Кіріспе

Анабаптист сектасы – амиш-меннониттер Солтүстік Америкадағы амиштер арасында 1862 және 1878 жылдар аралығындағы реформалық қозғалыстар нәтижесінде пайда болды. Бұл амиштер ежелгі амиш дәстүрлерінен алшақтап, меннониттерге жақындап, амиш текті меннониттерге айналды. Он жылдықтар бойы көптеген амиш-меннониттер қауымдары өз атауларынан "амиш" сөзін алып тастады немесе меннониттер қауымдарымен бірікті. Соңғы онжылдықтарда "амиш-меннониттер" термині кейде атпен және каретамен жүретін Ескі тәртіптегі меннониттерді белгілеу үшін жаңылыс қолданылады, олардың өмір салты шамалы дәрежеде Ескі тәртіптегі амиштерге ұқсас. Кейде "амиш-меннониттер" термині амиштердің барлық топтарын – Ескі тәртіптегі амиштерді, амиш-меннониттерді және 19 ғасырдың екінші жартысындағы бұл бөлінуге дейінгі амиштерді белгілеу үшін қолданылады. "Жаһандық анабаптист-меннониттер энциклопедиясы" осы мағынада "амиш-меннониттер" терминін пайдаланады.

Бөлім 18501878

Солтүстік Америкада құрылған көптеген амиш қауымдастықтары ақырында амиш өзіндігін сақтамады. Көптеген амиш қауымдарының өзіндік ерекшелігінен айырылуына себеп болған маңызды бөлініс 19 ғасырдың үшінші тоқсанында болды. Топтардың қалыптасуы әртүрлі уақытта, әртүрлі жерлерде жүзеге асты. Бұл процесс бөлінуден гөрі, "іріктеуге" ұқсас болды. Амиш халқы өзіне сәйкес келетін басқа амиш қауымына ерікті түрде қосыла алады. 1862 және 1878 жылдар аралығында түрлі жерлерде жыл сайынғы Динерверсаммлунген (министрлік кеңестер) өткізілді, онда амиштердің қазіргі қоғамның қысымына қалай төтеп беруі керек екені талқыланды. Бірінші бірнеше кеңесте дәстүрлі көзқарасты епископтар кеңестерге бойкот жариялауға келісті. Топтың шамамен үштен екі бөлігін құрайтын прогрессивті мүшелер "Амиш меннониттері" деп аталды, және ақырында меннонит шіркеуімен және басқа меннониттік конфессиялармен бірікті, көбінесе 20 ғасырдың басында. Дәстүрлі көзқарасты топтар "Ескі тәртіп амиштері" деп танылды. Егли амиштері 1858 жылдан бастап амиш шіркеуінен шыға бастады. Олар көп ұзамай ескі жолдарынан тайып, 1908 жылы өздерін "Қорғаусыз меннониттер" деп атады. 1862 жылғы бөлініске қатыспаған қауымдар 1910 жылы Консервативті амиш-меннониттер кеңесін құрды, бірақ 1957 жылы өздерінің атынан "Амиш" сөзін алып тастады. Еуропада бөлініс болмағандықтан, онда қалған амиш қауымдары Солтүстік Америкадағы өзгеріске ұмтылған амиш меннониттері сияқты әрекет етіп, ақырында меннониттермен бірікті. Германиядағы соңғы біріккен амиш қауымы 1937 жылы көршілес меннонит шіркеуімен біріккен Иксхайм амиш қауымы болды. Кейбір меннонит қауымдары, соның ішінде Эльзастағы көптеген қауымдар, бұрынғы амиш қауымдарының тікелей ұрпақтары.

Алғашқы конференциялар

Амиш-меннониттер 1880-ші жылдардың соңында бөлінуден кейін аймақтық конференциялар құрды. 20 ғасырдың басында осы алғашқы амиш-меннониттік топтардың көпшілігі аймақтық меннониттік конференциялармен бірігіп, амиш екендіктерін жоғалтты. 1888 жылы ұйымдастырылған Индиана-Мичиган Амиш-меннониттік конференциясы 1916 жылы Индиана-Мичиган меннониттік конференциясымен бірікті. 1890 жылы ұйымдастырылған Батыс округтік амиш-меннониттік конференциясы 1920-1921 жылдары Батыс меннониттік конференцияларымен бірікті. 1893 жылы ұйымдастырылған Шығыс амиш-меннониттік конференциясы 1927 жылы Огайо меннониттік конференциясымен бірікті. 1925 жылы ұйымдастырылған Онтарио амиш-меннониттік конференциясы 1950 және 1960 жылдардың басында меннониттердің бағытына қосылып, 1963 жылы өз атауын Батыс Онтарио меннониттік конференциясы деп өзгертті. Иллинойс штатының Стукки амиштері (меннониттер) 1872 жылы бөліністен кейін 1899 жылы конференция ретінде ұйымдастырылып, 1945 жылы аудандық конференция ретінде Бас конференцияның меннонит шіркеуіне қосылды. 1957 жылы ол Орта округтік конференциямен бірігіп, Бас конференция меннонит шіркеуінің Орталық округін құрды. Эгли амиштері, сондай-ақ Эгли амиштері деп те аталады, 1865-1866 жылдары ұйымдастырылып, 1908 жылы өз атын Қорғанышсыз меннонит шіркеуі деп өзгертті. Олар 1949 жылы Евангелиелік меннониттік шіркеу деген атауды қабылдап, бағыттық шіркеуге айналды. Қазіргі уақытта Евангелиелік меннониттік шіркеулер бар, бірақ 2003 жылы меннониттердің кеңірек тобы Евангелиелік шіркеулер қауымдастығына бірікті.

