Кіріспе

Шива ғибадатханасы Тирупатиде, Үндістан.

Шрикалахасти ғибадатханасы Үндістанның Андхра-Прадеш штатындағы Тирупати ауданындағы Шрикалахасти қаласында орналасқан. Аймақтық дәстүрге сәйкес, бұл жерде Каннапа лингадан ағып жатқан қанды жабу үшін екі көзін де құрбан етуге дайын болған, бірақ Шива оны тоқтатып, мокша нығматын берген. Ішкі ғибадатхана 5 ғасырда, ал сыртқы ғибадатхана 11 ғасырда Раджендра Чола I және басқа Чола императорлары – Раджадития Чола, Раджараджа Чола I, Раджадхираджа Чола I, Кулоттунга Чола I, Кулоттунга Чола III салған. Шиваның Ваю кейпіндегі түрі Калахастешвара деп табынады. Бұл ғибадатхана Раху-Кету кшетра және Дақшина Кайласам деп те есептеледі. Тирупатиден 36 км қашықтықта орналасқан Шрикалахасти ғибадатханасы желді бейнелейтін Панча Бута Стхаламның бірі – Вайу Лингам (Жел лингамы) арқасында танымал.

Аңыз

Бастапқыда жел құдайы Ваю мыңдаған жылдар бойы камфорадан жасалған Шива лингамы – Карпура лингамына табынушылық етті. Ваюдың табынушылығына риза болған Шива оған үш нығмет сыйлады. Ваю әлемнің барлық жерінде ауа түрінде болуға және барлық тіршілік иесінің бір бөлігі болуға ие болды. Сонымен қатар, Ваюға табынған лингам оның атымен Ваю лингамы деп аталып, түрлі жандардың табынуына лайық деп жарияланды. Тағы бір аңыз бойынша, Шиваның жұбайы Парвати оның қарғысымен құдайлық бейнесін тастап, адам бейнесін алуға мәжбүр болды. Өтелу үшін Парвати Шрикалахастиде табынушылық етіп, Шиваны риза қылды. Шива оған бұрынғы құдайлық бейнесінен жүз есе артық көктегі дене сыйлады. Парвати храмда Шива Гнанам Гнана Прасунамба немесе Гнана Прасунамбика Деви ретінде құрметтеледі. Періге айналған Ғанақал 15 жыл бойы Шрикалахастиде дұға етіп, Бхаирава мантрасын оқығаннан кейін Шива оның бастапқы бейнесін қайтарды. Майура, Чандра және Девендра да Сварнамхухи өзенінде тазарғаннан кейін және Шрикалахастиде дұға еткеннен кейін қарғыстарынан босады. Шива Шрикалахастиде Маркандея данаға көрініп, тек ғана Гуру эзотерикалық білімді жеткізе алатынын, сондықтан ол Брахма, Вишну және Махешвара екенін уағыздады. Тағы бір аңыз бойынша, Ваю мен Шеша кімнің үстемдігін анықтау үшін дауласты. Шешаның үстемдігін дәлелдеу үшін, ол Шиваның мекені Кайлас тауын айналып қоршады, ал Ваю осы қоршауды бұзуға тырысып, құйын тудырды. Құйынның салдарынан таудың 8 бөлігі 8 түрлі жерге құлады: Тринокомали, Шрикалахасти, Тиручирамалай, Тируенкоймалай, Раджатагири, Нейртагири, Ратнагири және Суветтагири Тирупангели.

Тарих

Шамамен 11 ғасырда Чола императоры Раджендра Чола I бұл ғибадатхананы жаңартып, негізгі құрылысын салды. Кулотунга Чола I 11 ғасырда оңтүстікке қарап тұрған кіреберістегі әдемі гопурамдарды жобалап, салдырды. Ғибадатхана ішінде Раджадитья Чола, Раджараджа Чола I, Раджадхираджа Чола I, Кулотунга Чола I, Кулотунга Чола III жазбалары табылды. Чола және Виджаянагар империясы сияқты түрлі билеуші династиялар ғибадатханаға үлес қосты. 120 фут (37 метр) биіктігіндегі негізгі гопурам және күрделі өрнектермен безендірілген жүз бағаналы зал 1516 жылы Виджаянагара Кришнадеварайяның билігі тұсында салынды. Археология департаментінің мәліметінше, ғибадатхана мұнарасы бір жарым метрлік іргетасқа орналасқан және құлауға 25 жыл бұрын жіңішке жарық пайда болған, ол жылдар өте кеңейген. Раджагопурам 450 миллион теңгелік бюджетпен сол жерде өз түрінде қайта жаңартылып, 2017 жылдың 18 қаңтарында қайта ашылды.

Діни маңызы

Ғибадатхана Панча Бхута Сталамның бірі ретінде құрметтеледі, онда басты құдай Вэйу линга (ауа) нысанында табынылады. Бұл ғибадатхана "Оңтүстік Кашиі" деп есептеледі. Бірінші ғасырдың саиваит ақындары осы ғибадатхана туралы ән салған. Үндістанда күн және ай тұтылу кезінде ашық болатын жалғыз ғибадатхана осы, ал қалғандары жабылады. Бұл ғибадатхана Раху-Кетуге арналған құдайылық рәсімдерімен танымал. Осы рәсімді орындау Раху мен Кетудің әсерінен сақтайды деп сендіреді.

Мәдениет

Ғибадатхана саива дәстүрін ұстанады. Маха Шиваратри – ең маңызды мереке, онда лактарған (көптеген) жандар құдайға дұға тастап, оның батасын тілейді. Махашиваратри Брахмоцвамы Маха Шиваратримен бірдей деңгейде 13 күн бойы тойланады, осы күндері Шива мен Парватидің мерекелік мүсіндері (Утсава мурти) Ваханамға мінгізіліп, ғибадатхана көшелерімен шеруге шығарылады. Ғибадатхананың қасиетті құдайы Гнана Прасунумбика Деви Сегунтта Кайкола Мудалиар кастасының Веллатуар Готрасында туған. Бұл жерде өткізілетін Шива-Парвати тойында келіншек үйіне қалың мал әкеліп, оны Сегунтарлар қабылдайды.