Кіріспе

Шива ғибадатханасы Тамил Наду, Үндістан

Амритакадеесвара Абирами ғибадатханасы (сондай-ақ Абирами ғибадатханасы деп аталады) – Шиваға, оның Калантака түрінде және оның әйелі Парватиге, Абирами ретінде арналған индуистік ғибадатхана. Мұнда Амиртанарайана ретінде Маха Вишнуға және оның жұбайы Махалаксмиге, Амиртавалли ретінде арналған киіз бар. Ол Үндістанның Тамил Наду штатындағы Майладутурайдан шығысқа қарай 21 км қашықтықта орналасқан. Бұл ғибадатхана Шиваның өзінің жас жақтасы Маркендейді өлімнен құтқару туралы аңызбен және бас иесі, Абирами Паттар туралы әңгімемен байланысты. Бас құдай 7-ғасырғы тамил Саива канондық еңбегінде, Теварамда құрметтеледі, ол Наянарлар деп белгілі тамил ақындары мен жазушыларының еңбегі және Паадал Петра Стхалам ретінде жіктеледі. Ғибадатхана кешені 10 акр жерді алып жатыр және екі қақпа мұнарасы – гопурамдары бар. Ең биігі – 11 қабаты бар және биіктігі бар шығыс мұнарасы. Ғибадатханада көптеген киіздер бар, олардың ішінде Әмиртахтешварар мен Абирами киіздері ең маңыздылары. Ғибадатханада күнтізбеде он екі жылдық мерекелермен қатар, таңғы сағат 5:30-дан кешкі сағат 10-ға дейін әртүрлі уақытта өтетін алты күнделікті рәсім бар. Қазіргі тас құрылымы 9-ғасырда Чола әулеті кезінде салынған, ал кейінгі кеңейтулер Танжавур Наяктарына жатқызылады. Ғибадатхананы Дхармапурам Аадхенам күтіп, басқарады. Индуист аңызына сәйкес, Шива сегіз түрлі демонды жойған деп есептеледі және оның әрбір жеңісін көрсететін сегіз Ашта Вератанама ғибадатханасы салынған. Бұл ғибадатхана Шиваның Каласамахамуртхи түрінде пайда болып, Маркандейді Яманың өлім қысымынан құтқарып қалған сегіз ғибадатхананың бірі болып саналады. Маркандея туралы аңызға сүйене отырып, бұл ғибадатханада құлшылық ету алпыс немесе сексен бір жасқа толған жұбайларға ұзақ өмір сыйлайды деп есептеледі және мұндай құлшылық ғибадатханада кең таралған. Брахмапуреесварар ғибадатханасы Тхрукадайур Майанам немесе Брахмапуреесварар ғибадатханасы Тхрумейганам, Пиллаиперумалналлур, тағы бір танымал Падал Петра Шива Стхалам жақын маңда, шығысқа қарай орналасқан.

