Кіріспе

Саскачеван провинциясындағы, Канададағы тас жол. Yellowhead жолы Yellowhead Red River арба жолы ретінде бастау алды. Провинция зерттелген кезде, жол топырақтан, кейін қиыршық тасқа айналып, Альберта – Саскачеван шекарасынан Саскатунға дейін 5-провинциялық тас жол, ал Саскатуннан Манитоба шекарасына дейін 14-провинциялық тас жол ретінде белгіленді. 1950-ші және 1960-шы жылдары тас жол түзуленіп, кеңейтілді. 1970 жылдың 15 тамызында Yellowhead Солтүстік Трансканадалық бағыты үшін ашылды. 1976 жылы бұл тас жолдың барлық бөлігі Саскачеванның 16-тас жолы деп толықтай аталды.

Қызыл өзен жолы

Канада бойынша саяхат 19 ғасырдың басында Хадсон шығанағы компаниясы мен Солтүстік-Батыс компаниясы шығыстан Британдық Колумбияның Жаңа Каледония округіндегі Форт-Сент-Джеймске тері тасымалдауды қалаған кезде басталды. Хадсон шығанағы компаниясының басқарушысы сэр Джордж Симпсон батысқа қарай жол табу үшін Джеймс Макмиллан деген жер өлшеушімен жұмыс істеді. Джеймс Макмиллан ең қолайлы жолды табуға көмектесу үшін ирокездік нұсқаушы "Tête Jaune" (Пьер Бостонскийді) пайдаланды. Форт-Сент-Джеймсте мокасиндер мен муклуктер тігу үшін былғары қажет болды. Саскачеваннан Британдық Колумбияға Рокки таулары арқылы өтетін жол "Жылға бойындағы жол" немесе "Жылға арнасы" деп аталды, бірақ көбінесе "Yellowhead" деп аталатын. "Tête Jaune" немесе "Yellowhead" – Пьер Бостонскийдің лақап аты, ол оның сары шашына байланысты қойылған. Пьер Бостонский, "Yellowhead" жолының негізін қалаушы, сондай-ақ Пьер Хатсинатон және оның тағы бір лақап аты Tête Jaune Cache деп те жазылған. Бұл құрлықтағы жолдың бастауын 19 ғасырдағы Карлтон жолымен жасалған сапардан табуға болады. Бұл жол Форт-Гарри, Форт-Эллис, Форт-Карлтон, Форт-Бэтлфорд және Форт-Питті солтүстік бағытпен байланыстыратын Қызыл өзен арбалы топырақ жолы болды. 1876 жылы Батлфорд Солтүстік-Батыс территориясының астанасы болды. Бұл аймақта 1780 жылға дейін Battle өзені мен Солтүстік Саскачеван өзенінің тоғысқан жерінде Коулдың поштасы орналасқан. 1876 жылы Хадсон шығанағы компаниясының дүкені мен сауда бекеті, Солтүстік-Батыс атты полициясының казармасы және Үкімет үйі салынды.

Иммиграция және қоныстар

Темір жолдар қоныстанбаған батыс шекарасынан өтпейтін еді, себебі құнарсыз дала арқылы пойыз қызметін ұйымдастыру тым қымбатқа түсер еді. Клиффорд Сифтонның көші-қон саясаты қоныс аударушыларды келуге ынталандырды. Батыс аймақтарында қоныстану басталды және көші-қон Манитоба шекарасынан Солтүстік-Батыс территориясына, кейіннен Саскачеванға қарай кеңейді. Батысқа көші-қон және тас жолдардың алғашқы қадамдары оңтүстік-шығыста басталды. 1880 жылы федералды үкіметтің зерттеу тобы Ассинибоя округінің оңтүстік-шығыс аймағына жетті. 1881 жылы Манитоба провинциясы қазіргі шекарасына дейін кеңейді. АҚШ президенті Линкольннің 1862 жылы қабылдаған "Жер иеленушілік туралы" заңы бойынша ондағы жерлер иеленілді. 1872 жылы Канада Доминион жерлері туралы заң қабылдады, ол батысқа қоныс аударушыларды 160 акр жерді 10 долларға сатып алуға мүмкіндік берді. Қоныстар мен халық санының өсуімен бірге білім беру, денсаулық сақтау, өрттен қорғау, полиция қызметі және жол жүру әдістерін жақсарту қажеттігі туындады. Солтүстік-Батыс территориясында департаменттер құрылды, бірақ олар ұзаққа соқпады және көп ұзамай жергілікті жақсарту аудандары (ЖЖА) деп аталатын ауылдық әкімшілік жүйесімен алмастырылды. ЖЖА өте кеңайғандықтан, ал жолдар нашар болғандықтан және автомобильдердің саны шектеулі болғандықтан, осы аумақты басқару өте қиын болды. ЖЖА тез арада ауылдық муниципалитет (АМ) жүйесіне берді, ол әдетте үш-үштен орналасқан тоғыз қалашықты қамтыды, әрқайсысы 6 миль (10 км) шаршы болатын, және кейбір өзгерістермен бүгінге дейін ауылдық әкімшілік ретінде қолданылады. Осы азаматтық үкімет, сайланған лауазымды тұлғаларымен бірге, алғашқы пионерлік жолдарды күтіп ұстау және салумен айналысты.

