Кіріспе

Азаматтық партия (АП) Гонконгта демократиялық идеалдарды қолдайтын либералдық саяси партия болды. Партия 2006 жылы 45-бап бойынша алаңдаушылық тобының негізінде құрылды, ал бұл топ Гонконгтың негізгі заңының 23-бабына қатысты ұсынылып жатқан заңнамаға қарсылық танытқан 23-бап бойынша алаңдаушылық тобынан туындаған еді. Басқарушы адвокаттардан құралған партия алғаш рет 2007 жылғы Бас атқарушы сайлауына қатысты, онда Алан Леонг сайлау комитетімен сайланған Дональд Цангқа қарсы күресті, бірақ жеңіліске ұшырады. 2010 жылы Азаматтық партия Социал-демократтар лигасымен (СДЛ) бірлесіп "Бес сайлау округінің референдумы" науқанына қосылды, мақсаты – 2012 жылы Бас атқарушы мен Заң шығарушы кеңеске қатысты конституциялық реформа пакетіне қарсы, жалпыға бірдей сайлау құқығын енгізуге үкіметті қысым жасау болды. 2012 жылғы Заң шығарушы кеңес сайлауында партия белсенді сайлау стратегиясын қабылдады, нәтижесінде алты орын жеңіп алды және дауыс үлесі бойынша Демократиялық партияны озып кетті. Жергіліктіліктің күшеюіне байланысты Азаматтық партия жаңғыру және жергіліктілену процесін жеделдетті, 2016 жылғы Жаңа аумақтардың шығысындағы сайлауда партияның үміткері Элвин Йенг Гонконг жерлестерінен Эдвард Ленгті жеңгеннен кейін, Йенг сол жылы партия басшысы болды. Партия 2019 жылғы аудандық кеңес сайлауында 32 орын жеңіп алып, ең үлкен жеңіске жетті, бұл қала бойынша үкіметке қарсы наразылықтардың кезегінде болды. 2020 жылдың шілдесінде Пекин Гонконгқа ұлттық қауіпсіздік заңын енгізгеннен кейін, Азаматтық партияның бес заң шығарушысының үшеуі – Элвин Йенг, Квок Ка Ки және Деннис Квок қайта сайлануға қатысуға тыйым салынды және олардың мандаттары алынып тасталды, бұл демократиялық бағытталған заң шығарушылардың жаппай отставкаға келуіне әкелді, нәтижесінде партия алғаш рет заң шығарушы органда өкілдіксіз қалды және Йенг партия басшысы лауазымынан кетті. 2021 жылдың соңында барлық жергілікті кеңесшілер қызметінен немесе партиядан бас тартқаннан кейін, партияның беделі төмендеді, себебі оларды дисквалификациялау қаупі күшейді. Партия 2023 жылдың мамыр айында өзін таратып жіберді. Гонконгта жалпыға бірдей сайлау құқығы, заң үстемдігі, конституционализм, азаматтық бостандықтар және барлық Гонконг халқы үшін тең мүмкіндіктерге негізделген демократиялық саяси жүйені дамыту; Гонконгта сайлауға ашық мемлекеттік лауазымдарға кандидаттар ретінде сайлауға қатысатын партия мүшелеріне қолдау көрсету және қызметтер ұсыну; азаматтық қоғам ұйымдарымен серіктестік арқылы тұрақты қоғам құру; азаматтық білім беруді дамыту; әлеуметтік бірлікке қол жеткізу және Гонконг тұрғындарының әл-ауқаты үшін қоғамдық жобаларды жүзеге асыру. 2008 жылғы Заң шығарушы кеңес сайлауы кезінде партияның үміткерлері заңмен бекітілген ең төменгі жалақыны және бәсекелестік туралы заңды енгізуді талап етті.

