Американың алғашқы ламасы – Геше Ваньял өмірі мен қызметі
Ngawang Wangyal
АҚШ-тағы буддизмнің негізін қалаушы, Геше Ваньял – тибет-қалмық ламасы (1901-1983). Далай Ламаға көмек, алғашқы орталықтар мен оқушылар. Буддизм тарихы.
Нгаванг Ваньял, әйгілі Согпо (моңғол) Ваньял, көпшілікке Геше Ваньял және "Американың алғашқы ламасы" ретінде танымал, калмық тегінен шыққан буддистік лама және ғалым. Ол 1901 жылы Ресейдің оңтүстік-шығысындағы Астрахан облысында дүниеге келді және 1983 жылы Флорида штатының Вест-Палм-Бич қаласында қайтыс болды. 1955 жылы Тибеттен АҚШ-қа келді және Нью-Джерси штатының Фривуд-Акрес қаласындағы (Фрихолд маңындағы) Раши Гемпил Линг буддалық ғибадатханасында Калмык буддалық қауымының рухани жетекшісі болды. Ол Батыста буддизмнің "негізін қалаушысы" саналады. Ол ЦРУ үшін Далай-ламаның Тибеттен қашуына көмектескен кодты жасады, 14-ші Далай-ламаның АҚШ-қа сапарына қатысты саяси шектеулерді жоюға бағытталған екі онжылдық күш-жігерді бастады, Батыстағы алғашқы Тибет буддалық Дхарма орталығын ашты және Америкада Тибет буддалық ғалымдарының бірінші буынын тәрбиеледі. Ол Колумбия университетінде оқытты және Үндістандағы тибеттік эмигранттардың қонысынан келген монахтар мен ламалардың сапарларын демеушілік етті, оларға ағылшын тілін үйретті, осылайша олар АҚШ-тағы буддалық қауымға қызмет ете алды. 1971 жылы Геше Ваньял мен Далай-лама Роберт Турманды "Индо-тибеттік өркениетінің қазіргі заманғы өнер мен ғылымға қосқан үлесін құрайтын ғылыми трактаттардың (шастра) тибеттік каноны" – Тенгюрдің 4000 атауын ағылшын тіліне аударуды жариялауға көндірді. 1972 жылы Далай-лама мен Геше Ваньялдың ұсынысы бойынша Колумбия университетінде Буддизмді зерттеу жөніндегі американдық институт құрылды. Жарияланған аудармалар, "Буддизм ғылымдарының қазынасы: Аудармалар мен трактаттар" Колумбия университетіндегі Буддизмді зерттеу жөніндегі американдық институтының негізін қалаушы сериясы болып табылады. Ваньял буддалық ілімдерді бейнелейтін тибет және санскрит тілдеріндегі танымал әңгімелерден тұратын "Азаттық есігі" және "Күкіге айналған ханзада" атты екі томдық шығарманы аударды. Брайан Кутильомен бірге ол "Сакия Пандитаның нұрлары" еңбегін аударды. Геше Ваньял туралы калмық режиссері Элла Манжиева түсірген деректі фильм, "Үш асыл тастың батасымен", 2023 жылғы Халықаралық буддалық кинофестивалінің ресми іріктеуіне ілікті және 2022 жылы Лос-Анджелестегі Азия әлемдік кинофестивалінде (AWFF) көрсетілді. Бастапқыда көркем фильм ретінде жоспарланған Манжиева оны Геше Ваньялдың өмірі туралы көркем сценарийді зерттеу үшін түсірді. Ол "бұл фильмді мақсатты түрде құрбандық ретінде жасады" және Геше Ваньялды "соңғы 2000 жылдың ең ұлы калмығы" деп санайды.
