Кіріспе

Тамил Надудағы индуистік ғибадатхана Капалешварар ғибадатханасы – Үндістанның Тамил Наду штатындағы Ченнай қаласының Майлапур ауданында орналасқан Шива құдайына арналған индуистік ғибадатхана. Ғибадатхана шамамен 7-ші ғасырда салынған және Оңтүстік Үндістан архитектурасының көрнекті үлгісі болып табылады. Пураналар бойынша, Парвати күйеуі Шиваға тауыс (тамил тілінде майил) түрінде табынып, ғибадатхана төңірегінде дамыған аймаққа Майлай (Майилаай) деген жергілікті ат берген. Шива Капалешварар ретінде құлшынылады және лингамен бейнеленеді. Парвати Карпагамбал (тілектерді орындайтын ағаш қасиеті бар қасиетті әйел) ретінде құлшынылады. Бас құдай 7-ші ғасырғы тамил Шейва канонындағы «Теварам» еңбегінде құрметпен еске алынады, бұл еңбек Наянарлар деп аталатын тамил ақындарының туындысы болып табылады және Паадал Петра Стхаламдардың бірі ретінде жіктеледі. Ғибадатханада көптеген кіші ғибадатханалар бар, олардың ішінде Капалешварар мен Карпагамбал ғибадатханалары ең маңыздылары. Ғибадатхана кешенінде көптеген залдар орналасқан. Ғибадатханада күніне алты рет, сағат 5:30-дан кешкі 10-ға дейін түрлі уақытта және жыл ішінде төрт мерекелік шара өткізіледі. Тамил айы Пангуниде брахмоцваваның бір бөлігі ретінде тойланатын Арупатимувар мерекесі – ғибадатханадағы ең маңызды мереке. Ғибадатхана Тамил Наду үкіметінің Діни және қайырымдылық қорлары департаментімен басқарылады және күтіледі.

Аңыз

Ғибадатхананың атауы "капала" (бас) және Шиваның лақабы Ишвара сөздерінен шыққан. Пураналар бойынша, Кайлас тауының шаңырағында Брахма мен Шива кездескенде, Брахма Шиваға тиісті құрмет көрсетпеген. Осы себепті Шива Брахманың бес басының (капала) біреуін кесіп алған. Өз кінәсін өтеу үшін Брахма Майлапурға келіп, Шиваны қуанту үшін линга орнатқан. Бұл жер Сукра Пури, Веда Пури және басқа да көптеген аттармен белгілі, соның ішінде "Кайлайе Майлай" және "Майлайе Кайлай". Аймақтық аңыз бойынша, Шиваның жұбайы Парвати (Карпагамбал) қарғыс салдарынан тауыққа айналып, бастапқы түріне оралу үшін осы жерде тәубе еткен. Оның ұлы Муруган Парватиден демонды жою үшін найза (вел) алған. Брахма өзінің мақтанышынан арылып, жарату қабілетін қайтару үшін осы жерде құлшылық жасаған. Төрт Веда осы жерде ғибадат еткен. Шүкір осы жерде Шиваға құлшылық ету арқылы жоғалған көзін қайтарған. Сиванеса Четиардың жылан шаққаннан қайтыс болған қызы Анам Пумпавай Наянар әулиесі Самбандардың күшімен осы жерде қайта тірілген.

Тарих

Ғибадатхана, әдетте, 7-ші ғасырда билеген Паллавалармен салынған деп есептеледі. Бұл көзқарас Наянар әулиелерінің гимндеріндегі ғибадатханаға сілтемелерге негізделген. Алайда, Наянар Самбандар және Арунагиринатар әулиесі Капалешвар ғибадатханасының теңіз жағасында орналасқандығын нақты көрсетеді. Ғибадатхананың 120 фут биіктіктегі гопурасы.