Негізін қалау

Азаматтық партия 2006 жылғы 19 наурызда Заң шығару кеңесінің алты дінге кірген мүшесінің коалициясы ретінде құрылды. Олардың төртеуі – Одри Ю, Алан Леонг, Ронни Тонг және Маргарет Нг – адвокаттар болды, олар бұрыннан «45-бапты қолдайтын топ» деп аталған бейресми топ ретінде ынтымақтастықпен жұмыс істеді, бұл Гонконгтың негізгі заңының 45 және 68-баптары арқылы жалпыға бірдей сайлау құқығын іске асыруға жасаған күш-жігерін көрсетеді. Оларға сол кездегі функционалдық сайлау округінің заң шығарушы кеңесшілері Мэнди Там (есепшілік) және Фернандо Ченг (әлеуметтік қамқорлық) және бірқатар пандемократиялық ғалымдар қосылды. Саяси ғалым профессор Куан Хсинчи Азаматтық партияның алғашқы төрағасы, ал Одри Ю – партияның алғашқы жетекшісі болды. Партия құрылған кезде Заң шығару кеңесінде алты орынға ие болды, бұл оны төртінші ірі партияға айналдырды. «45-бапты қолдайтын топ» 2002 жылы Гонконгтың негізгі заңының 23-бабы бойынша заң қабылдауына қарсы шыққан «23-бапты қолдайтын топтан» құрылды. Адвокаттар 2003 жылдың жазында бұл мәселе толыққанды азаматтық қозғалысқа дейін жеткенде танымал болды. Алан Леонг пен Ронни Тонг Коулун шығысы және Жаңа аумақтар шығысындағы географиялық сайлау округтерінде тікелей сайлауда Заң шығару кеңесіне сайлана алды.

Бас атқарушыға ұсыныстар және заң шығарушы сайлау (2006-2008)

Азаматтық партияның алғашқы сайлау сынағы 2007 жылғы наурыздағы «шағын сайлау округі» басшы сайлауында Алан Леонгты ұсыну болды. Партия және оның одақтастары 2006 жылғы желтоқсандағы 800 мүшелі сайлау комитетінің ішкі округтік сайлауында үміткерлерді белсенді түрде іріктеді және 100-ден астам орын жеңіп алды. Леонгтың сайлауға қатысу үшін жеткілікті дауыс жинауы бұрынғыда толығымен Пекин ұйымдастырған процеске айналған нәрседе үлкен қадам болды. Дегенмен, сайлау комитетінде Дональд Цанның қайта сайлануын қамтамасыз ететін жеткілікті дауыс болғандықтан, Леонг 123 дауысқа қарсы 649 дауыспен жеңіліске ұшырады. 2007 жылғы қарашадағы аудандық кеңес сайлауында партия 42 округте бақ сынады. Азаматтық партияның туын көтеріп сайланған бес кеңесші қайта сайланды, ал үш жаңа үміткер орын жеңіп алды. Көпке танымал заң шығарушылардың құзыреттілігі мен қабілеттілігін көрсетуімен Азаматтық партия 2008 жылғы қыркүйектегі Заңнамалық кеңес сайлауына үмітпен келді, кейбір сарапшылар олардың сол кездегі әлсіреген Демократиялық партиядан пандемократиялық қозғалыстың жетекші күшіне айналатынын болжады. Алайда, партияның нәтижелері сайлау алдындағы күтілімдерге сай келмеді. Ронни Тонг өз округінде жеті орынның тек алтыншысын ғана алды, ал Алан Леонг соңғы орынды иеленді. Гонконг аралында кандидат тізіміне Чаннан кейін Одри Эуді қою арқылы Азаматтық партия аудандық кеңесші Таня Чан үшін жаңа орын ашты, бірақ Мэнди Тамның Бухгалтерлік мамандық бойынша сайлау округіндегі ішкі тартыстар нәтижесінде орын жоғалтты. Сонымен қатар, Фернандо Ченгтің «Әлеуметтік қамқорлық» мамандық бойынша орынынан бас тартып, «Жаңа аумақтар» Батыс географиялық округінде сайлауға түсуі сәтсіз аяқталды. Ақырында, Коулун Батыс округінің үміткері Клаудия Моға Социал-демократтар лигасының төрағасы Вонг Юк қатты шабуыл жасады, бұл Моның жеңіліске ұшырауына себеп болды деп саналады. Нәтижесінде, Азаматтық партия жалпы бір орыннан айырылды, географиялық округте үш орынды және Заң мамандығы бойынша бір орынды сақтап қалды, сондай-ақ Гонконг аралында жаңа орын алды, бірақ Бухгалтерлік және Әлеуметтік қамқорлық мамандықтары бойынша екі орыннан айырылды. Азаматтық партияның 2008 жылғы сайлау нәтижесі көптеген сарапшыларды партияның халық арасындағы әлсіздігін түзету қажеттігіне алып келді. 6 желтоқсандағы партияның ішкі сайлауында профессор Куан Хсинчи қайтадан төраға болып сайланды, ал Одри Эу партия басшысы қызметінде қалды. Алайда, вице-президент Фернандо Ченг пен қазынашы Мэнди Там жеңілістеріне жауапкершілікті өздері мойнына алып отставкаға кетті. Алан Леонг Ченгтің орнын басты, ал партияның стратегиялық кеңесшісі қызметін бас хатшы Кеннет Чан Ка Лок атқаратын болды. Таня Чан партияның жастар қанаты «Жас азаматтар» партиясының төрағасы болып сайланды. Жаңадан сайланған Азаматтық партияның бас хатшысы Кеннет Чан партияның элиталық «барристер клубы» имиджін, «көк қанды» адвокаттар тобын, кеңейтілген базасы бар және партияның келесі буын көшбасшыларын тәрбиелейтін нағыз саяси партияға айналдыру керектігін ұсынды.

