Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1930 жылы Британдық Үндістандағы көтеріліс
1930 uprising in British India
1930 жылғы 18 сәуірде Сурья Сен басқарылған қарулы үндістандық тәуелсіздік күресшілері Британдық Үндістанның (қазіргі Бангладеш) Бенгал провинциясындағы Читтагонг қару-жарақ қоймасына шабуыл жасауға тырысты, бұл британдықтар Читтагонг қару-жарақ шабуылы деп атады. Бұл шабуыл полиция мен қосымша күштердің қару-жарақ қоймасын басып алу мақсатында жасалды.
The Chittagong Uprising termed by the British as Chittagong Armoury Raid, was an attempt on 18 April 1930 to raid the armoury of police and auxiliary forces from the Chittagong armoury of Bengal Province in British India (now in Bangladesh) by armed Indian independence fighters led by Surya Sen.
Ұрлаушылар
Шабуылшылар Индияның британдық отаршылдық үстемдігінен тәуелсіздік алу мақсатында қарулы көтерілістерді қолдаған революциялық Үндістан Республикалық Армиясының мүшелері болды. Олар 1916 жылғы Ирландиядағы Пасха көтерілісінен шабыттанды және Сурья Сен басқарды. Алайда, олардың идеологиясына кеңестік Одақтағы коммунистердің ықпалы зор болды. Осы шабуылшылардың көптегені кейін коммунистерге айналды. Топқа Ганеш Гош, Локенат Бал, Амбика Чакробарти, Харигопал Бал (Тегра), Ананта Сингх, Ананд Прасад Гупта, Трипура Сен, Билаш Дей, Бидубхусан Бхаттачарья, Притилата Ваддедар, Калпана Датта, Химаншу Сен, Бинод Бихари Чоудхури, Субход Рой, Моноранжан Бхаттачарья кірді.
The raiders were members of revolutionary Indian Republican Army, who favoured armed uprisings as a means to achieve India's independence from British colonial rule. They were inspired by the 1916 Easter Rising in Ireland and led by Surya Sen. However, they were ideologically influenced more by the Communists in Soviet Union. Many of these raiders later became Communists. The group included Ganesh Ghosh, Lokenath Bal, Ambika Chakrobarty, Harigopal Bal (Tegra), Ananta Singh, Anand Prasad Gupta, Tripura Sen, Bilash Dey, Bidhubhusan Bhattacharya, Pritilata Waddedar, Kalpana Dutta, Himangshu Sen, Binod Bihari Chowdhury, [Nani Gopal Deb], Subodh Roy, Monoranjan Bhattacharya.
Жоспар
Сен Читтагонгтағы екі маңызды қару-жарақ қоймасын басып алу, телеграф және телефон кеңсесін жою, сондай-ақ Еуропалық клуб мүшелерін кепілге алу жоспарын жасады. Клубтың көпшілігіне де шабуыл жасау көзделіпті, ал Читтагонгты Калькуттадан бөліп тастау үшін теміржол және байланыс желілері бұзылатын болды. Читтагонгтағы императорлық банктерден одан әрі көтерілістерге қаржы жинау мақсатында қарақшылық жасау жоспарланған, түрмедегі түрлі революционерлер босатылатын еді.
Sen devised a plan to capture the two main armouries in Chittagong, destroy the telegraph and telephone office, and take as hostages members of the European Club, the majority of whom also to be raided, while rail and communication lines were to be cut in order to sever Chittagong from Calcutta. Imperial banks at Chittagong were to be looted to gather money for further uprisings, and various jailed revolutionaries would be freed.
Рейд
Бұл жоспар 1930 жылғы 18 сәуірде сағат 22:00-де орындалды. Ганеш Гош басқаратын революционерлер тобы полицияның қару-жарағын басып алды, ал Локенат Бал басқаратын он адамнан тұратын тағы бір топ қосымша күштердің қару-жарағын басып алды. Шабуылға шамамен 65 адам қатысты. Олар оқ-дәрі таба алмады, бірақ телефон және телеграф сымдарын кесіп, пойыз қатынасын тоқтатты. Топтың шамамен 16 мүшесі Еуропалық клубтың штаб-пәтерін (Пахарталиде, қазір Шахжахан алаңының жанындағы теміржол кеңсесі) басып алды, бірақ Ұлы жұма күні болғандықтан клубта аз адам болды. Жағдайды білген еуропалықтар әскерге хабар берді, бұл революционерлер күтпеген нәрсе еді. Шабуылдан кейін революционерлер полиция қару-жарағының алдында жиналды, онда Сен әскери салют қабылдады, ұлттық туды көтеріп, Уақытша революциялық үкімет жариялады. Революционерлер таң атпай Читтагонг қаласынан шығып, Читтагонг тауларына қарай, жасырынуға қолайлы орын іздеп жол тартты. Гнаеш Гош, Аната Сингх және жасөспірімдер Ананда Гупта мен Жибон Гошал сияқты бірнеше мүше басқа жерде болды және Фени теміржол станциясында дерлік қолға түсуге жаздады, бірақ қашып құтылды. Кейін олар Чанданнагардағы бір үйде жасырынды.