Аңыз

Тхирккадайюр атауы тамил тілінде Гатам деп аталатын ыдыстан шыққан. Вишну, Индра және басқа да Девалар Самудра мантханынан алынған амританы ішу үшін лайықты орын іздеді, сондықтан амрита құмырасын осы жерге әкелді. Оны ішу алдында, олар кез келген маңызды іс алдында міндетті түрде құлшылық етуге тиіс Ганешаға құлшылық етуді ұмытып кетті. Девалардың еңкейтуіне ренжіді және ашуланды Ганеша амрита ыдысын ұрлап, Тируккадайюрде жасырды. Ганеша әкесі мен анасына арналған Шива лингамын жасап, оның үстіне амританы құйды. Бұл ғибадатханадағы Шива лингамы Амрита Гхат Эшваар деп аталады, бұл санскриттен аударғанда сөзбе-сөз "өлімсіздікке жетелейтін Ием" дегенді білдіреді ("өлімсіздік" (Амрита), "басқыш" (Гхат), "Ием" (Эшваар)). Сондай-ақ, Абирами Вишну күшімен осы жерде туған деп есептеледі. Халық арасындағы аңызға сәйкес, Тируккадайюр ғибадатханасының жанында Мриканду есімді абыз және оның әйелі Марудмати тұрған. Олар екеуі де Шиваның шын ниетті жандары болды және көп жылдар бойы бала сұрап, күні-түні оған құлшылық етті. Көп жылдық соқпақтан кейін Шива Мриканду мен Марудматиға көрінді. Ол олардың дұғаларын естігенін және оларға таңдау ұсынғанын айтты: олар не он алты жасқа дейін ғана өмір сүретін дарынды ұлға ие бола алады, немесе ұзақ өмір сүретін, бірақ ақыл-ойы кем ұлға ие бола алады. Мриканду мен Марудмати біріншісін таңдады және Маркандеямен, үлгілі ұлмен, он алты жасында қайтыс болуға міндетті болды. Маркандея өскен сайын Шиваға деген құлшынысы да артты. Әкесінің кеңесімен Маркандея Тируккадайюрдағы Шива лингамына табынды, тіпті Гангтан суды жер асты жолы арқылы ғибадатханаға әкелді. Оның өліміне белгіленген күні Яма, өлім құдайы, Маркандейдің жанын байлап алып, онымен бірге алып кету үшін пайда болды. Маркандея ғибадатханаға сиынып, Шива лингасын құшақтады. Шива пайда болып, Ямаға Маркандейге тиіспеу керектігін ескертті, өйткені ол оның қорғауында еді. Яма тыңдамады және арқанды лақтырып, Маркандей мен линганы бірге байлады. Яманың ерекше мақтанышқа берілуіне ашуланған Шива оны тепті және аяғының астына ұстап, Яманы қозғалмас етті. Маркандея Шиваның батасымен мәңгілік он алты жаста қалуға ие болды. Шива осы ғибадатханада "Кала самара" (санскрит: "Уақытты жоятын") деп аталды. Ал Яманың әрекетсіздігінен жер бетінде өлім тоқтады, бірақ адамдар дүниеге келуін тоқтатпады. Көптеген адамдардың салмағынан шаршаған және олардың аштығын баса алмай, жер анасы Бхуми Деви Шивадан көмек сұрады. Шива жер анасына аянып, Яманы босатып, өлімді қайта бастауға мүмкіндік берді. Алайда, Ямаға Шиваға құлшылық ететін адамды өлтіруге тағы да тырыспау үшін, осы ғибадатханадағы Шива мүсіні ескерту ретінде көтерілген саусағымен бейнеленген. Шиваның Тхирккадайюрде Яманы жеңгеніне сенгендіктен, оны Мритюнджая (санскритте: "Өлімді жеңуші" немесе "Өлімге жеңілген") деп атайды.

Тарих

Ғибадатханада ортағасырлық Чолаларға тиесілі бірнеше жазулар бар. Орталық ғибадатхананың оңтүстік қабырғасында I Раджараджаның билік еткен 13-ші жылында бір саудагердің ғибадатханаға жер сыйлағаны үшін ғибадатханаға дән беру туралы келісім жасағанын көрсететін жазу бар. Ғибадатханадағы тағы бір жазбада (1925 жылғы АРЕ 242) Ражендра Чоланың жыл сайынғы сегіз күндік ғибадатхана мерекесін өткізу үшін ғибадатханаға дән сыйлағаны туралы мәлімет бар. Осы қабырғадағы үшінші жазба 1054 жылға даралайды, ол Раджадхираджа Чоланың тұсында 17 жандарды тойдыру үшін жер сыйлағанын көрсетеді. Төртінші жазба (1925 жылғы АРЕ 244) Кулотунга Чола I кезеңіндегі ғибадатханада Тирукадавур Махасабхасының 50 жылдан бері игерілмей жатқан 1,74 вели жерді сатқанын көрсетеді. II Раджараджаның кезеңінен сыртқы аумақтағы бір қызықты жазу ғибадатхананың сақшысынан жердің тәркіленгенін көрсетеді, ол Вайшнавтармен (Вишнуға табынушылармен) сөз байласыпты. Сондай-ақ, өнер, драма, би және музыкаға арналған сыйлықтарды көрсететін бірнеше жазулар бар.

