Кіріспе

Айрширдің алты маңызды өзенінің ең кішісі – Гарнок өзені (Гайрнег / Абхан Гейрнейг) Клайд Мюршиел аймақтық паркінің ортасындағы Стак төбесінің оңтүстік беткейінен басталады. Бастау нүктесінен оңтүстікке қарай шамамен 1,5 шақырым жерде, әлі зерттелмеген ағыс, бір кезде өзеннің бастауы деп есептелген, Айрширдегі ең жоғары сарқырама – Гарнок сарқымасынан құлайды. Одан кейін өзен Килбирни, Гленгарнок, Далри және Килвинг қалалары арқылы, барлығы 20 мильге (32 км шамасында) дейін ағып, Ирвин портында Ирвин өзенімен қосылады. Басты салалары – Далридің солтүстігінде және оңтүстігінде қосылатын Рай-Вотер және Кааф-Вотер, сондай-ақ Килвингтен оңтүстікке қарай қосылатын Лугатон-Вотер.

Гарнок алқабы

"Глен Гарнок" атауы Килбирнидің солтүстігінде орналасқан Гленгарнок қамалының қираған қалдықтарынан көрінетін, қысқа, кейде тік құлама жартас бөлігіне қатысты, ал "Гарнок аңғары" - бұл Ренфруширмен шектесетін Солтүстік Айрширдің кеңірек географиялық аймағын, соның ішінде бұрынғы Бэйт, Далри және Килбирни аудандарын қамтиды.

Ағын

Айршир аймағында ең ірі саға Ардер түбегінің артында, Ирвин және Гарнок өзендерінің қосылған жерінде қалыптасқан. Бұл Ұлыбританиядағы сағалық сағалардың ең көрнекті мысалы және Солвей мен Ішкі Клайд арасындағы жалғыз ірі саға. Сағаның көп бөлігі үш құс түрі – ейдэр, қызыл кеуделі сұңқар және алтынқұс үшін ұлттық маңызын ескере отырып, ғылыми маңызы бар табиғат ескерткіші (SSSI) деп жарияланды. Көктем және күз мезгілдерінде мыңдаған көшпенді құстардың тоқтау орны болып табылады. Сағада сусарлар мен су құттары, сондай-ақ су рельсі, шегірткеқұс және құмшақ мартин сияқты көптеген көбелек құстар да мекендейді. Гарнок/Ирвин сағасы сонымен қатар жабайы табиғат аймағы болып саналады. Bogside Flats SSSI 253,8 гектар аумақты қамтиды, оған таяздағы лайлы жерлер, тұзды батпақтар және іргелес жайылымдар кіреді.