Облыстық тас жолы 14

Провинциялық 14-ші тас жол, Yellowhead Saskatchewan Highway 16-ның алға құрылғышы Манитоба және Солтүстік-Батыс темір жолының, кейіннен Манитоба шекарасы мен Саскатун арасындағы CPR-дің жоспарланған бағытын ұстанды. 1940-жылдарға дейін қазіргі Yellowhead бойымен саяхаттау – қалашықтың жолдарымен, тікенді сым қоршаулары мен темір жол желілерімен жүру еді. Жоспарланған қалашықтардағы жолдар ең қолайлы болғандықтан, алғашқы автомобиль жолы 90 градусқа бұрылатын, тік бұрыштармен салынды, ал арақашықтық далалық және қалашықтардағы жолдармен өтетін. Екі атты, кейін сегіз атты сыпырғыштар осы ертедегі топырақ жолдарды күтіп ұстады. 1904 жылға дейін барлық муниципалдық істер Аумақтық Мемлекеттік жұмыстар департаментімен басқарылды. 1904 жылы [Черчбридж] шамамен 232 км² (144 шаршы миль) аумақты қамтитын Жергілікті жақсарту ауданының бір бөлігі болды. 1900 жыл шамасында жол құрылысының құны өте төмен болды. 6 метрлік ені бар, 0 метрлік қалыңдығы бар жолдың құрылысы шамамен 1 мильге (2 км) 30 долларға бағаланды. 1907 жылы Ланиганға темір жол келді. Ланиган CPR түйіскен нүктесі болды, және Ланиганнан бес темір жол желісі, сондай-ақ 14-ші провинциялық тас жол (Yellowhead) және 20-шы тас жол өтті. Хумбольдт пен Ватсон солтүстікке, ал Нокомис оңтүстікке, сондай-ақ негізгі Саскатун-Виннипег желісіне қызмет көрсетті. 1909 жылы Уайнардқа темір жол келді, ал үш жылдан кейін бұл аймақ қала ретінде тіркелді. Уайнард CPR бөлімшесі болды. Лаксдал 1907 жылы пошта бөлімін алды және 1909 жылы Моцарт деп аталды. Yellowhead-тың батыс бөлігіне ең үлкен әсер еткен оқиға – Канадалық солтүстіктің иелері Дональд Манн мен Уильям Маккензидің Манитобадан Тынық мұхитына дейін темір жол салу шешімі болды. Далмени тарихи 5-ші провинциялық тас жолдың бір бөлігі болғанмен, ол қазіргі Yellowhead тас жолында (Саскачеван тас жолы 16) тікелей орналаспайды. Бұл жоспарлау Солтүстік Саскачеван өзенін екі рет кесіп өтті, содан кейін Солтүстік Батлфордқа жетті. Пошта вагондары Солтүстік Саскачеван өзенінің оңтүстігімен, ал темір жол Солтүстік Саскачеван өзенінің солтүстігімен салынды. Кейіннен пошта қызметі темір жолға берілді, пошта вагондарының қажеттілігі жойылды. Паромдық өткел қазіргі Борден көпірінің жанында орналасқан. Өзеннің солтүстігіндегі бұл саябақ аймағы Балтимор ауданы деп аталды. Бірінші темір жол өткелі Солтүстік Саскачеван өзенінің оңтүстік-шығыс жағалауындағы Сипиде салынды. Саскатунның батысындағы алғашқы темір жол станциясы Гудрич болды, ол бүгінде көбінесе Радиссон деп аталады. Муниципалитетті құрайтын екі Жергілікті жақсарту ауданы болды: солтүстік бөлігі L. I. D. 21 D 3, ал оңтүстік бөлігі L. I. D. 20 D 3. Темір жол 1906 жылы Батлфордтарға келді. 1906-1907 жылдары Солтүстік Саскачеван өзенін кесіп өтетін Cutknife Highway (674-ші тас жол) оңтүстікте және Paynton Ferry солтүстікте салынды, бұл 5-ші провинциялық тас жолдың (Yellowhead тас жолы) және 674-ші тас жолдың негізгі қиылысын құрады.