Ғибадатхана

Капалешвар ғибадатханасы ерекше дравидтік сәулет стилінде салынған, және гопурамы ғибадатхана орналасқан көшенің үстінен биік көрінеді. Бұл ғибадатхана вишвакарма стапатилердің шеберлігінің куәсі де болып табылады. Ғибадатханаға екі жағынан гопурамдармен белгіленген екі кіреберіс бар. Шығыс гопурамының биіктігі шамамен 40 метр, ал кішірек батыс гопурамы киелі су қоймасына қарап тұр. Ғибадатханадағы ваханалар ("көлік құралдары") – бұқа, Адикаранди, піл, бандкут, таусырай, ешкі және тотықұс, ал алтын арба жақында ғана қосылған. Құдайлардың жұп мүсіндері ваханаға немесе арбаға отырғызылып, ғибадатхананың музыкалық тобы музыка орындайтын кезде шерумен ғибадатхана төңірегінде әкелінеді. Сенушілер ваханалардың төңірегіне жиналып, құдайларды ваханада тартып немесе көтеріп алуды үлкен арнау санайды. Сондай-ақ, ғибадатхана ішінде тауыс пен тауысқа қараған құс ұсталған, бұл Карпагамбалдың Капалешварға жалбарыну үшін тауыс түрінде келгенін бейнелейді.

Танк

Ғибадатхананың батысында теппакулам немесе храм көлі орналасқан. Қапалешвар немесе Майлапур көлі деп аталатын бұл қаладағы ең көне және жақсы күтілген теппакуламдардың бірі. Оның ұзындығы шамамен 190 метр, ені 143 метрді құрайды. 2014 жылы көлдің айналасына 2150 метрлік жаяу жол салуға 56,5 миллион теңге қаражат бөлінді. Жұма күнгі құлшылық кезінде Карпагамбал алтын монеталардан жасалған касу мала гүлдестесімен әшекейленеді.

Фестивальдар

Тамил айы Пангуни кезінде дәстүрлі Брахмоцавам (жыл сайынғы фестиваль) өтеді, онда бүкіл аудан мела (карнавал) сияқты көтеріңкі атмосфераға толады. Бұл ай наурыздың ортасынан сәуірдің ортасына дейінге сәйкес келетіндіктен, Капалешварар ғибадатханасы тоғыз күн бойы Пангуни Перувила (көктем фестивалі) мерекесін тойлайды. Фестиваль дхваджароханамнан (жалауша көтеру) басталып, тероцавам (арба фестивалі), Арупатумувар фестивалі және Тируккальянаммен (Капалешварар мен Карпагамбалдың үйлену тойы) аяқталады. Брахмоцавамда Капалешварар және Карпагамбалдың сүреттері киімдермен және әшекейлермен безендіріліп, ваханаға орналастырылып, содан кейін ғибадатхана және оның су қоймасының айналасында прадаксинам (жоғарыдан қарағанда сағат тілімен айналу) жасалады. Бұл келесі тоғыз күн бойы әртүрлі ваханалармен қайталанады. Жеке прадаксинамдардың ең маңыздылары – үшінші күні Атхигара Нанди, бесінші күні түнгі сағатта Ришаба Ваханам, жетінші күні таңертең тер (шамамен 13 метр биіктігіндегі және адамдар тартатын арба) және сегізінші күні Арупатумувар фестивалі. Арупатумувар фестивалі – ең маңызды процессия. Брахма арбаны айдайтын күйде бейнеленген. Арба гүлдермен және мүсіндермен әсемделген, оны тартуға көптеген жандар жиналады. 1968 жылғы арба фестивалі Луи Мальдің "Фантом Индия" деректі фильмінде көрсетілген.

Діни жұмыстар мен әулиелер

І-V ғасырлардағы Сангам әдебиетінде храм туралы айтылады, ал Сангамнан кейінгі ең алғашқы дерек VI ғасырғы тамил әдебиетінде кездеседі. Храм мен құдай тамил поэзиясында 7 ғасырғы ақын-әулие Теварамның шығармаларында бейнеленген – Тиругьяна Самбандар храмды мақтау үшін 6-шы Пумпавай патигамды жазған. Тирумайлай Прабантангал – храм мен құдайға арналған төрт шығарманың жинағы.