Кіріспе

Пуджет Саунд аймағындағы Lushootseed тілінде сөйлейтін халықтар

infobox этникалық топ
| топ = Sammamish
| түпкі атауы = sc̓ababš
| түпкі атауы тілі = lut
| халқының орналасқан жері = Кинг округі, Вашингтон штаты, АҚШ
| тілдері = Lushootseed (Оңтүстік), ағылшын тілі
| діні = Түпкі дін, христиандық, синкретизмнің түрлері
| туысқан халықтар = Басқа Lushootseed тілінде сөйлейтін халықтар, әсіресе Duwamish

Sammamish аумағының тарихи шегі Вашингтон көлінің солтүстік жағынан басталып, Саммамиш көлінің оңтүстігіндегі Issaquah Creek-ке дейін созылады. Олар 10,000 жылдан бері осы аймақта аң аулап, балық аулап, жинап келеді. Sammamish өзені бойында бірнеше ауыл болған, олардың ең ірісі қазіргі Кенмор орнында орналасқан. Sammamish халықтары тарихи тұрғыдан соғысшыл, бірақ кедей болған және көршілері Duwamish және Snoqualmie халықтарымен тығыз байланыста болған. Саммамиш қоғамы екі көл – Вашингтон және Саммамиш көлдеріне, оларды байланыстыратын Саммамиш өзенінен гөрі көбірек байланысты болған. 19-шы ғасырдың басында Sammamish халықтары Пьюгет Саунд аймағындағы алғашқы халықтардың бірі болып, Гудзон Бэй компаниясының саудагерлерімен байланысқа түсті. Осы кезеңде Sammamish халықтары 1855 жылғы Пьюгет Саунд соғысы және 1865 жылғы Сиэтл шайқасы сияқты бірнеше соғыстарға қатысты, сондай-ақ басқа тайпаларға шабуыл жасады. 1855 жылы Sammamish Point Elliott келісімшартына қатысты, бірақ оған қол қоймады. Осыған қарамастан, олар өздерінің жерінен шығарылып, көптеген Sammamish ұрпақтары қазір тұрып жатқан Тулалип резервациясына жіберілді. Басқа Sammamish халықтары Саммамиш өзені бойындағы дәстүрлі отандарында өмір сүруді жалғастырды, бірақ кейін көршілес резервацияларға көшіп кетті. Атының этимологиясы тарихшылар мен тіл білімі мамандары арасында даулы, бірнеше мүмкін түсіндірмелер бар. Атау түбір сөз бен «халық» деген мағына беретін жұрнақтан құралған. Тіл білімі маманы және антрополог Т. Т. Уотерменнің айтуынша, атау «қисық өзен бойында тұратындар» дегенді білдіреді. Тарихшы және жазушы Дэвид Бёрджтің пікірінше, атау «тал» деген мағынаны білдіретін сөзден шыққан болуы мүмкін. Алғашқы американдық қоныс аударушылар Sammamish халықтарын «Squak», «Simump» және «Squowh» сияқты әртүрлі аттармен атаған. Бұл аттар Issaquah Creek аты және Sammamish ауылының орналасқан жерінің Lushootseed тілінен аудармалары. Олар тарихи тұрғыдан жақын туысқан және көршілерімен одақтас болған, бүгінде Snoqualmie және Duwamish халықтарының әртүрлі топтарын құрайды, мысалы, Snoqualmie, Juanita Creek халықтары. Осы байланыстардың нәтижесінде, алғашқы американдық қоныс аударушылар көбінесе Sammamish халықтарының Duwamish халықтарының бір бөлігі екенін немесе Duwamish халықтарының Sammamish халықтарының бір бөлігі екенін санаған. Алайда, Sammamish халықтары Duwamish халықтарынан толығымен тәуелсіз және дербес топ болған. Осы себепті, Sammamish халықтары көптеген замандастарынан кемсініп қараған, оларды мәдениетсіз және шулы деп санаған. Осыған қарамастан, губернатор Исаак Стивенс Конгресс келісімді ратификацияламай тұрып-ақ Sammamish халықтарымен келісімді күшіне енгізуге тырысты. Sammamish халықтарының белгілі басшыларының бірі Сахвиголгадв келісімді қабылдамады және американдықтардың Sammamish халықтарын өздерінің отанынан шығаруға жасаған әрекеттеріне қарсылық көрсетті. Сол кездегі үнді агенті Дэвид 'Док' Мейнард Sammamish халықтарын көшіруге қысым жасады, бірақ Sammamish халықтары американдықтардың күш-жігерін қабылдамады. Осы көшірудің нәтижесінде көптеген Sammamish халықтары басқа тайпаларға қосылды, мысалы, Suquamish, Snoqualmie және Tulalip тайпалары, олардың көптеген ұрпақтары қазір өмір сүреді. Кейбір Sammamish халықтары Тулалип резервациясына көшіруден бас тартты және жұмысшылар мен фермерлер ретінде сол аймақта өмір сүруді жалғастырды. Соңғы тәуелсіз Sammamish халықтары өздерінің дәстүрлерін 1900-шы және 1910-шы жылдарға дейін сақтап келді, ол кезде Саммамиш өзені аңғарындағы Sammamish халықтарының соңғы іздері іс жүзінде жоғалып кетті. 2009 жылы Кенморда, бір кездері ең ірі Sammamish ауылы болған жерде, барлығы 69 адам ғана американдықтар болып тіркелді. Олардың барлығы да Sammamish ұрпақтары болмаған болуы мүмкін, бірақ нақты саны белгісіз.