Автомобиль және жол эволюциясы

Машина 20-ғасырдың басында пайда болды, ал 1930-шы жылдары оны қайтадан жылқы тартты. 1906 жылы көліктерді тіркеуге рұқсат берілді, ал 1912 жылы тіркеу нөмірлері шығарылды. 1920-ші жылдардың соңында Йорктон, Саскатун, Батлфордс және Ллойдминстер сияқты ірі орталықтардың жанында жолдар қиыршықталды. 1930-шы жылдары барлық жағдайға төтеп бере алатын жолдар салынды, бұл орталықтарды тікелей байланыстырған жоспарланған қалашықтардан ерекшеленді. Жаңбыр суы ағып кетуі үшін жолдар да салынды, олардың жоғарғы беті дөңгелектелген. [Черчбридж] кеңесі алдындағы басты мәселелер – жолдардың жетіспеушілігі және оларды салудағы қиындықтар. Олар өз қарарының кіріспе бөлігінде «Жақсы жолдар – өркендеген және қанағаттанған халықты қалыптастырудың ең маңызды факторы» деп атап өтті, ал жақсы жолдарды салу қазіргі ұрпаққа тым ауыр жүк болар еді. 1910 жылдың қаңтарында L.I.D. No. 12 А 1 жергілікті жақсарту ауданы No. 211 болып қайта аталды. Тізбекті жетегі бар Case – Эдди Ланжиердің Пайнтонда жүргізген алғашқы бензинмен жүретін көлігі, одан кейін Алекс Маккейдің МакЛафлин машинасы болды. Бұл жергілікті жақсарту ауданы болған кезде, адамдар салықты жолды қашаумен, атпен және біз «қырғыштар» деп атаған құралмен жасап есептеген. Норман Ламберт Денхолмда Ford Model T бензинмен жұмыс істейтін вагон-шатырларын және МакЛафлин Buicks көліктерін сатты, сондай-ақ жаңа иесіне 15 немесе 20 минуттық жүргізу сабағын берді. Жолдар далалық жолдар болды, олар таудың үстінен және төменінен иіліп өтетін. Бұл жолдар жылқылар үшін өте қолайлы болды, бірақ машиналар үшін басқаша болды; жолдардың өте азы жоспарланған жерге дейін жетті. Жаңбыр жауғанда әр төбенің түбінде саз пайда болып, көлік өткен сайын ойыстар тереңдеп, көлік тығылып қалатын. Көп ұзамай көліктердің пайда болуы үлкен өзгеріс әкелді. Далалық жолдар жеткіліксіз болды, сондықтан жолдар тегістелді, салынып, су ағып өтетін жерлерге су өткізбейтін құбырлар орнатылды. Жаңа тегістелген жолдар үлкен жетістік болды, бірақ ауылдық жолдармен көп сазды кезеңдерден өтті. Бірте-бірте негізгі жолдардың кейбіреулеріне қиыршық тас салынып, балшықты ауылдық жолдан шағыл жолға шығу өте қуаныш тудырды. Г. Гибсон өгіздердің тым баяу екенін ойлады, сондықтан ол мотоцикл сатып алды, содан кейін 1912 жылы аймақтағы алғашқы машина – Максвелл көлігін сатып алды. 1912 жылдың көктемінде «Вуд энд Ганди» компаниясына 17 700 долларға облигациялар сатылды, соның арқасында «Гамильтон» машина жасау компаниясынан бес жаңа болат жол тегістегіш машинасы сатып алынды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталды, жеңіс облигациялары қолма-қол ақшаға айналдырылды және барлық сырғанағышпен бірге «Краулер» тракторы сатып алынды. Бірінші жол патрульдеушісі айына 125 доллардан жалданады. Қарды тазалау қажет болды, сондықтан V арау тіркемесі мен тізбектер жиынтығы қосылды [1954–1956]. No 14 тас жол қайта құрылды, сондықтан R. M. қалалар үшін жаңа белгілер орналастырды. 