Қызықты орындар

Клайд Мюршиль аймақтық паркі – Гарнок өзенінің бастауы. Гарнок сарсуаты – Эйрширдегі ең биік сарсуат. Гленгарнок қамалы – Килбирниден солтүстікке қарай 2 шақырым жерде орналасқан, өзенге тік қарап тұрған, шалғайдағы тасты тіктеудегі қираған қамал. Нетер Милл (немесе Нетермилн) – Килбирнидегі қираған су диірмені. Ол жергілікті футбол командасының атын сақтап қалдырған – «Килбирни Лэйдсайд», алғашқыда диірменнің жанындағы, өзеннен диірменге дейін созылған каналдың жанындағы алаңда ойнаған. Далгарвен диірмені әлі де Гарноктан су алып, қалпына келтірілген төменгі су дөңгелегін айналдырады. Килвиннингтен солтүстікке қарай A737 тас жолында орналасқан диірмен кешені қазір туристер тартатын орынға айналған, ал диірмен ғимаратында Эйршир ауылдық өмірі мен киім-кешегінің мұражайы орналасқан. Бұрынғы Ланаркшир және Эйршир темір жолындағы Килвиннинг виадугі қазір Сустранс Гарнок аңғарының велосипед жолы үшін өзеннен өтуге қолданылады. Эглинтон ауылдық паркі – Эглинтон және Уинтон графтары 600 жыл бойы мекендеген ежелгі Эглинтон қамалының айналасында салынған. Гарнок өзенінде, Килвинг көпірінен төмен, Дирранс ауданында, ескі арақ диірменінің жанында және диірменге баратын каналдың басталатын жеріне жақын жерде Сент-Ниниан аралы болған. Қазір ол өзен жағалауының бір бөлігі. Өзеннің төменгі ағысында, Лугтон суы құятын жерге жақын, «Месс Джонның қадамдары» болған – 6 дюймдік OS картасының бірінші басылымында көрсетілгендей, өзенді аттап өтуге арналған тастар. Бұл термин 17 ғасырда әжуалы, бірақ жеңілтектеп айтылатын, қауым тағайындамаған пресвитериандық пасторға қатысты айтылған. «Месс» термині «массадан» шыққан. Сондықтан атауы «Пастордың қадамдары» деген мағынаны білдіреді. Ниниан аралы мен қадамдардың арасында, өзеннің иілісінен бұрын, Куллим шұңқыры деп аталатын жер бар. Смит 1895 жылы Гарнокта Ринген аралы деген арал болғанын жазған. Бұл арал Сент-Ринген немесе Уиннингтің құрметіне аталған болуы мүмкін. Шабақ әдетте Гарнокқа шілде айының соңында келеді, ал өзеннің ең өнімді бөлігі Килбирни мен Далри арасындағы учаскеде орналасқан. Гарнок Флудс – Шотландияның Kilwinning қаласындағы жабайы табиғат қорығы. Гарнок өзенінің екі «жоғалған иілімінің» бірі осы жерден өтеді және қазір тек Редберн Гарнокқа құятын жерге дейін су тасып жатыр. 19 ғасырда Нетерменде және Лонгфорд пен Богенд арасында Гарноктың екі иілімін кептіру үшін екі канал қазылған. Ардиер фабрикасы, бір кезде әлемдегі ең ірі жарылғыш заттар фабрикасы, батысында Клайд шығанағы, шығысында Гарнок өзені және оңтүстігінде Ирвин өзенінің сағасы бар табиғи жартыаралда орналасқан.

Путьяндық өртеу

Путьянды күйдіру бірнеше шағын күйдірулерден құралады, мысалы, Бейдленд тауынан Бейдленд күйдіруі және Бейдленд диірменіндегі бұлақтар. Ол Гарнокпен Путьян коттеджі және Линн Холм тұсында, қаланың Килвинг жағында Ардроссанға қарайтын жол торабына жақын орналасқан жерде қосылады. Ол Бродли үйінің жанынан өтеді, онда 1892 жылы тоқтатылған гидроэлектр станциясының бөлігі ретінде кішкентай бөгет немесе тоған әлі де сақталған, ол үйді жеке электр қуатымен қамтамасыз еткен. Күйдіру Дальридегі Ғашықтар көпірі маңында Гарнокпен бірігеді.

Құрбындар

Колдстрим Милл Куф Хиллдің оңтүстік жағында орналасқан. Бұл астық диірмені әлі де жұмыс істей алады, бірақ тек демонстрациялық мақсатта, суы көрнекті диірмен тоғанынан беріледі. Гиффен Милл (немесе Барр Милл) – Баррмилл ауылындағы қираған астық диірмені. Блэр Милл – Далридегі үлкен Блэр иелігіне қарасты дәстүрлі астық диірмені. Ол, шамасы, 18 ғасырдың соңында салынған және 1950 жылдары диірмен ретінде пайдаланылуын тоқтатқан. Уотерсайд Милл, Дуск Гленнің төменгі ағысында орналасқан, қазір тұрғын үйге айналдырылған.

Гарнок пен Ирвин

Бұл өзендер эстуарийге құяды, Гарнок өзені Анник суларымен толысып, Килвингтегі Дирранс жерінде бірігеді. Осы өзендерден келген шөгінділер Богсайд лайлы жазықтарын қалыптастырды, ал өзендердің өзен арналары ғасырлар бойы табиғи және адамның әрекеттерінен күрт өзгерген.