Аумағы мен ауылдары

Саммамиш халқының дәстүрлі аумағына Саммамиш көлі мен Саммамиш өзені кіреді. Саммамиштер айналасындағы ормандарда аң аулап, көлдерде, өзенде және жақын маңдағы арналарда балық аулап, ал жақын маңдағы батпақтар мен жазықтарда жиын жасаған. Саммамиш ауылдары үлкен самырсын тақтайлары мен қалың бағаналардан салынған ұзын үйлерден тұрды. Үйлердің көлемі шамамен 15 метрге 30 метрдей болып, бір уақытта бірнеше отбасы, кейде жүздеген адам сыйып тұра алатын. Ұзын үйлер әр отбасыға жеке "бөлме" және орталық оттыққа арналған орынмен бөлінген, бұл бөлмелер тек ішінара қоршаулармен ажыратылған. Саммамиш өзені мен Саммамиш көлінің бойында бірнеше ауыл болған, олардың ең ірісі – қазіргі Кенморге жақын Юнион көлінің бастауында орналасқан. Бұл жер Саммамиш өзенінің сағасында, Вашингтон көлі 3 метрге төмендегенге дейін, яғни қазіргі Суамп-Крик маңында болған. Өзен бойындағы ең алыс ауыл (Исакуа арнасының) сағасында орналасқан. Оның төмен мәртебесі жақын маңдағы тұщы су халықтарына кеңінен белгілі болған. Эллиот шығанағындағы ауылдарда жаман мінез-құлық көрсеткен балаларды жазалау үшін оларды "Конгалуз" ауылынан келгендей дей отырып сөгіп-жамандау жиі кездесетін.

Қоғам

Саммамиштердің дәстүрлі қоғамы екі негізгі топтан және жеке құлдар тобынан тұратын, өте жіктелген қоғам болды. Әлеуметтік жағдайы әлеуметтік беделге, билікке және туыстық байланыстарға қарай анықталды. Ауылдар шамамен демократиялық олигархиялар болып табылды, онда отбасының ең үлкен немесе ең беделді мүшелері ауылдық кеңес құрып, мәселелер демократиялық жолмен шешілді. Құлдар соғыстағы тұтқындар немесе құлдардың балалары болды, және құлдық көбінесе өмір бойы сақталды, бірақ кейбір ерекшеліктер де болды. Саммамиштердің қоғамы мен өмірі, олардың барлық территориясы бойынша жазғы аң аулау, жинау және балық аулаудың жылдық циклына негізделген, ал қысқы уақытта адамдар ауылдарында той жасап, салт-дәстүрлерді өткізді. Байлық пен беделділікті көрсету үшін үлкен поталачтар ұйымдастырылатын, алыс ауылдардан келген туыстар шақырылып, құмар ойындар, билер мен әңгімелермен қатар, көптеген сыйлықтар тарту етілді.

Табиғи ресурстар

Солтүстік-батыс жағалаудағы басқа халықтар сияқты, кедр Саммиш халқы үшін ең маңызды ресурс болды және бүгінге дейін солай болып келеді. Кедрден қайықтар, үйлер, киім, ескектер, ойыншықтар, себеттер, торлар, балық аулау бөгеттері және тағы да көптеген заттар жасалынды. Басқа да ағаш түрлері түрлі мақсаттар үшін қолданылды. Жақсылықтан садақтар жасалса, мадрона аспаздыққа және отқа төзімді басқа да құралдарға пайдаланылды. Қамыстың да Саммиш халқының дәстүрлі тұрмысына маңызы зор. Одан жамылғылар, төсеніштер, жастықтар, бас киімдер, юбкалар, тіпті жазғы маусымда кемпинг жасау үшін қолданылатын үлкен шатырлар сияқты кілемдер жасауға болады. Балық, ең бастысы – лосось, қайықтармен, сүңгілермен және торлармен, немесе өзен бойында салынған алып балық аулау бөгеттерінде ауланды, онда балықты көп мөлшерде оңай ұстауға болатын. Лосостің бір бөлігі жаңа піскен күйінде желінсе, көбісі кептіріліп немесе түтінделген, құрғақ жидектермен немесе пісірілген камамен бірге жеуге болатын. Жидектер батпақтардан, далалардан, Иссакуа Альп тауларының етегіне дейін түрлі жерлерден жиналды. Су құстары мен бұғы сияқты басқа да аңдар ауланып, жаңадан тұтынылды, сонымен қатар терілері мен қауырсындары пайдаланылды. Алайда, Саммиш халқының дәстүрлі түрде көлге бағытталған өмір салты, өзен бойында тұратын көршілеріне қарағанда, балық сияқты су ресурстарында көбірек маңызға ие болды.

Тіл

Дуамиш және Снокуалми туыстары сияқты, Саммамиш халқы дәстүрлі түрде Лушоцед тілінде сөйлейді, бұл Пьюджет бұғазы аймағында таралған жағалаулық Салиш тілі. Саммамиш диалектісі – Снохомиштің оңтүстігіндегі Лушоцед тілінде сөйлейтін халықтардың Оңтүстік Лушоцед диалектісі. Саммамиш диалектісі Дуамиш және Снокуалми диалектілерімен тығыз байланысты. Бүгінде Лушоцед тілінде ана тілі ретінде сөйлейтін адам қалмады және ол негізінен әңгіме айту, дұға оқу сияқты рәсімдік және мәдени жағдайларда қолданылады. Дегенмен, Тулалип және Снокуалми тайпалары тілді қайта жаңғырту жұмыстарын жүргізіп жатыр, және ол аймақтағы бірнеше колледждер мен жоғары мектептерде, тайпалық және тайпалық емес білім ошақтарында оқытылады.