Ngawang Wangyal , aka Sogpo (Mongolian) Wangyal, popularly known as Geshe Wangyal and "America's first lama," was a Buddhist lama and scholar of Kalmyk origin. He was born in the Astrakhan province in southeast Russia sometime in 1901 and died in West Palm Beach, Florida in 1983. He came to the United States from Tibet in 1955 and was the spiritual leader of the Kalmuk Buddhist community in Freewood Acres, New Jersey (near Freehold) at the Rashi Gempil Ling Buddhist Temple. He is considered a "founding figure" of Buddhism in the West. He developed the code for the CIA that aided the Dalai Lama's escape from Tibet, spearheaded a two decade long undertaking to lift political proscriptions on US visits by the 14th Dalai Lama, opened the first Tibetan Buddhist Dharma center in the West, and trained the first generation of Tibetan Buddhist scholars in America. He taught at Columbia University and sponsored visits by monks and lamas from the Tibetan emigre settlement in India, instructing them in English so they could serve the Buddhist community in the United States. In 1971 Geshe Wangyal and the Dalai Lama persuaded Robert Thurman to start publishing an English translation of the entire 4000 titles of the Tengyur, "the Tibetan canon of scientific treatises (śāstra), which constitutes Indo Tibetan civilization's contribution to the contemporary arts and sciences." In 1972, the American Institute of Buddhist Studies was founded at Columbia University as suggested by the Dalai Lama and Geshe Wangyal. The published translations, Treasury of Buddhist Sciences: The Translated Scriptures & Treatises, are the founding series of The American Institute of Buddhist Studies at Columbia University. Wangyal translated two volumes of popular Tibetan and Sanskrit stories illustrative of Buddhist teachings, The Door of Liberation and The Prince Who Became a Cuckoo. With Brian Cutillo, he also translated the "Illuminations of Sakya Pandita." Geshe Wangyal, With Blessing of the Three Jewels, a biographical documentary by Kalmyk director Ella Manzheeva, an official selection of the International Buddhist Film Festival in 2023, premiered at the Asian World Film Festival (AWFF) in Los Angeles in 2022. Originally conceived as a feature film, Manzheeva filmed it as research for a feature length script on Geshe Wangyl's life. She "deliberately made this film as an offering" and considers Geshe Wangyl "the greatest Kalmyk of the last 2,000 years."
Алғашқы жылдар
Геше Ваньял төрт баланың ең кішісі болып, алты жасында монастырға оқуға түсті. Ресей азамат соғысынан кейін Геше Ваньял Тибеттің Лхаса қаласына барып, Лхасадағы Дрепунг монастырь университетінің Гоман колледжінде 1935 жылға дейін оқыды. Оқуын аяқтау үшін қаржылық қолдау алу мақсатында туған еліне оралуға шешім қабылдады. Геше Ваньял Буряттың белгілі монғол ғалымы және дипломаты Агван Доржиевтің шәкірті болған.
Geshe Wangyal, the youngest of four children, chose to enter the monastery as a novice monk at age six. After the Russian Civil War, Geshe Wangyal went to Lhasa, Tibet, where he studied at the Gomang College of Drepung Monastic University in Lhasa until 1935 when he decided to return to his homeland to obtain financial support to complete his studies. Geshe Wangyal was a disciple of the eminent Buriat Mongol scholar and diplomat Agvan Dorzhiev
Коммунистердің діни қызметкерлерді қуғындауына байланысты Геше Ваньял үйге оралу сапарын тоқтатуға шешім қабылдады. Оның орнына ол Қытайдың Пекин қаласында Будда сөздерінің тибет жинақтарын (Кангюр) және үнді комментаторларының трактаттарын (Танжур) салыстырып жұмыс істеді. 1937 жылы Геше Ваньял Дрепунгтен геше дәрежесін алу үшін жеткілікті ақша жинағаннан кейін Пекиннен Үндістан арқылы Тибетке қайтты. Калькуттада ол ағылшынның белгілі мемлекет қайраткері, ғалым және саяхатшысы сэр Чарльз Беллдің аудармашысы болып жұмысқа орналасып, Тибетке қайтқанша онымен бірге Қытай мен Маньчжурияға сапар жасады. Кейін ол Лхасада геше дәрежесін алды және қалған табысын, сондай-ақ жаңадан орнаған байланыстарын пайдаланып, кедей ғалымдарға, әсіресе Үндістандағы монғолдарға, олар сияқты коммунистік елден қолдаусыз қалғандарға геше дәрежесін алуға көмектесу үшін қаражат жинады. 1950 жылдардың басында коммунистік Қытай Тибетке басып кірген кезде Геше Ваньял Үндістанға қашып кетті. 1955 жылы Далай-лама оны Орталық Еуропадан қашқан қалмақ америкалықтары арасында лама ретінде жұмыс істеу үшін АҚШ-қа жіберді.