"Бес сайлау округтері бойынша референдум" (20092011)

Партия 2012 жылы Бас атқарушы және Заң шығарушы Кеңестің жалпы сайлау құқығы үшін күресу үшін құрылған, барлық демократиялық топтардан тұратын Жалпы сайлау құқығы үшін Альянстың мүшесі болды. Үкімет ұсынған сайлау реформасына жауап ретінде партия, салыстырмалы түрде радикалды қанатқа жататын Социал-демократтар лигасымен бірігіп, "Бес сайлау округінің референдумы" жобасын іске қосты. Бұл жобаға бес заң шығарушының отставкаға келуі және бүкіл аймақ бойынша қайта сайлауға қатысу кірді, мақсаты – нақты жалпы сайлау құқығын талап ету болды. Қайта сайлауды референдум ретінде қарастыру туралы талап, күткендей, Пекин үкіметі мен Гонконгтағы Пекинге жақын топтардан конституцияға қайшы деген айыптауларға ұшырады. Демократиялық партия бұл қозғалысқа қосылудан бас тартып, Пекинмен келіссөздер жүргізудің азырақ қарсыласуға толы жолын іздеді. Сайлауға қатысу көрсеткіші 17,7 пайызды құрады, Алан Леонг пен Таня Чан қайта сайланды. Кейіннен төраға Одри Эу, Бас атқарушы Дональд Цанг шақырған теледебатқа қатысты, онда реформа пакеті талқыланды. Дебатта Одри Эу Цангтан айқын жеңіске жеткені жарияланды. 2011 жылғы аудандық кеңес сайлауында Азаматтық партия, шетелдік үй шаруасындағы жұмыскерлердің тұру құқығын қорғаған сот ісіндегі заң кеңесшілерімен тығыз байланысы болғандықтан, Пекинге жақын БАҚ-тың қысымына ұшырады. Бұл партияға үлкен зиян келтірді, себебі көптеген Гонконг тұрғындары филиппиндіктерге тұрақты тұру құқығы берілсе, оларға кері әсер етеді деп қорқады. Сайлауда партия үлкен жеңіліске ұшырады, 41 үміткердің тек жетісі ғана сайланды. Партия басшысы Алан Леонг жеңілістің себебі ретінде Пекинге жақын топтардың мол ресурстарын атады. 2012 жылғы Заң шығарушы Кеңес сайлауы 2012 жылдың 9 қыркүйегінде өтті. Азаматтық партия әрбір географиялық сайлау округінен бір орынды жеңіп алды, барлығы бес орын, сондай-ақ заңдық функционалдық сайлау округінен бір орын алды. Бұл алты орын Азаматтық партияны Заң шығарушы Кеңестегі екінші ірі саяси партияға айналдырды және оны Демократиялық партиямен бірге ең үлкен демократиялық партия ретінде көрсетті, алайда географиялық сайлау округіндегі Азаматтық партияның жинаған дауыстары Демократиялық партиядан басып өтті. Партияның сайлау стратегиясы сынға ұшырады, себебі Одри Эу мен Таня Чан сияқты салмақты тұлғаларды Жаңа аумақтар батысына және Гонконг аралына орналастыру арқылы, басқа демократиялық партиялардың есебінен көп дауыс жинауға тырысты. Эу мен Чан өз сайлау округтерінде 70 000-ге жуық дауыс жинағанымен, қайта сайланбады, ал орындар Пекинге жақын кандидаттар Ленг Че Ченг пен Вонг Квок Хингке бұйырды. Нәтижесінде, Пекинге жақын топтар аталған сайлау округтеріндегі көпшілік орынды бақылады, тіпті олардың жинаған дауысы аз болды.

