Кіріспе

Неміс-даниялық ханзада және генерал (1744–1836)

Гессен-Кассель ханзадасы Карл (Карл, неміс және Карл; 19 желтоқсан 1744 – 17 тамыз 1836) – Гессен-Кассель әулетінің кіші ұлы және Дания генерал-фельдмаршалы. Дания сарайындағы туыстарымен бірге тәрбиеленген ол өмірінің көп бөлігін Данияда өткізіп, 1769 жылдан 1836 жылға дейін Шлезвиг-Гольштейн екі герцогтығының корольдік губернаторы, ал 1772 жылдан 1814 жылға дейін Норвегия армиясының бас қолбасшысы қызметін атқарды.

Ерте өмір

Карл 1744 жылғы 19 желтоқсанда Кассельде Гессен-Кассельдің сол кездегі мұрагерлік ханзадасы, болашақ Фредерик II, Гессен-Кассель ландграфы және оның бірінші әйелі, Ұлыбритания ханшайымы Мэридің екінші баласы ретінде дүниеге келді. Оның анасы Ұлыбритания королі Георг II және Бранденбург-Ансбах ханшайымы Каролинаның қызы, сондай-ақ Дания королевасы Луизаның қарындасы болды. Оның әкесі, болашақ ландграф (1760 жылдан бастап билік құрып, 1785 жылы қайтыс болды), 1747 жылы отбасын тастап, 1749 жылы католицизмге ауысты. 1755 жылы ол Мэримен некелерін ресми түрде ажырастырды. Әкесі, Гессен ландграфы Вильгельм VIII, Мэри мен оның ұлдарына Ханау графтығын және оның кірістерін сыйлады. Жас принц Карл және оның екі бауыры, Вильгельм мен Фредерик, аналары тәрбиеледі, ал 1747 жылдан бастап протестант туыстары бағып өсірді. 1756 жылы Мэри Данияға, әпкесі Дания королевасы Луизаның балаларын бағып күту үшін көшті. Ол өзінің балаларын өзімен бірге алып, олар Копенгагендегі Кристиансборг сарайындағы патшалық сарайында тәрбиеленді. Гессен князьдері кейін Данияда қалып, маңызды феодалдар мен патшалық шенеуніктерге айналды. Тек үлкен ағасы Вильгельм 1785 жылы ландграфтыққа мұрагерлікке өтіп, Гессенге оралды.

Ерте мансап

Чарльз әскери мансабын Дания мен Норвегияда бастады. 1758 жылы ол полковник болып тағайындалды, 20 жасында генерал-майор, ал 1765 жылы артиллерия басшысы болды. 1766 жылы оның туысы, король Кристиан VII таққа отырғанда, ол генерал-лейтенант, Корольдік гвардияның қолбасшысы, Фил орденінің кавалері және Жеке кеңестің мүшесі болып тағайындалды. 1766 жылы ол Якоб Бензонның (1688–1775) орнына Норвегияның генерал-губернаторы болып тағайындалды. Ол 1770 жылға дейін осы лауазымды атқарды, бірақ ол көбінесе номиналды болды, себебі ол осы кезеңде Норвегияға ешқашан бармады. 1763 жылы оның ағасы Уильям олардың туысы, Дания-Норвегия принцессасы Каролинаға үйленді. Чарльз та 30 тамыз 1766 жылы Кристиансборг сарайында осы қадамды жасады – оның әйелі Данияның Луизасы болды, осылайша Чарльз өзінің туысы, король Кристиан VII-нің жекжаттысы болды. Бұл некеге қарсы кеңес берілгеніне қарамастан, принц Чарльздің рассаздауы туралы көптеген айыптаулар мен корольға оның нашар әсеріне байланысты олар үйленді. Одан кейін Чарльз сарайда құрметтен түсіп, 1767 жылдың басында Луизамен бірге Копенгагенді тастап, анасымен бірге Ханау графтығында қоныстанды. Олар 1767 жылы бірінші баласы Мари Софиді, ал 1769 жылы екінші баласы Уильямды осы жерде дүниеге әкелді. 1768 жылы Чарльз Эдельсхайм (Адельсгешлохт) әулетінен Оффенбах-Румпенхайм жерін және ауылын сатып алды. 1771 жылы ол сарайды кеңейтіп, оны сарайға және князьдық резиденцияға айналдырды. Оның анасы Мэри 1772 жылы қайтыс болғанға дейін сарайда тұрды. 1781 жылы Чарльз Румпенхайм сарайын кіші інісі Фредерикке сатты.