Тау-кен апаты

1833 жылғы 20 маусымда Гарнок өзенінің бетінде толқындар байқалды және өзен төсегінің бір бөлігі астындағы шахталарға құлап кеткені анықталды. Өзен енді Снодграсс, Бартонхолм және Лонгфорд көмір кен орындарының шақырымдармен өлшенетін жер астына ағып кірді. Бұзылуды саз, тас, сабан сияқты заттармен тоқтатуға тырысты, бірақ нәтиже болмады. Кеншілер қауіпсіз түрде жер бетіне шығарылды және өзеннің шамамен бір шақырымға дейін құрғап, балықтардың барлық жаққа секіріп жүргенін көрді. Толқын суы жеткілікті мөлшерде келген соң, шахталар толығымен суға толып, өзен деңгейі қалыпқа келді. Су тасқынының күші соншалықты зор болды, қысылған ауа көптеген жерлерде жерді жарып шығып, көптеген гектар жер қайнаған су сияқты көпіршіктеп тұрды. Кейбір жерлерде диаметрі бір жарым метрдей болатын жарықтар мен ойыстар пайда болды, олардан қауіпсіздік клапанынан шыққан бу сияқты қатты дауыс естілді. Шамамен бес сағат бойы үлкен көлемде су мен құм фонтан сияқты ауаға шашылды және Бартонхолм, Снодграсс, Лонгфорд және Нетерменс кеншілер ауылдары суға батты. Арчибальд Уильям, Эглинтонның 13-ші графы, 1852 жылы осы жерлердің барлығын сатып алды және Богендте өзендің иірімдері арқылы қысқа канал қазу арқылы бұзылуды айналып өтті. Өзен арнасы кепкеннен және жабылып қалғаннан кейін, су басқан шахталарды сорғылауға мүмкіндік алды. Бұзылу Снодграсс Холм жағындағы Богендке жақын, өзен иірімінің теңіз жағында орналасқан. Граф шахталарды Гартшерридегі Бэйрдс компаниясына жалға берді, осылайша "Эглинтон темір зауыты" құрылды.

Сент-Виннингтің қарғысы

Бір аңыз бойынша, Сент-Виннинг монахтарын Гарнок өзенінде балық аулауға жіберген, бірақ олар қанша тырысқандарымен, қанша уақыт бойы табандылық танытса да, ештеңе ұстай алмады. Сондықтан қасиетті кісі өзенге қарғыс жіберіп, оның суында балық болмауын қалады; өзен қарғыстан қашу үшін бағытын өзгертеді. Өзеннің тарихи жазбаларда айқындалған бағытын едәуір өзгерткені анық, бұрын ол Стивенстон қаласы тұсында теңізге құйып келген. Осылайша Ардер сол кезде арал болған. Блаудың 1654 жылы жарық көрген картасында осы жағдай көрсетілген. Сонымен қатар, Ардердегі алғашқы көмір шахталарына қызмет ететін каналды салған кезде, құрылысты жеңілдету үшін пайдаланған шағын көлдер Гарнок өзенінің бұрынғы арнасында орналасқандығы анықталды.

Эглинтон графтары

1770 жылғы "Александр, Эглинтон графының қаны үшін Мунго Кэмпбелл сотталуы" атты ресми құжаттарда Еглинтон графының 10-шы графы Александр Монтгомери Гармок өзеніндегі балық аулау құқығын қатты қорғағандығы, тіпті өзенде балық аулауға толық тыйым салғандығы жазылған. Мунго Кэмпбелл тіпті балық аулау таяғын сатқан болатын; алайда, 1769 жылы графтың өліміне Мунгоның Ардроссанның Солтүстік шығанағында браконьерлік жасады деген айыптама және лорд Эглинтонның оның қаруын алып қоюға тырысуы себеп болған.