Сәулет

Чола әулетінің ғибадатхана сәулетімен үйлесетін ғибадатхана, бес ауласы, бірнеше әсерлі ғибадатхана мұнаралары және үлкен әрі кең мандапалары бар, өте кең аумақты алып жатыр. Ғибадатхананы тұрғызған патшаның нақты мәліметтері белгісіз болғанымен, ғибадатханадағы жазулардан ол кем дегенде X-XI ғасырларда, Раджа Раджа Чола I билік еткен кезеңде салынғаны анықталады. Кулотунга Чола I (1075–1120) тұсында ғибадатхананың кірпіш қабырғалары тас қабырғалармен алмастырылды және алдыңғы жағында мандапам салынды. Раджагопурам, яғни ғибадатхананың алдыңғы кіреберісі, ғибадатханамен байланысты әртүрлі аңыздарды бейнелейтін, саз балшықтан жасалған суреттерге толы. Ғибадатхананың аумағы шамамен құрайды және бес ірі аумаққа бөлінген. Ғибадатхана батысқа қарап тұр және жеті қабатты раджа гопурам (пирамида тәрізді ғибадатхана мұнарасы) арқылы кіруге болады. Орталық қасиетті орында Линга түріндегі Амритакэдесвараның мүсіні орналасқан. Маркендейяны құтқарушы Каласамахарамуртхиге арналған жеке қасиетті орын бар. Қоладан жасалған мүсін төрт қолмен бейнеленген, ол Лингадан шығып тұр. Бірінші аумақтағы қабырғалардағы ойыстарда Дурга, Дақшинамурти және Чандикесаның суреттері салынған. Чола ғибадатханасына жататын тастан жасалған бес мүсіндік жиынтық бар. Үш құдық немесе тиртхам бар: Амрита Пушкарини, Каала Тиртхам және Маркандейя Тиртхам. Әбірамиге арналған жеке қасиетті орын бар. Шакта әулиесі Абхирами Паттар Абхирами Анфатиді осы қасиетті орның алдыңғы залында жазған деп есептеледі. Ғибадатхана Каласамхара Муртиге табынған Маркандейяға арналған жеке қасиетті орынға да ие. Тхирукадайюр – Шива ғибадатханасы болғанымен, онда ескі Вайшнава ғибадатханасы да бар. Бұл ғибадатханадағы құдайлар – Амрита Нараяна (Вишну) және оның жұбайы Амрита Валли (Лакшми). Әбірами қасиетті орны шығысқа қарап тұр және кіреберіс мұнарасына жақын орналасқан. Аумақта Әбірами Паттардың мүсіні орналасқан.

Әбірами Бхаттар туралы аңыз

Бұл ғибадатханада XVI ғасырдың басында Әбірами Бхаттар (Субраманям Айер) атты Әбірами ананың шын ниетімен құлшылық ететін адам өмір сүрген. Ол ана құдайына қатты ғашық болғандықтан, оны әр жерде, әр адамда, әсіресе әйелдерде көретін. Ғибадатханаға кірген әрбір әйелге гүл сыйлап, оны құдайдың жасайтын бейнесі ретінде құрметтейтін. Бір күні патша Сарабоджи ғибадатханаға келді, ал Субраманям Әбірами туралы ойланып отырғанда. Субраманям патша кіргенде оған бас иіп құрмет көрсетпегенін көрген патша ашуланды. Ол ғибадатханадағы бір жолаушыдан өзін танымаған адамның кім екенін сұрады. Бір дін қызметкері патшаға Субраманямның ақыл-есінен жаңылып, барлық әйелдерді Ана Құдай ретінде құрметтеп, гүлдермен шашыратып жүргенін айтты. Бірақ ғибадатхананың тағы бір дін қызметкері мұны естіп, Субраманямнің шын мәнінде қасиетті адам екенін және Ана Әбірамиге шын ниетпен құлшылық ететінін айтып, оны түзетуге асықты. Патша бұл адамның кім екені туралы екі түрлі пікірге түсіп, Субраманямды сынауға шешім қабылдады. Сондықтан ол Субраманямнан бүгін толық ай ма, әлде жаңа ай ма деп сұрады. Сол кезде Субраманям әлі де Ана Құдай туралы ойланып, оның жарқыраған бейнесін көріп тұрған. Субраманям Құдайдың бейнесін көріп, оны айға ұқсатып, патшаға бүгін толық ай күні деп жауап берді, бірақ шындығында бұл жаңа ай күні еді. Патша Субраманямның ақыл-есінен жаңылып кеткенін түсінді, сондықтан ай көрінбесе, оны кешке дейін өртеуге бұйрық берді. Біраз уақыттан кейін патшаның әскері Субраманямды оятып, оны ақылсыздығы үшін өлім жазасына кесу үшін олармен бірге келуге бұйырды. Қайтадан есін жиғаннан кейін Субраманям Әбірами ананың бейнесін толық ай деп қате түсіргенін, сондықтан ол бүгін толық ай күні деп айтқанын, бірақ шындығында бұл жаңа ай күні болғанын түсінді. Ол оттың ішінде тұрғанда, тек Ана Құдай ғана оны құтқара алатынын түсінді. Ол Әбірамиге жүз мақтаудан тұратын ән шырқады (Әбірами Андаади немесе "Әбірамиге арналған ән"), одан оны құтқаруын өтінді. Әннің 79-шы шумағын оқығанда, ол Ана Құдайдың шексіз нығметтердің теңізі екенін және оның мейірімді көздері босату сыйлайтынын айтты. Ол құлағына тағылған сығанақты аспанға лақтырып жіберді, ол толық айдың пішінін алды. Патша өзінің қателігін түсініп, оның ниетіне қатты риза болғаннан кейін Субраманямды босатты. Сол күннен бастап Субраманямды "Әбірами Бхаттар" деп атады, яғни "Әбірамидің дін қызметкері", ал патша оның шәкірті болды. Әбірами Бхаттар әлі күнге дейін Тамил айының Тай айында (қаңтардың ортасынан ақпанның ортасына дейін) жаңа ай күнінде Тхирукадайюрде тойланады.

