Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Хасан Зыко Камбери – албан әдебиетінің көрнекті бежтежи (бард) ақыны.
Hasan Zyko Kamberi was a distinguished bejtexhi (bard) writer of Albanian literature.
Шолу
Ол XVIII ғасырдың екінші жартысында Грамз тауының етегіндегі Колонжаға жақын орналасқан Оңтүстік Албанияның Старже ауылында дүниеге келген. Оның өмірінен белгілі болғаны – ол 1789 жылы [1203 А.Х.] Белградтың шығысында Дунайдағы Смедерево түрік-австрия шайқасына Әли Паша Тепеленаның (1741–1822) басқаруымен келген әскерде қатысқан. Елсидің айтуынша, ол Бекташи тариқатының мүшесі болған дервиш ретінде XIX ғасырдың басында туған ауылында қайтыс болды. Арши Пипаның пікірінше, Камберидің суфизмнің Бекташи орденіне жатқандығына ешқандай дәлел жоқ. Оның Старжадағы қабірі жергілікті тұрғындардың Баба Хасанидің түрбесі деп білетін Бекташи қасиетті орнына айналды. Камбери албан әдебиетіндегі мұсылман дәстүрінің ең көрнекті өкілдерінің бірі, бірақ оның негізгі еңбегі – 200 беттік мекмуа (өлеңдер жинағы) жоғалып кеткен. Осы жинақтың қолжазбасы 1908-1910 жылдары жариялану үшін Монастырға (Битола) жіберілген, бірақ одан кейін оның ізі мүлдем суырлып кеткен. Оның өлеңдерінің көп бөлігі сақталмаған, тіпті одан да аз бөлігі жарық көрген. Қазірде бізге белгілі шығармалары: қысқа мевлуд, Мұхаммед пайғамбардың дүниеге келуіне арналған діни өлең; шамамен он ілаһи және елуден астам халықтық өлеңдер. Камберидің халықтық өлеңдері кең тақырыптарды қамтиды. Оның сегіз буынды «Сейфер и хумайун» (Бақытты жорық) атты отыз үш төртүлігінде ол жоғарыда аталған Смедерево шайқасына қатысқанын және оның салдарынан туған азап-тозақты шынайы суреттейді. «Бахтиим» (Менің бақытым) және «Васиетнаме» (Тәуелде) шығармаларында Камбери тағдырдың өршілдігіне және әсіресе өзінің өміріндегі бақытсыздықтарға ирониямен және кейде ащылықпен қарайды. «Гередеку» (Күйеу бөлмесі) ауылдағы үйлену салтын бейнелейді. Мұнда біз пасторальдық идиллияны кездестірмейміз, керісінше, әдет-ғұрып бойынша өздері таңдамайтын күйеуге берілген жас әйелдердің қайғысы мен қиындықтарының, сондай-ақ күнкөріс үшін шетелге кетуге мәжбүр болған жас жігіттердің азаптарының шындығын көреміз. Камберидің махаббат лирикасында автор құмарлық пен табиғилықты шектеуші әлеуметтік нормаларға өкінеді. Оның ең танымал өлеңдерінің бірі – «Паража» (Ақша), феодалдық жемқорлықты қатал айыптайтын және сонымен бірге ХХ ғасырға дейінгі албан әдебиетіндегі ең жақсы сатиралық өлең болып саналады.
He was born in the second half of the eighteenth century in Starje, a southern Albanian village near Kolonja at the foot of Mount Gramoz. All that is known of his life is that he took part in the Turkish Austrian Battle of Smederevo on the Danube east of Belgrade in 1789 [1203 A. H.] in an army under the command of Ali Pasha Tepelena (1741–1822). He died a dervish, according to Elsie no doubt of the Bektashi sect, in his native village at the beginning of the nineteenth century. According to Arshi Pipa, there is no evidence that Kamberi belonged to the Bektashi order of Sufism. His tomb in Starja was indeed turned into a Bektashi shrine known locally as the türbe of Baba Hasani. Kamberi is one of the most commanding representatives of the Muslim tradition in Albanian literature, though his main work, a 200 page mecmua (verse collection), has disappeared. A manuscript of this collection is said to have been sent to Monastir (Bitola) in 1908 1910 to be published, but all traces of it have since been lost. Indeed little of his verse has survived and even less has been published. Of the works we do possess are: a short mevlud, a religious poem on the birth of the prophet Mohammed; about ten ilâhî; and over fifty secular poems. Kamberi’s secular verse covers a wide range of themes. In his octosyllabic Sefer i hümâyûn (The Felicitous Campaign) in thirty three quatrains, he describes his participation in the above mentioned Battle of Smederevo and gives a realistic account of the suffering it caused. In Bahti im (My fortune) and Vasijetnameja (The testament), Kamberi casts an ironic and sometimes bitter glance at the vagaries of fate and in particular at the misfortunes of his own life. Gjerdeku (The bridal chamber) portrays marriage customs in the countryside. It is not a pastoral idyll we encounter here, but a realistic account of the anguish and hardship of young women married off according to custom without being able to choose husbands for themselves, and the suffering of young men forced to go abroad to make a living. In Kamberi’s love lyrics, the author laments social conventions that inhibit passion and spontaneity. The most famous of his poems is Paraja (Money), a caustic condemnation of feudal corruption and at the same time perhaps the best piece of satirical verse in pre twentieth century Albanian literature.