Шатырлы төңкерістен кейінгі кезең (2014-2016)

2015 жылдың 22 маусымында, 2015 жылғы Гонконг сайлау реформасы бойынша тарихи заң шығару дауысынан кейін бірнеше күн өткен соң, Ронни Тонг өзі бірлесіп құрған Азаматтық партиядан кететінін жариялады. Ол сондай-ақ, 2009 жылдың соңынан бері Азаматтық партия ұстанған бағыт партияның негізгі құндылықтарынан ауытқуда деп атап өтті. Ол Заң шығару кеңесінен де отставкаға кетеді, себебі ол Азаматтық партия мүшесі ретінде сайланғандықтан, заң шығарушы орган құрамындағы орынды сақтап қалуы жөнсіз деп санайды. 2015 жылғы аудандық кеңес сайлауында Азаматтық партия барлығы 10 орын жеңіп алды, алайда заң шығарушы Кеннет Чан Оңтүстік Горизонттың шығыс бөлігінде орын алуға қол жеткізбеді. Ронни Тонгтың қалдырған орнын толтыру үшін Заң шығару кеңесінде өткен сайлауда жас адвокат Элвин Йенг, Бейжіңге адал Демократиялық Гонконгты жақсарту және даму альянсы (DAB) үміткері Холден Чоу мен Гонконгтың жергілікті лагерінің өкілі Эдвард Ленг Тин Кэйді жеңіп, 160 880 дауыс жинады. Қыркүйектегі Заң шығару кеңесінің жалпы сайлауында Азаматтық партия өзінің барлық алты орынын сақтап қалды, Таня Чан Гонконг аралында Кеннет Чанды, ал Джереми Там Коулун шығысында зейнеткерлікке шыққан көшбасшы Алан Леоңның орнын басты.

Енг басшылығы (2016-2021)