Due to Communist persecution of religious clergy, Geshe Wangyal decided to end his return trip home. Instead, he found a job in Peking, China, comparing different editions of the Tibetan collections of Buddha's word (Kangyur) and of the treatises of Indian commentators (Tanjur). In 1937, Geshe Wangyal left Peking to return to Tibet via India after earning enough money to support himself until he received his geshe degree from Drepung. While in Calcutta, Geshe Wangyal was hired as a translator to Sir Charles Bell, a well known British statesman, scholar and explorer, and accompanied him on a trip through China and Manchuria before returning to Tibet. Afterwards, he received his geshe degree in Lhasa and used his remaining earnings and many newly established contacts to raise funds for the purpose of assisting poor scholars to obtain their geshe degree, especially Mongolians in India, who, like him, were cut off from support from a Communist home country. When the Communist Chinese invaded Tibet in the early 1950s, Geshe Wangyal escaped to India. Then in 1955, he was sent to the United States by the Dalai Lama to work as a lama among the Kalmyk Americans who were newly resettled in New Jersey, New York and Pennsylvania as refugees from Central Europe.
Будда монастырының мұғалімі
1958 жылы Геше Ваньял Батыстағы алғашқы тибет буддистік дхарма орталығын – Лабсум Шедруб Лингті құрып, салды. Бұл Американың Нью-Джерси штатындағы Фривуд-Акрес қаласындағы ламалық буддистік монастырь болды. Кейін ол Вашингтон, Нью-Джерсиге көшіріліп, Тибет буддистік оқу орталығы деп аталды. Геше Ваньял, Нью-Джерсидегі 400 мүшелі калмук-монғол қауымының жетекшісі, 1979 жылдың қыркүйегінде Далай-ламаның штатқа сапасын ұйымдастырумен айналысты. 1971 жылы ол Лабсум Шедруб Лингте Далай-лама үшін бөлме салып, дайындады. Далай-лама осы бөлмеде, ізбасарларын қарсы алғаннан кейін орналасты. Геше Ваньял 1983 жылдың қаңтарында қайтыс болғанға дейін монастырьдің бас мұғалімі қызметін атқарды. Ол батыстық студенттерге сабақ беріп, Тибет буддизмін АҚШ-та кеңінен таратуға үлкен үлес қосты. Ол Геше Лхудуп Сопаны монастырға шақырды, ол бірнеше жыл болғаннан кейін Висконсин университетінің Мэдисон қаласындағы буддалық зерттеулер бағдарламасында жұмыс істеді. Ол американдық университетте тұрақты профессор атанған алғашқы дәстүрлі тибет буддасы болды. Оның студенттерінің арасында аудармашылар, ғалымдар, жазушылар, суретшілер, дәрігерлер және мұғалімдер болды, олардың ішінде Колумбия университетінің Үнді-Тибет буддистік зерттеулерінің профессоры және Тибет үйінің президенті доктор Роберт Турман (оны Геше Ваньял, Турманның алғашқы гуруы ретінде Далай-ламамен таныстырды); Вирджиния университетінің профессоры-эмиритусы доктор Джеффри Хопкинс; Райс университетінің дін кафедрасының профессоры және бұрынғы төрағасы Энн Клейн, Тибет буддизмі үшін Даун Маунтин орталығының негізін қалаушы; Берзин мұрағаттарын зерттеу буддизмін құрған доктор Александр Берзин; ғалымдар Джошуа Катлер және Диана Катлер, Тибет буддистік оқу орталығының директорлары; суретші, мұғалім және жазушы Тед Джейкобс; ғалымдар доктор Леонард Звиллинг, Роберт Кларк және доктор Майкл Свит; композитор Филипп Гласс; және Гарвард медицина мектебінің профессоры және жазушы доктор Дэниел П. Браун болды. Доктор Берзиннің сөзінше: "1960 жылдары АҚШ-та буддизмді тануға мүмкіндік өте шектеулі болды. Бірнеше кітап жазылды, бірақ олар көбінесе сенсациялық болды және нағыз дәстүрді жеткізбеді. Университеттерде буддизмді оқытқан бірнеше профессорлар болды, бірақ сол кезде буддизм, әсіресе тибет буддизмі, өлі пән саналды және оны ежелгі египеттану сияқты оқыды. Сондықтан профессорлардың түпнұсқа мәтіндері түпнұсқа тілдерде болды және олар негізінен тіл үйретті. Бұл бәріміз шешуге тырысып жатқан үлкен жұмбақ сияқты еді. Бұл нені білдіреді? Осы атмосферада Геше Ваньял ерекше жарық болды, өйткені ол тірі дәстүрге қол жеткізуге мүмкіндік берді. Бірнешеміз онымен кездесу бақытына ие болдық. Бірнешеміз тіпті онымен бірге тұрып, одан оқыдық, мысалы, менің әріптестерім Роберт Турман мен Джеффри Хопкинс".