Кейінгі конференциялар

"Консервативті амиш-меннониттер конференциясы" (қазір Розедейл шіркеулер желісі деп аталады) алғашқы амиш-меннониттер қозғалысынан кейін бірнеше онжылдықтар өткен соң құрылды. 1910 жылы үш тәуелсіз амиш-меннонит қауымының басшылары Мичиган штатында қауымдық дербестікті сақтай отырып, жеке шіркеулерге туындаған мәселелерде көмектесе алатын конференция құруды талқылады. Бұл конференция бұрынғы амиш-меннониттер конференцияларынан гөрі консервативтірек болуы тиіс еді. Дегенмен, ол негізгі меннониттік топтарға жақындап, нәтижесінде амиш екендігін жоғалтты. 1954 жылы көпшілік дауыс беру Консервативті амиш-меннониттер конференциясының (КМК) атауынан "Амиш" деген сөзді алып тастауды ұсынды, және бұл 1957 жылғы конституцияға енгізілген өзгерістерде іске асырылды. Бұл ұсынысты қолдаушылар "Амиш-меннониттер" конференцияларының қажеттілігі жойылды деп есептеді. 1960 жылдары әйелдердің бас киюі, шаш шабу, теледидар және киім-кешек сияқты мәселелерде салғырттыққа алаңдаушылық артты. Жеке шіркеулердің практикасы айтарлықтай ерекшелене бастады. 1960 жылдардағы алаңдаулардың нәтижесінде конференция жоғарыда аталған практикалар бойынша өз ұстанымын қорғамай, 2000 жылы әйелдердің бас жабу дәстүрін сақтайтын Библиялық меннониттік альянсының құрылуына әкелді. Ассимиляция процесін одан әрі күшейтіп, "Огайо меннониттері мен Шығыс амиш-меннониттер бірлескен конференциясы" 1955 жылы "Огайо мен Шығыс меннониттер конференциясы" болып өзгерді, ал "Онтарио амиш-меннониттер конференциясы" 1963 жылы "Батыс Онтарио меннониттер конференциясы" аталды.

Кауффман амиш меннониті

Кауффман амиш меннониттері, сондай-ақ ұйықтап уағыздайтын шіркеулер немесе Тампико амиш меннониттері шіркеулері деп те аталады, бұл амиш меннониттерінің қарапайым тармағы. Олардың дәстүрі 1847-1913 жылдары эйфория күйінде уағыз айтқан Джон Д. Кауффманға дейін жетеді. 2017 жылы олардың шамамен 2000 қабылданған мүшесі болды және олар негізінен Миссури және Арканзас штаттарында тұрды. Басқа амиш меннониттерінен айырмашылығы, олар 1800 жылдардың соңына тән пенсильваниялық неміс тілін және басқа да дәстүрлерді көбінесе сақтап қалды. Олар электр энергиясы және автомобильдер сияқты кейбір заманауи ыңғайлылықтарға рұқсат береді. Кауффман амиш меннониттері қауымы – өзін амиш меннониттерінің сайлау округі деп нақты анықтайтын сирек топтардың бірі.