2016 жылдың 1 қазанында Алан Леонг заң шығарушы кеңестен зейнеткерлікке шыққандықтан, ол партия басшысы лауазымынан да кетіп, партияның атқару комитеті Альвин Йенгті партияның уақытша басшысы етіп тағайындады. Йенг қарашада ресми түрде партия басшысы болды, ал Леонг Одри Юдан кейін партия төрағасы болды. 2016 жылдың 14 қарашасында партияның заң шығарушысы Клаудия Мо жергілікті мәселелер және басқа да келіспеушіліктерге байланысты партиядан кетіп, кеңесте партияның бес орынын қалдырды. 2019 жылғы аудандық кеңес сайлауында Азаматтық партия 32 орын жеңіп алып, барлық партиялар арасында екінші орынға ие болды. 2020 жылы ұлттық қауіпсіздік заңы мен тиісті қаулылар қабылданғаннан кейін партияның негізін қалаушыларының бірі Таня Чан партиядан кетті, ал Азаматтық партияның барлық заң шығарушылары «ұлтқа адал емес» деп айыпталып, немесе бұл шешімге наразылық білдіріп отставкаға шықты. 2021 жылы партия жетекшісі Альвин Йенг және бұрынғы заң шығарушылар Джереми Там мен Квок Каки «үркіту» айыбымен тұтқындалды, бұл партияға ауыр соққы болды. Йенг сол жылы партиядан кетіп қалды. 2021 жылдың шілдесінде барлық жергілікті кеңесшілер дисквалификация қаупіне байланысты қызметінен немесе партиядан кетіп қалды. Партия төрағасы Алан Леонг та Азаматтық партия таратылғаннан кейін саясаттан зейнеткер болатынын мәлімдеді.

Құрылымы

Партияны 20 мүшеден тұратын, төраға және лидер басқаратын Атқару комитеті басқарады. Оның бес аудандық филиалы және «Жас азаматтар» деп аталатын жастар филиалы бар. Кез келген жаңа қатарлы мүшенің қабылдануына екі қолданыстағы қатарлы мүше немесе негіздеуші мүшелер кепіл болуы керек. Бұған қоса, болашақ мүше қатарлы мүше ретінде қабылдану алдында бір жыл бойы жергілікті филиалда жұмыс істеуі тиіс.

Бас атқарушы сайлау

Сайлауға түсуші кандидат Дауыс саны % дауыс 2007 Алан Леонг 123 15,93

Заң шығарушы кеңес сайлауы

Сайлау Халық дауысының саны Халық дауысының үлесі GC орындары FC орындары EC орындары Барлық орындар +/− Позиция 2008 207,000 13.66 4 1 1 4-орын 2012 255,007 14.08 5 1 1 2-орын 2016 207,855 9.59 5 1 0 4-орын 2021 Қатыспады 0 0 0 0 Белгісіз

Аудандық кеңес сайлауы

Сайлау Халықтың дауыс саны Халықтың дауыс үлесі Жалпы сайланған орындар +/− 2007 48 837 4,29 2 2011 47 603 4,03 5 2015 52 346 3,62 3 2019 141 713 4,83 20

Жалпы құрылым

Азаматтық партия екі басшылық модельде жұмыс істейді, яғни Лидер мен Төраға болып бөлінеді. Әдетте, Лидер – Заңнамалық кеңесте партияны жетектейтін сайланған заң шығарушы, ал Төраға заң шығарушы болмайды, осылайша ол партияның жалпы дамуына толыққанды назар аудару мүмкіндігіне ие болады.

Басшылар

Жоқ. Аты-жөніПортретіСайлау округіҚызметке кірген күніҚызметтен кеткен күніҚызмет еткен мерзімі1Одрей Еу(1953– )Гонконг аралы19 наурыз 20068 қаңтар 20114 жыл, 70 күн2Алан Леонг(1958– )Шығыс Коулун9 қаңтар 201130 қыркүйек 20165 жыл, 265 күн3Альвин Йенг(1981– )Шығыс Жаңа аумақтар1 қазан 201628 қараша 20204 жыл, 58 күн

Төрағалар

Жоқ. Аты-жөніПортретіҚызметке кірген күніҚызметтен кеткен күніҚызмет еткен мерзімі1Куан Хсин чи (1940– )19 наурыз 20068 қаңтар 20114 жыл, 70 күн2Кеннет Чан (1968– )9 қаңтар 20119 маусым 20121 жыл, 152 күн3Одрей Еу (1953– )1 желтоқсан 201218 қараша 20163 жыл, 13 күн4Алан Леонг (1958– )19 қараша 201627 мамыр 20236 жыл, 190 күн