The plan was put into action at 22:00 on 18 April 1930. The police armoury was captured by a group of revolutionaries led by Ganesh Ghosh, while another group of ten men led by Lokenath Bal took the Auxiliary Forces armoury. Some 65 people took part in the raid, undertaken in the name of Indian Republican Army, Chittagong Branch. They failed to locate ammunition but did succeed in cutting telephone and telegraph wires and disrupting train movements. About 16 of the group captured the European club's headquarters (in Pahartali, now the Railway Office next to Shahjahan Field) but there were few club members present because of it being Good Friday. Upon learning of the situation, the Europeans were able to get the alarm out to troops, which the revolutionaries had not expected. After the raids, the revolutionaries gathered outside the police armoury, where Sen took a military salute, hoisted a national flag, and proclaimed a Provisional Revolutionary Government. The revolutionaries left Chittagong town before dawn and marched towards the Chittagong hill ranges, looking for a safe place to hide. A few of the members including Ganesh Ghosh, Ananta Singh and the teenagers Ananda Gupta and Jeebon Ghoshal were elsewhere, and were almost captured at Feni railway station but managed to escape. Later they stayed in hiding in a house in Chandannagar.
Салдары
Бірнеше күннен кейін полиция революционерлердің біразын із кесіп тапты. 1930 жылғы 22 сәуір күні түстен кейін Читтагонг казармасының жанындағы Жалалабад төбелерінде баспана іздеп жүрген кезде олар бірнеше мың әскермен қоршалды. Жалалабад төбелері шайқасында 80-нен астам әскер және 12 революционер қаза тапты. Сен өз адамын кіші топтарға бөліп, көрші ауылдарға таратып жіберді, соның арқасында біразы қашып кетті. Бірнешеуі Калькуттаға қашып, ал қалғаны тұтқындалды. Осыдан кейін қарсылыққа қарсы қатаң шаралар қолданылды. Ананта Сингх Читтагонгта тұтқындалған жасөспірімдерге жақын болу үшін жасырынған жерінен шығып, Калькуттада өзін ұстап берді. Бірнеше айдан кейін полиция комиссары Чарльз Тегарт олардың жасырынған жерін қоршап алды, ал одан кейін болған атыста Жибан Гошал қаза тапты. Революционерлердің біразы қайта ұйымдасты. 1932 жылғы 24 қыркүйекте Притилата Ваддедар басқарылған Деби Прасад Гупта, Моноранжан Сен, Ражат Сен, Свадеш Рой, Фанендра Нанди және Субодх Чаудхари Пахартали еуропалық клубына шабуыл жасап, бір әйелді өлтіріп, бірнеше полиция қызметкерлерін жарақаттады. Дегенмен, жоспар толығымен орындалмады. Революционерлер шабуылдан кейін қашып кетті, бірақ жараланған Притилата тұтқындалудан қашу үшін цианид ішіп, өзін-өзі өлтірді. Полиция қалған қашқандарды іздеді. Каларпольдегі қақтығыста Деба Гупта, Моноранжан Сен, Ражат Сен және Свадешранжан Рей қаза тапты, ал қалған екеуі, Субодх пен Фани, жараланып тұтқындалды. 1930-1932 жылдары революционерлер жасаған жеке оқиғаларда 22 лауазымды тұлға мен 220 адам қаза тапты. Деби Прасад Гуптаның бауыры өмір бойына жер аударылды.
After a few days, the police traced some of the revolutionaries. They were surrounded by several thousand troops while they took shelter in Jalalabad hills near Chittagong Cantonment on the afternoon of 22 April 1930. Over 80 troops and 12 revolutionaries were killed in the ensuing gunfight in the Battle of Jalalabad Hills. Sen dispersed his men to neighbouring villages in small groups and thus some escaped. A few fled to Calcutta while some were arrested. An intense crackdown on the resistance ensued. Ananta Singh gave himself up in Calcutta coming away from his hiding place in Chandannagar, to be close to the young teenagers captured and under trial in Chittagong. A few months later, Police Commissioner Charles Tegart surrounded their hideout and in the ensuing exchange of fire, Jiban Ghoshal was killed. Some of the revolutionaries managed to reorganise. On 24 September 1932, Debi Prasad Gupta, Monoranjan Sen, Rajat Sen, Swadesh Roy, Phanindra Nandi and Subodh Chaudhary led by Pritilata Waddedar, attacked the Pahartali European Club, killing one woman and injuring several police officials. However, the plan was not entirely successful. The revolutionaries fled after the attack, but Pritilata, who got wounded, consumed cyanide to evade arrest and killed herself. The police searched the rest of the absconders. In Kalarpole encounter Deba Gupta, Monoranjan Sen, Rajat Sen and Swadeshranjan Ray were killed while the other two, Subodh and Phani, were wounded and arrested. During 1930–1932, 22 officials and 220 others were killed by revolutionaries in separate incidents. Debi Prasad Gupta's brother was sentenced to transportation for life.