Жағажайлық амиш-меннониттер

Қазіргі замандағы ең ірі және ең басым амиш-меннониттік тобы – Бичи амиш-меннониттері. Бичи амиштері өздерінің атын Пенсильвания штатының Сомерсет округындағы бұрынғы Ескі тәртіп амиш епископы Мозес М. Бичиден алған. Бичи, жақын орналасқан консервативті амиш-меннониттік қауымға мүшелігін ауыстырған мүшелерге қатысты қатаң жазалаудан бас тартты. Қауымның жартысы Бичиді, ал қалған жартысы бірге қызмет атқаратын Йодер мен Йодерді қолдады. Бичи қауымы Ланкастер округындағы ұқсас амиш-меннониттік қауыммен бірікті, ол бүгінде Уивертаун амиш-меннониттік шіркеуі деп белгілі. 1940 жылдары Огайо, Индиана, Иллинойс, Айова, Канзас, Оклахома және Вирджиния штаттарында Ескі тәртіп амиш топтарынан жаңа топтар пайда болды. Бұл қауымдар Бичи округімен байланыс орнатуға тырысты. Бүгінде Бичи амиштерінің практикасы кең ауқымды, себебі округ – бұл басқару конференциясынан тәуелсіз, қауымдық автономияға ие серіктестік. Көпшілігі консервативті, қарапайым дәстүрлерді сақтап келеді, бірақ бұл, әсіресе Ескі тәртіп амиштерінің көптеп қоныстанған аймақтарындағы негізгі шіркеулерде күмәндануда, бірақ бұл аймақтармен ғана шектелмейді. Негізгі қауымдардағы жаңа стандарттық рұхсаттарға радио және DVD немесе бейне көру кіреді. Бұл қауымдарда киім-кешек те аз ерекшеленеді, әсіресе ерлер арасында; алайда әйелдердің киімі тығыз пішімді болып, свитерлер мен күрмелер кию арқылы қысқартылған, жабыншалар да қысқарған. Осы тенденцияларға байланысты, Бичи амиш-меннониттік қауымдар қарапайым киімді сақтау және әлемге бейімделмеуді дәстүрлі басымдықтарын сақтау үшін бірлестіктер құрды, оларға Maranatha амиш-меннониттік шіркеулері, Ambassadors амиш-меннониттері, Mennonite Christian Fellowship, Berea амиш-меннониттік шіркеулері және Midwest Beachy амиш-меннониттері, сондай-ақ Old Beachy амиштері кіреді. Бичи қауымдарының ең консервативтілері қызметтерде неміс тілін қолданады, суретке түсіруден бас тартады және Жаңа тәртіп амиштеріне ұқсас киінеді. Осы екі шектің арасында практиканың кең ауқымы бар.

Меннониттер қауымы

Меннониттік христиандық қауымдастық шіркеулері, сондай-ақ "Қоғамдық шіркеулер" деп аталады, 1950 және 1960 жылдары Ескі тәртіп амиш қауымдарынан бөлінген бірнеше қауымдардан пайда болды. Бұл қауымдар сол кездегі Бичи амиш-меннониттерінің ең консервативті бөлігіне ұқсас болды. Екі топтың да қарым-қатынасы жақсы болғандықтан, бұл шіркеулер Бичи қауымдастығына қосылды. Бірақ 1977 жылы осы шіркеулердің кейбір дін қызметкерлері Бичи амиш қауымындағы әлемдік тенденциялар туралы алаңдаушылық білдірді. Олар басқа Бичи амиш дін қызметкерлерімен кездесті. Алаңдаушылықтардың ішінде, шын христиандық нанымсыз суға шомылдырылған мүшелер, киім мен өмір салтындағы әлемдік сәнге құмарлық, және шіркеулердің қауымдарда бірігіп, кеңінен тарамайтыны болды. Осы кездесуден кейін, алаңдаған дін қызметкерлері Бичи амиш шіркеуімен қарым-қатынасты тоқтатып, Меннониттік христиандық қауымдастықты құруға шешім қабылдады. 1978 жылы бұл шіркеулер өздерінің жылдық Министрлер кеңесін өткізе бастады. Олар өздерінің христиандық күндізгі мектептерін ашып, Кентки штатындағы Крокет қаласындағы Род және Стафф баспасынан шыққан Құдай сөзі сабақтарын пайдаланады. Олар Никарагуа, Коста-Рика, Гондурас және Парагвай елдеріне миссионерлік сапарлар ұйымдастырды. 2006 жылы Қауымдастық шіркеулерінде 34 қауымда 1518 мүше тіркелді.

Басқа қауымдар

Басқа бірнеше амиш-меннониттік қауымдар тәуелсіз, ешбір ұйымға бағынбастан өмір сүреді. Көпшілігі өздерін консервативті меннониттер немесе консервативті амиш-меннониттер деп атайды және түрлі Бичи немесе консервативті меннониттік қауымдармен рухани байланыс орната алады. Екі жаңа құрылған топқа Берея амиш-меннониттік шіркеулері мен Амбассадор амиш-меннониттік шіркеулері кіреді. Сондай-ақ, неміс тілін әлі де қолданатын шағын Олд Бичи амиш қауымдары да бар.

Қатысушылар мен қауымдар

2000 жылға қарай АҚШ-тың бес штатында 13 амиш-меннониттік қауым болды. Осы қауымдардың мүшелерінің саны 1222 адамды құрады. Сонымен қатар, тоғыз штатта 737 мүшесі бар 16 тәуелсіз амиш-меннониттік қауым да болды.

Тізім

Абана Букс баспасынан шыққан Амиш меннониттер тізімі Бичи, Феллошип және тәуелсіз қауымдардағы Амиш меннониттер шіркеулерін тізімдейді. Тізімде тұрмыстық демографиялық және кәсіптік деректерді қоса алғанда, егжей-тегжейлі ақпарат бар. Тізім 1993, 1996, 2000, 2005, 2008 және 2011 жылдары жарияланды.