In 1958, Geshe Wangyal established and built the first Tibetan Buddhist dharma center in the West, Labsum Shedrub Ling, the Lamaist Buddhist Monastery of America,in Freewood Acres, New Jersey, later moved to Washington NJ and renamed the Tibetan Buddhist Learning Center, in Washington, New Jersey. Geshe Wangyal, leader of New Jersey's 400‐member Kalmuk Mongolian community, was in charge of the arrangements for the Dalai Lama's visit to the state in September 1979. In 1971, he had a room built and reserved for the Dalai Lama at Labsum Shedrub Ling, and it was in that room that the Dalai Lama stayed after greeting his followers. He served as the monastery's head teacher until his death in January, 1983. He taught many students of Western background and contributed greatly to the spread of Tibetan Buddhism in the United States. He brought Geshe Lhundup Sopa to the monastery, where he stayed for several years before accepting a position at the Buddhist Studies program of the University of Wisconsin Madison, where he became the first traditional Tibetan Buddhist scholar to become a tenured professor at an American university. Among his students were translators, scholars, authors, artists, doctors and teachers, including Dr. Robert Thurman, Professor of Indo Tibetan Buddhist Studies at Columbia University and president of Tibet House US, who was introduced to the Dalai Lama by Geshe Wangyal, Thurman's first guru; Dr. Jeffrey Hopkins, Professor Emeritus University of Virginia; Anne C. Klein, Professor and former Chair of the Department of Religion, Rice University, and co founder of the Dawn Mountain Center for Tibetan Buddhism; Dr. Alexander Berzin, founder of the Berzin Archives Study Buddhism; scholar Joshua Cutler and Diana Cutler, Directors of the Tibetan Buddhist Learning Center; painter, teacher and author Ted Seth Jacobs; scholars Dr. Leonard Zwilling, Robert Clark, and Dr. Michael Sweet; composer and musician Philip Glass; and Dr. Daniel P. Brown, Ph. D, Professor of Harvard Medical School and author. According to Dr. Berzin, "Back in the 1960s, in the United States, there were very few opportunities to get to know Buddhism. There were a few books that were written, but they were more sensationalist and they did not really convey the authentic tradition. There were a few professors at universities who were teaching about Buddhism, but the approach at that time was that Buddhism, particularly Tibetan Buddhism, was a dead subject, and so it was taught like Ancient Egyptian studies. And so the professors had their original texts in the original languages and they taught language, primarily. It was almost like a grand puzzle that everybody was trying to figure out. What could this possibly mean? And in this atmosphere, Geshe Wangyal was a unique light, because he provided access to a living tradition. And a few of us had the great fortune to meet with him. A few of us actually lived with him and studied with him, like my colleagues Robert Thurman and Jeffrey Hopkins."