Діни маңызы

Шаиваның 63 ақын-әулиесінің арасында, жиынтығында Наяндар деп белгілі, Кунгилия Калая Наянар мен Кари Наянар да осы жерде құлшылық етіп, туып-өлу циклынан азат болды. Калая Наянар Шиваға шын ниетпен табынған және аз табысымен ғибадатхана шамдарын және құрбандық хош иістерін жағуға тырысқан. Бір күні ол табыссыз қалды, ал отбасы ауыр кедейлікке тап болды. Калаяның әйелі оның алтын әшекейін күнделікті қажеттіліктерге сатуға берді. Калая алтынды сатып, түскен ақшаны ғибадатхана шамдарын жағуға жұмсады. Ол шамдарды жаққан сайын, үйі астыққа толып кетті. Құдайлық дауыс оның басты құдайға деген ықыласы байлыққа әкелгенін жеткізді. Ол Кунгили Калянар (тамил тілінде "кунгилиум" - хош иіс ұнтағы) деп аталды. Наяндар Аппар, Сундар және Тиругнана Самбандар да осы киелі орынның қадір-қасиетін жырлаған. Барлық Сиддхалар осы ғибадатханаға келген. Әсіресе Сиддхар Кораккар осы ғибадатханаға барып, қасиетті әйелдің батасын алды. Теварамда құрметтелгендіктен, бұл Паадал Петра Стхалам деп саналады, ол Сайва канонындағы 276 киелі орынның бірі. Сондай-ақ, ол ашумен орындалған деп есептелетін жерлердің қатарында.

Дін мен мерекелер

Ғибадатхананың діни қызметкерлері мерекелерде және күн сайын пужа (ғибадаттар) орындайды. Тамил Надудағы басқа Шива ғибадатханалары сияқты, діни қызметкерлер де шиваит қауымына жатады, ол – брахмандардың кіші тобы. Ғибадатхананың рәсімдері күніне алты рет орындалады: Ушаткалам сағат 5:30-да, Каласанти сағат 8:00-де, Учикалам сағат 10:00-да, Саяракшаи сағат 18:00-де, Ирандамкалам сағат 20:00-де және Ардха Джамам сағат 22:00-де. Әрбір рәсім төрт кезеңнен тұрады: абхишека (қасиетті моншалау), алангарам (әшекейлеу), неиветанам (тағамдық сыйлық) және дипа араданай (шырақтарды көрсету) – Амритагатесвара және Абхирами Амман үшін. Нагасуара (сырнай) және тавил (соққылы аспап) музыкасымен бірге ғибадат өтеді, діни қызметкерлер Ведадан діни нұсқаулар оқиды және ғибадат етушілер ғибадатхананың биік бағанасының алдында бас иеді. Сомаварам және Сукраварам сияқты апталық рәсімдер, Прадошам сияқты екі апталық рәсімдер, және Амавасай (жаңа ай күні), Кирутигай, Пурнами (толық ай күні) және Сатурти сияқты ай сайынғы мерекелер бар. Маркандейя жырларына сүйене отырып, осы ғибадатханада ғибадат ету алпыс немесе сексен бір жасқа толған жұбайларға ұзақ өмір сыйлайды деп сеніледі. «Алпыс жылдың толуы» деген мағына беретін Саштиапта пуорти (тамилше) күйеудің алпысыншы туған күніне арналып тойланады, ал Садхабишегам (санскритше «Сегіз бірінші») оның сексен бірінші туған күніне арналып тойланады. Жылдық Брахмотсавам Читраи айында (сәуір-мамыр) өтеді. Картикай айында (қараша-желтоқсан) тойланатын, Құдай Ананың мерекесі – Шанкха абхишека да осы жерде өте маңызды. Бұл ғибадатханада Құдай Ананың құрметіне өткізілетін басқа да мерекелер – Наваратри және Ади Пурам, Абхирами етеккір келген күнін тойлайтын мереке.