1913 жылдың 1 қаңтарында біздің [Черчбридж] ауданымыз No. 211 РМ-ге қосылды. 1913 жылы қабылданған заң бойынша автокөліктердің жылдамдығы 10 миль/сағ (16 км/сағ) дейін шектелді, 1917 жылы 15 миль/сағ (24 км/сағ) дейін және 1937 жылы 20 миль/сағ (32 км/сағ) дейін өзгертілді. 1913 жылы автокөліктерге провинциялық лицензиялар қажет болды, ал лицензия нөмірі мен автокөліктің маркасы хатшы-қазынашыға тіркелуі керек еді. Машина жүргізу үшін 18 жасқа толу қажет еді. 1917 жылы автокөліктер жылқыларды қорқытпайтын етіп жүргізілуі керек болды. Лашберн провинциялық тас жол 5-пен қызмет көрсетілді, ол Саскачеван тас жолының алғашқы атауы 16 еді. Виконт РМ 1917 жылы аймақтың негізгі жолдарын зерттеуді ұйымдастырды. Бұрынғы магистральды (No 5) Канада Ұлттық темір жолымен қатар салған компания 1928 немесе 1929 жылы төрт атты командасымен жолды тегістеді. Ланиган мен Саскатун арасындағы No 14 тас жолдың құрылысы 1929 жылы басталды. Жолдың негізі 20 метр, ал бетінің ені 7 метр болуы тиіс еді. Облыстық No 14 1930 жылы қиыршық таспен жабылды. 1930-шы жылдары қиыршық тас жолдардың басталуы болды, Уайнардтан Манитобаға дейінгі жол қиыршық таспен жабылған, ал 1940-шы жылдары бүкіл шығыс бағыты қиыршық таспен жабылған. Борден көпірі 1936 жылы Солтүстік Саскачеван өзені арқылы паром қызметін алмастыра отырып салынды. Бұл солтүстік-батыс бағыты 1955 жылы қиыршық таспен жабылған. Борден көпірі – Саскатунға кесілген жол 1969 жылдың 20 қазанында ресми түрде ашылды, бұл Солтүстік Баттлфорд пен Саскатун арасындағы жолды 10 км қысқартты. Тас жол дамығанда және бағыты түзетілгенде, кейбір қалалар сарқылып қалды, өйткені олар Yellowhead бағытынан үзіліп қалды. Дальмени Борден көпірі – Саскатунға кесілген жол жобасынан аман қалды. 1930-шы жылдарда жұмыс табу мақсатымен жол құрылысы жүргізілді. Жұмыс және жалақы бағдарламасы қиын жылдарда шаруаларға көмек көрсетті. Бұл бағдарлама аясында муниципалитет жақсартылған жолдар алды, көптеген РМ жолдары қиыршық таспен жабылған. 1943 жылдың қаңтарында жол жұмысы үшін тарифтер бір атты командасы бар адам үшін сағатына 80 цент, жалғыз адам үшін сағатына 40 цент, екі атты командасы бар адам үшін сағатына 65 цент белгіленді. Жол жұмысы үшін шебердің сағатына 50 цент жалақы алды. 1955 жылы Батлфордс қалаларына 4, 5 және 40 тас жолдарымен, сондай-ақ CNR және CPR қызмет көрсетті. Саскачеван тас жолы 16, бұрынғы провинциялық тас жол 5 «Evergreen Route» деп аталды. 1955 жылғы мәліметтерге сәйкес, No 5 тас жолы – Саскатунға дейін және басқа орталықтармен байланысқан керемет, барлық жағдайға төтеп бере алатын асфальт жол.

