді жарықтардың бар екені жасырын түрде назардан тыс қалдырылғанын айтты, бұл пікірді бұрынғы топограф та қолдады. Хиросима технология институтының сейсмологы Такаси Наката да осыған ұқсас мәлімдемелер жасап, жапон ядролық өнеркәсібі мен реттеуші органдар арасындағы мүдделердің қақтығысы проблемаға себеп болып табынатынын ұсынды.

Ядролық апаттар

Радиоактивтілік шығарындылары мен активті аймақтың зақымдану салдары тұрғысынан алғанда, 2011 жылғы Фукусима I ядролық апаттары Жапонияның ядролық өнеркәсібі үшін ең ауыр салдарын тудырды, сонымен қатар ең ірі азаматтық ядролық апаттардың қатарына кірді, бірақ қаза болғандар жоқ және қызметкерлерге радиацияның күшті әсері тимеді. 1999 жылы Токаймурадағы қайта өңдеу зауытындағы өрттен 2 жұмысшы қаза тапты, тағы біреуі заңмен белгіленген нормадан жоғары радиация деңгейіне ұшырады, ал 660-тан астам адам адам денсаулығына зиян келтірмейтін рұқсат етілген деңгейдегі радиация дозасын алды. 2004 жылы Михама атом электр станциясында турбиналық ғимараттың бірінде будың жарылысы болды, нәтижесінде бес жұмысшы қаза тауып, алтысы жарақат алды.

Жапониядағы ядролық реттеуші органдар

Ядролық реттеу органы – 2012 жылдың 19 қыркүйегінде құрылған, Қоршаған орта министрлігіне бағынатын ядролық қауіпсіздік агенттігі. Бұл агенттік Ядролық және өнеркәсіптік қауіпсіздік агенттігі мен Ядролық қауіпсіздік комиссиясының орнына келді. Жапон атом энергиясы жөніндегі комиссиясы (AEC) 原子力委員会 – Қазіргі таңда Жапон үкіметінің алдындағы тергеу комиссиясы ретінде жұмыс істейді, және елдің ядролық энергия саласындағы барлық жоспарларын үйлестіреді. Ядролық қауіпсіздік комиссиясы 原子力安全委員会 – Жапонияның ядролық өнеркәсібін реттеумен айналысқан бұрынғы органы. Ядролық және өнеркәсіптік қауіпсіздік агенттігі (NISA) 原子力安全・保安院 – Үкіметтік агенттіктерді қайта ұйымдастыру нәтижесінде 2001 жылдың 6 қаңтарында құрылған, реттеушілік қызмет атқарған бұрынғы агенттік.