Шлезвиг-Гольштейннің губернаторы

1769 жылы Гессен ханзадасы Карл өзінің құдайы, Дания мен Норвегия королі Кристиан VII атынан Шлезвиг пен Холштейннің (бастапқыда тек корольдік үлесі, ал 1773 жылы король Холштейндегі герцогтық үлесін де сатып алғанға дейін) корольдік губернаторы болып тағайындалды. Карл отбасымен Шлезвигтегі Готторп сарайына көшіп келді. Олар 1771 жылы онда үшінші балалары Фредерикті дүниеге әкелді. 1770 жылы король Кристиан VII өз әпкесіне Шлезвиг қаласы мен Эккернфьорде арасындағы Гюбидегі Тегельхоф мүлігін сыйлады. 1772 жылдан 1776 жылға дейін Карл сол жерде әйелінің құрметіне Луизенлунд деп атаған жазғы резиденция салдырды.

Норвегия әскерінің бас қолбасшысы

1772 жылдың қыркүйегінде Карл Норвегия әскерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды және ол Луизамен Кристианаға көшіп барды. Бұл тағайындама 1772 жылдың 19 тамызында Швеция королі Густав III жасаған төңкерісінің және одан кейін Швециямен соғыс болу мүмкіндігінің салдарынан болды. Норвегияда болғанда, 1773 жылы Луиза төртінші баласы Юлианенаны дүниеге әкелді. Карл 1774 жылы Шлезвиг-Гольштейнге қайтса да, 1814 жылға дейін Норвегия әскерінің бас қолбасшысы қызметін атқаруын жалғастырды. Норвегиядан оралғаннан кейін ол фельдмаршал атағын алды. 1778-79 жылдардағы Бавария мұрагерлік соғысы кезінде ол Ұлы Фридрихтің әскерінде ерікті болып қызмет етті және Пруссия королінің сенімін жеңіп алды. Бір күні Фридрих христиан дінін сынағанда, Карлдың оған құлшынбайтынын байқады. Корольдің сұрағына жауап ретінде Карл: "Мажар, мен Иса Мәсіхтің өмір сүргеніне және бізді құтқару үшін айқышқа шегеленіп өлгеніне сенгенімдей, сізді көру бақыты да болмас", - деді. Бір сәт үнсіздік сақталғаннан кейін Фридрих: "Менің естігенімде осындай сенімді білдірген алғашқы адам сізсіз", - деді. 1788 жылы Ресей-швед соғысы кезінде Швецияның Ресейге шабуыл жасауы Дания-Норвегияны 1773 жылғы шарттағы міндеттемелеріне сәйкес Швецияға соғыс жариялауға мәжбүр етті. Принц Карл Норвегия әскеріне басшылық етті, ол Бохуслен арқылы Швецияға шабуыл жасап, Квиструм көпірі шайқасында жеңіске жетті. Әскер Гётеборгқа жақындап қалғанда, 1789 жылдың 9 шілдесінде Ұлыбритания мен Пруссияның дипломатиялық араласуы нәтижесінде бейбіт келісімге қол қойылды, осылай аталатын линггонбери соғысына нүкте қойылды. 12 қарашада Норвегия әскері Норвегияға қайта шегінді. Шегіну кезінде Дания-Норвегия әскері аштықтан, аурулардан, нашар санитарлық жағдайдан және күдіретті күзгі жаңбырдан 1500-3000 әскерін жоғалтты. Кейіннен принц Карл науқанды басқарғаны үшін сынға ілікті, және ол бас қолбасшы ретінде қызметін жалғастырса да, Норвегиядағы халыққа деген құрметін жоғалтты. Дания-Норвегияның мұрагерлік ханзадасы және регенті, болашақ Фредерик VI 1790 жылы Карлдың үлкен қызы Мари Софияға үйленгенде, ол үкімет пен регенттің шешімдеріне елеулі әсер етуге бірнеше сәтсіз әрекеттер жасады.

Кейінгі өмірі

Чарльз театр мен операның көрнекті меценаты болды. Ол Шлезвигте жеке сарай театрын ашты және оның жұмысына белсенді араласты. Наполеон соғыстары кезінде ол 1801 жылы Гамбург пен Любек қалаларын қысқа мерзімге басып алған әскерге қолбасшылық етті. 1805 жылдың 25 қаңтарында ағасы Чарльзге "Гессеннің ландгравы" атағын берді, ол одан жоғары дәрежелі императорлық сайлаушы-принц атағын алған еді. 1807 жылы Швансендегі Каппельнге жақын орналасқан Шлейдегі Герби иелігі, ханзада Чарльздың құрметіне Карлсбург деп аталды. Чарльз 1785 жылы Герби иелігін сатып алып, 1790 жылы крепостнойлықты жойды. Әкесінің бірінші туысы, князь Фридрих Вильгельм фон Гессенштейннің қайтысынан кейін, 1808 жылы ол Холштейндегі Панкер иелігін мұраға алды. 1814 жылы Дания-Норвегия одағының таратылуынан кейін ол Норвегия армиясының бас қолбасшысы лауазымын жоғалтты, бірақ Дания армиясының генерал-фельдмаршалы болып тағайындалды. 1816 жылы ол Даннеброг орденінің үлкен командирі атанды. Ханзада Чарльз 1836 жылдың 17 тамызында Шлезвигтегі Гюбидегі Луизенлунд сарайында қайтыс болды.