Археологиялық нысан

Кириловка Духобор ауылының бастапқы орны Саскатун қаласының солтүстік-батысында және Лангем қаласының батысында 5-ші провинциялық тас жолының жаңа қатарларын салу жұмыстары кезінде Saskatchewan Highways and Transportation басқармасымен табылды. Қазба жұмыстары 1996 жылдың 23 тамызында басталды. 1944 жылғы әуе суреті 5-ші тас жолының құрылыс аумағында үйлердің іргетастарын көрсетіп тұрды.

Сарыбас тас жолы

Бастапқыда шығыста 14 провинциялық тас жол және батыста 5 провинциялық тас жол салынды, олар алаң арқылы жүргізілді. 1957 жылы Транс-Канада тас жолы ашылды, одан кейін Сарыбас федералдық қаржыландыруға ие болды. Yellowhead тас жолының ашылу рәсімі 1962 жылы өтті, ал тас жол 1965 жылы аяқталды. 1957 жылы 14 провинциялық тас жол кеңейтілді. Жол Планкетт және Виконт елді мекендерін айналып өтетіндей етіп түзуленді. 1957 жылғы жол талаптары 150 фунттық ен және 38 фунттық жол жамылғысын құрады. Бұл жолдың орталық 22 фунты майланды, әр жағында 8 фунттық құмды иықтар қалды. Бұл жол 1978 жылы толыққанды асфальтталды, ал 14-ші нөмірлі жол Yellowhead бағытының бөлігі болғаннан кейін 16-ға өзгертілді.

Бөлінетін тас жол

Канада – федералды қаржыландырылатын тас жол жүйесі жоқ дамыған елдердің бірі. Жақындағы федералды саясаттағы өзгерістер нәтижесінде, теміржолмен тасымалданған жүктер енді автомобильмен тасымалдануда. Бұл біздің жолдарымызға зор жүктеме түсірді. Ел бойынша тауарлар мен қызметтерді тасымалдау үшін күшті ұлттық тас жол жүйесі өте маңызды. Жолдар және көлік министрі Джуди Брэдли.

2000 жылдың 24 тамызында Лэшберн мен Маршалл арасында Yellowhead тас жолының екі жолақты бөлігі 2000 жылдың жазында пайдалануға берілді. Маршаллдан шығысқа қарай, тас жол бұрыннан екі жолақты бөлікке қосылды. 2000 жылы Лэшберн мен Мейдстоун арасында тас жолдың тағы бір бөлігін екі жолақты ету жұмыстары басталады, ал осы бөліктің асфальттау жұмысы 2001 жылы аяқталады. Жолдар және көлік министрі Мейнард Соннег Yellowhead тас жолында екі жолақты қозғалыс ұйымдастыру адам өмірін сақтап қалуға, жүргізушілердің қауіпсіздігі мен жайлылығын арттыруға көмектесетінін мәлімдеді. Біз ұлттық тас жол жүйесін екі жолақты ету жөніндегі міндеттемелерімізді орындау жолындамыз. Жолдар және көлік министрі Мейнард Соннег. Саскатун мен Солтүстік Баттлфорд арасындағы төрт жолақты екі жолақты тас жол 1997 жылдың 8 желтоқсанында Жолдар және көлік министрі Джуди Брэдли мен Федералды көлік министрі Дэвид Колленетт тарапынан ресми түрде ашылды. Бұл екі жолақты тас жолдың құрылысына, Борденге жақын Солтүстік Саскачеван өзені арқылы салынысқан жаңа көпірге және жаңа теміржол өткеліне 42,4 миллион доллар жұмсалды. Саскачеван облысының үкіметі Бұл жақсартулардың құрылысына 42,4 миллион доллар жұмсалды. Стратегиялық тас жолдарды жақсарту бағдарламасы (SHIP) – федералды және облыстық үкіметтер арасындағы тас жолдарды жаңарту бағдарламасы, оның басты назары бес жыл ішінде Yellowhead тас жолының осы бөлігін екі жолақты етуге бағытталған. 2012 жылға қарай Yellowhead тас жолы Саскатуннан Альберта шекарасына дейін екі жолақты болады. 2003 жылдың 5 наурызында федералды және облыстық үкіметтер Саскачеван облысындағы екі ұлттық тас жолға, Трансканадалық 1-ші тас жолын екі жолақты етуді аяқтауға және Солтүстік Баттлфорд пен Ллойдминстер арасындағы Yellowhead тас жолын екі жолақты етуге 164 миллион доллар бөлді.