Қару қоймасына шабуыл жасау туралы сот
Рейдтер кезінде және одан кейін тұтқындалғандардың жаппай соты 1932 жылдың қаңтарында аяқталды, ал үкім 1932 жылдың 1 наурызында жарияланды. Айыпталушылардың 12-сі өмір бойына жер аударылды, екеуі үш жылға түрмеге кесілді, ал қалған 32 адам ақталды. Андаманға жер аударылған он екі адамның ішінде Ганеш Гош, Локенат Бал, он алты жасар Ананда Гупта және Ананта Сингх болды.
The mass trial of those arrested during and after the raids concluded in January 1932 and the judgement was delivered on 1 March 1932. Twelve of the defendants were sentenced to deportation for life, two received three year prison sentences and the remaining 32 individuals were acquitted. The twelve deported to Andaman included Ganesh Ghosh, Lokenath Bal, sixteen year old Ananda Gupta, and Ananta Singh.
Сурья Сеннің тұтқындалуы мен өлімі
Читтагонг революциялық тобы 1933 жылғы 16 ақпанда Гайрала ауылында топтың ішіндегі біреудің көрсетуімен Мастерда Сурья Сен ұсталғанда ауыр үлкен соққыға ұшырады. Нетра Сен ақша сыйлығы үшін, қызғаныш үшін, не оның екеуі үшін де британ үкіметіне Сурья Сеннің өзінің үйінде екенін айтты. Бірақ Нетра Сен 10 мың рупий сыйлық ақшаны алуға үлкермей, революционерлер тарапынан өлтірілді. Сурья Сен 1934 жылғы 12 қаңтарда британ әкімшілігі тарапынан дарға асылды.
The Chittagong revolutionary group suffered a fatal blow when Masterda Surya Sen was arrested on 16 February 1933 from Gairala village after a tip off from an insider of the group. For the reward money, jealousy, or both, Netra Sen told the British Government that Surya Sen was at his house. But before Netra Sen was able to get his ₹10,000 reward, he was assassinated by the revolutionaries. Surya Sen was hanged by the British administration on 12 January 1934.
Киноға бейімделу
1949 жылы Читтагонг қару-жарақ қоймасына жасалған шабуыл туралы бенгал тілінде "Чаттограм Астрагар Лунтан" фильмі түсірілді. Оны Нирмал Чоудхури режиссерлік етті. 2010 жылы Читтагонг қару-жарақ қоймасына жасалған шабуыл тақырыбында хинди тілінде "Хелеин Хум Джи Жан Сей" фильмі жасалды. Оның режиссері Ашутош Говарикар, басты рөлде Абишек Баччан, ал Дипика Падуконе көмекші рөлде ойнады. Фильм Манини Чаттерджидің "Do and Die: The Chittagong Uprising 1930-34" кітабының негізінде түсірілді. Тағы бір "Читтагонг" фильмі 2010 жылы түсіріліп, 2012 жылдың қазан айында көрсетілді. Оны бұрын NASA ғалымы болған, аталмыш фильмді түсіру үшін NASA-дан кеткен доктор Бедабрата Пэйн режиссерлік етті. Манож Баджпай басты рөлде ойнап, Сурья Сен рөлін сомдады.
A Bengali movie Chattogram Astragar Lunthan was made in 1949 on the Chittagong armoury raid in 1949. It was directed by Nirmal Chowdhury. A Hindi movie, Khelein Hum Jee Jaan Sey was made on the Chittagong armoury raid in 2010. It was directed by Ashutosh Gowarikar starring Abhishek Bachchan and supported by Deepika Padukone. It was based on the book Do and Die: The Chittagong Uprising 1930 34 by Manini Chatterjee. Another film, Chittagong was made in 2010 and released in October 2012. It was directed by Dr. Bedabrata Pain, a former scientist in NASA who resigned from NASA to make this film. Manoj Bajpai was the lead actor and played the role of Surya Sen.