Ядролық өнім берушілер мен отын айналымы компаниялары

Ядролық өнім берушілер реакторға тиеуге дайын күйдегі отынды, ядролық қызметтерді ұсынады және/немесе жаңа ядролық станциялар салуды басқарады. Төменде мұндай қызметтерді ұсынатын Жапониядағы компаниялардың толық емес тізімі келтірілген. Бұл тізімдегі компаниялар коммерциялық жеңіл су реакторлары үшін отын немесе қызметтерді ұсынады, сонымен қатар JAEA-да MOX отынын өндіруге арналған шағын зауыт бар. Жапония дамыған ядролық отын циклына ие. Ядролық отын өндірісі (NFI) 原子燃料工業 NFI Осакадағы Куматориде және Ибаракидегі Токайда жылына 284 және 200 (тиісінше) тонна уран өндіретін ядролық отын өндірісі зауыттарын басқарады. Токай учаскесі BWR, HTR және ATR отынын, ал Куматори учаскесі тек PWR отынын өндіреді. Japan Nuclear Fuel Limited (JNFL, JNF) 日本原燃 JNFL-дің акционерлері – жапондық энергетикалық компаниялар. JNFL Аомори облысының Роккашо қаласында 1,5 млн SWU/жылдық қуаттылығы бар толыққанды байыту зауытын және MOX отын өндіру зауытын ашуды жоспарлап отыр. JNFL сондай-ақ Йокосукадағы Курихама ядролық отын зауытын GNF ретінде басқарды, ол BWR отынын өндірді. Mitsubishi Heavy Industries / Atmea 三菱重工業原子力事業本部 MHI Токай, Ибараки қаласындағы отын өндіру зауытын басқарады, жаңа ядролық станциялар салуға көптеген ауыр өнеркәсіптік компоненттерді жеткізеді және жақында өзінің APWR реакторының түрін жобалады. Отын өндірісі толығымен PWR отынынан тұрады, бірақ MHI BWR-ға да компоненттер сатады. Жапон үкіметі оны жылдам көбейту реакторы технологиясын әзірлеу үшін таңдап алды және Mitsubishi FBR Systems компаниясын құрды. MHI сондай-ақ Areva компаниясымен "Atmea" деп аталатын жаңа компания құру туралы келісім жасады. Global Nuclear Fuel (GNF). GNF 2000 жылдың 1 қаңтарында GE Nuclear Energy (GENE), Hitachi және Toshiba компанияларының бірлескен кәсіпорны ретінде құрылды. GENE Hitachi-мен қарым-қатынасын нығайтып, жаһандық ядролық одақ құрды: GE Hitachi Nuclear Energy (GEH) 日立GEニュークリア・エナジー Бұл компания 2007 жылдың 1 шілдесінде құрылды. Оның келесі буын реакторы ESBWR АҚШ-тың реттеуші органдарымен маңызды прогресс жасады. Оның бұрынғы дизайны ABWR 2017 жылы жалпы жобалауды бағалау (GDA) процесін сәтті аяқтағаннан кейін Ұлыбританияда салуға реттеуші органнан мақұлдау алды. Toshiba 東芝電力システム社原子力事業部 Toshiba негізінен қайнау су реакторларына бағытталған ірі ядролық бизнесті сақтайды. 2006 жылы 5,4 миллиард АҚШ долларына американдық Westinghouse компаниясын сатып алу арқылы, ол негізінен қысымды су реакторы технологиясына бағытталған, ядролық бизнесінің көлемін шамамен екі есеге ұлғайтты. 2017 жылдың 29 наурызында Toshiba Westinghouse компаниясын 11-тараудағы банкротқа жіберді, себебі оның ядролық реакторларды салу жобаларынан 9 миллиард долларлық шығын болды, оның көп бөлігі АҚШ-тағы төрт AP1000 реакторының құрылысына байланысты. Toshiba әлі де Жапониядағы техникалық қызмет көрсету және ядролық отынмен жабдықтау бизнесін табысты жүргізеді және Фукусиманы тазалау жұмысындағы маңызды мердігер болып табылады. Recyclable Fuel Storage Co. TEPCO және Japan Atomic Power Co. компаниялары пайдаланылған ядролық отынды сақтау үшін Аомори префектурасында зауыт салу мақсатымен құрған компания. Hitachi, Mitsubishi Heavy Industries және Toshiba компаниялары арасында олардың ядролық қызметтерінің бір бөлігін біріктіру мүмкіндігі талқыланды. Жапонияның атом энергиясы қоғамы (AESJ) 日本原子力学会 – Жапониядағы ядролық энергияның барлық түрлеріне бағытталған маңызды академиялық ұйым. Journal of Nuclear Science and Technology – AESJ басып шығаратын академиялық журнал. Ол ағылшын және жапон тілдерінде мақалалар жариялайды, бірақ көптеген мақалалар жапондық ғылыми-зерттеу институттарынан, университеттерінен және компанияларынан келеді. Жапонияның ядролық технология институты (JANTI) 日本原子力技術協会 ядролық энергетика саласын қолдау және басшылық ету үшін құрылды. Japan Electric Association (JEA) 日本電気協会 жапондық ядролық энергетика саласы үшін кодекстер мен нұсқауларды әзірлейді және жариялайды, сондай-ақ ядролық энергияны ілгерілетуде белсенді.

Nuclear vendors provide fuel in its fabricated form, ready to be loaded in the reactor, nuclear services, and/or manage construction of new nuclear plants. The following is an incomplete list of companies based in Japan that provide such services. The companies listed here provide fuel or services for commercial light water plants, and in addition to this, JAEA has a small MOX fuel fabrication plant. Japan operates a robust nuclear fuel cycle. Nuclear Fuel Industries (NFI) 原子燃料工業 NFI operates nuclear fuel fabrication plants in both Kumatori, Osaka and in Tōkai, Ibaraki, fabricating 284 and 200 (respectively) metric tons Uranium per year. The Tōkai site produces BWR, HTR, and ATR fuel while the Kumatori site produces only PWR fuel. Japan Nuclear Fuel Limited (JNFL, JNF) 日本原燃 The shareholders of JNFL are the Japanese utilities. JNFL plans to open a full scale enrichment facility in Rokkasho, Aomori with a capacity of 1.5 million SWU/yr along with a MOX fuel fabrication facility. JNFL has also operated a nuclear fuel fabrication facility called Kurihama Nuclear Fuel Plant in Yokosuka, Kanagawa as GNF, producing BWR fuel. Mitsubishi Heavy Industries / Atmea 三菱重工業原子力事業本部 MHI operates a fuel manufacturing plant in Tōkai, Ibaraki, and contributes many heavy industry components to construction of new nuclear plants, and has recently designed its own APWR plant type, fuel fabrication has been completely PWR fuel, though MHI sells components to BWRs as well. It was selected by the Japanese government to develop fast breeder reactor technology and formed Mitsubishi FBR Systems. MHI has also announced an alliance with Areva to form a new company called Atmea. Global Nuclear Fuel (GNF). GNF was formed as a joint venture with GE Nuclear Energy (GENE), Hitachi, and Toshiba on 1 January 2000. GENE has since strengthened its relationship with Hitachi, forming a global nuclear alliance:
GE Hitachi Nuclear Energy (GEH) 日立GEニュークリア・エナジー This company was formed 1 July 2007. Its next generation reactor, the ESBWR has made significant progress with US regulators. Its predecessor design, the ABWR, has been approved by the UK regulator for construction in the UK, following successful completion of the generic design assessment (GDA) process in 2017. Toshiba 東芝電力システム社原子力事業部 Toshiba has maintained a large nuclear business focused mostly on Boiling Water Reactors. With the purchase of the American Westinghouse by US$5.4 Billion in 2006, which is focused mainly on Pressurized Water Reactor technology, it increased the size of its nuclear business about twofold. On 29 March 2017 Toshiba placed Westinghouse in Chapter 11 bankruptcy because of $9 billion of losses from its nuclear reactor construction projects, mostly the construction of four AP1000 reactors in the U. S. Toshiba still has a profitable maintenance and nuclear fuel supply business in Japan, and is a significant contractor in the Fukushima clean up. Recyclable Fuel Storage Co. A company formed by TEPCO and Japan Atomic Power Co. to build a spent nuclear fuel storage facility in Aomori Prefecture. There have been discussions between Hitachi, Mitsubishi Heavy Industries and Toshiba about possibly consolidating some of their nuclear activities. The Atomic Energy Society of Japan (AESJ) 日本原子力学会 is a major academic organization in Japan focusing on all forms of nuclear power. The Journal of Nuclear Science and Technology is the academic journal run by the AESJ. It publishes English and Japanese articles, though most submissions are from Japanese research institutes, universities, and companies. Japan Nuclear Technology Institute (JANTI) 日本原子力技術協会 was established to by the nuclear power industry to support and lead that industry. Japan Electric Association (JEA) 日本電気協会 develops and publishes codes and guides for the Japanese nuclear power industry and is active in promoting nuclear power.

Басқа меншік ұйымдары

ҰҚК. 1978 жылы "Сумимото металл тау-кен компаниясы" тарапынан құрылған бұл компания уранды өңдеумен айналысып, Токай мура орналасқан жерде зауыттар салды. Кейіннен Токаймурадағы ядролық апатқа толық жауапты деп танылды.

Ядролық қаруға қарсы қозғалысы

Жапония әлемдегі ядролық энергияны ең белсенді түрде қолдаушы елдердің бірі болғандықтан, 1979 жылғы Три-Майл-Айленд апатынан (АҚШ) немесе 1986 жылғы Чернобыль апатынан (КСРО) кейбір басқа елдерге қарағанда аз зардап шекті. 1980-ші және 1990-шы жылдарға дейін жаңа станциялар салу қарқынды түрде жалғасты. Алайда, 1990 жылдардың ортасынан бастап Жапонияда бірнеше ядролық оқиғалар мен фактілерді жасыру орын алды, бұл индустрияның беделін түсірді, нәтижесінде жаңа станцияларға наразылық пен қарсылық туды. Осы оқиғаларға Токаймурадағы ядролық апат, Михамадағы будың жарылысы, Монжу реакторындағы апаттардан кейін фактілерді жасыру және соңғы кезде 2007 жылғы жер сілкінісінен кейін Кашивазаки-Карива ядролық электр станциясы 21 айға толығымен жабылды. Нақты мәліметтерге қатысты пікір қарама-қарсы болғанымен, Жапонияның ядролық индустриясындағы қауіпсіздік мәдениетіне көбірек назар аударылып жатыр дегені анық. 2011 жылдың 19 қыркүйегінде Токионың орталығында 60 мың адам "Саёнара, ядролық энергия!" деп ұран салып, тулармен Фукусима апатынан кейін Жапония үкіметінен ядролық энергиядан бас тартуды талап етті. 2012 жылдың шілдесінде Токио маңында 75 000 адам елдегі ең ірі ядроға қарсы акцияға жиналды. Ұйымдастырушылар мен қатысушылар мұндай демонстрациялар 1960 жылдан бері саяси наразылықтарға қатысуға дайын адамдардың азаюымен сипатталатын елдегі көзқарастың түбегейлі өзгеруін көрсетеді деді. Ядроға қарсы топтарға Азаматтардың ядролық ақпарат орталығы, "Rokkasho-ны тоқтату", "Hidankyo", "Саёнара, атом электр станциялары", "Фукусимадан келген әйелдер ядроға қарсы" және "9-бап" тобы жатады. Ядроға қарсы қозғалыспен байланысты тұлғалар: Джинзабуро Такаги, Харуки Мураками, Кензабуро Оэ, Нобуто Хосака, Мизухо Фукусима, Рюичи Сакамото және Тетсунари Иида.