Кіріспе

Анабаптист жетекшісі

Якоб Амманн (сонымен қатар Якоб Амман, Аманн; 12 ақпан 1644 – 1712 мен 1730 жылдар аралығында) – швейцариялық анабаптист жетекшісі және Амиш діни қозғалысының құрылтайшысы.

Жеке өмір

Якоб Амманның жеке өмірі туралы толық мәліметтер әлі де толыққанды емес және соңғы онжылдықтарға дейін көбінесе болжамдарға негізделген. 1990 жылдардың аяғынан бері жүргізілген зерттеулердің арқасында кейбір олқылықтар толтырылды және оның өмірінің негізгі жоспары қалыптасуда.

Жас шағы мен отбасы

Якоб Амман 1644 жылдың 12 ақпанында Швейцарияның Берн кантонындағы Эрленбах-им-Симменталь қаласында Михаэль мен Анна (құрметті есімі Рупп) Амман отбасында дүниеге келген. Эрленбах шіркеуінің жазбаларында 1644 жылдың 12 ақпанында Якоб Амманның крещениеден өткені тіркелген, бұл, әдетте, Амманның өзі болған. Ол, көптеген жағдайда, шектеулі білім алған болуы мүмкін. 37 ресми құжатта тек оның әріптері ғана қол қойылған, олардың көпшілігінде Амманның жазуға қабілеті болмағандықтан, ол тек "белгісін қойған" деген жазба бар. Дегенмен, үш құжатта оның толық аты-жөні қолтаңбаланған, бірақ екі рет оны басқа біреу жазған болуы мүмкін; бір рет оның әріптерімен ұқсас стильде, оның өзі жазған деп есептелетін "J. AMME" деген нашар жазылған әріптер кездеседі. Сондай-ақ, оның бір ұлы, Балтц болған. Якобтың әкесі мен бір әпкесі де анабаптистер қозғалысына қосылған. Оның інісі Улли, одан 18 жас кіші, сондай-ақ анабаптист болды және Амиш пен Рейст тараптары арасындағы келісімге жету әрекеттеріндегі оның салмақты ұстанымымен белгілі. Амманның шіркеу мәселелеріне қатысуы 1712 жылы жазбалардан жоғалып кеткенге дейін едәуір азайды, мүмкін, қартайғандықтан, ол 70 жасқа жуықтап, Сент-Мари-о-Мин аймағынан кетіп қалған.

Теология және практика

Материалдардың жетіспеушілігіне байланысты Якоб Амманның үйретуі мен күнделікті өмірі туралы өте аз мәлімет белгілі. Оның жеке ой-пікірлерін баяндайтын үш хат барлық жазбаларын құрайды. Басқа хаттар Якобты түрлі көзқарастарды ұстануда немесе үйретуде айыптайды, бірақ осы хаттардың көпшілігі оның қарсыластарымен жазылғандықтан, айыптамалардағы пікірқанастықтың деңгейін анықтау қиын. Якобтың хаттарынан оның қатаң тәртіпті, өзіне сенгенінде келісімге келмейтін және басқалардан "Мәсіх пен Оның елшілерінің үйретулеріне сай болуын" күткенін білуге болады. Ол "жақсы ниетті" адамдарды қабылдамады, себебі "нағыз құтқарушы сенімді" қабылдағандар, қандай құнына болса да, сол сеніммен суға батыру рәсімінен өтеді деп сенді. Олар "дүниеден бас тартып", күнделікті өмірінде нақтырақ бөлініп өмір сүруге тырысады. Якоб Құдай Сөзінде негізделмеген ұзақ жылдар бойы қалыптасқан әдет-ғұрыптар мен тәжірибелерді елемеуге дайын еді. Ол "жаңа дін" құруға тырысқанын жоққа шығарды. Ол адамды түбегейлі өзгертетін жаңа туылуға сенді. Ол былай деп жазды:
Цитата: Егер ашкөз адам бұзық әрекеттерінен, маскүнем – маскүнемдігінен және басқа да адалсыздықтардан қайта оралмаса, олар Құдай Патшалығынан айырылады, және егер ол ізгі, өкінішті өмірмен өзін жақсартпаса, онда мұндай адам христиан емес және Құдай Патшалығын мұраға алмайды.

Скизма

Якоб Амманн 1693 жылы басталған швейцариялық бауырластардың арасындағы айқай-шуға себепкер болғанымен белгілі. Соңғы онжылдықтарға дейін ол бұл бөлініске көп кінә тағылып, ашулы, қатал және талапкер, өз пікірлерін басқаларға жүктемелі басшы ретінде бейнеленген.

Өмірбаян

1600 жылдардың ортасында швейцариялық анабаптизмге жаңадан келгендердің көптеп келуі байқалды. Бергдорфтың реформацияланған пасторы тіпті өзінің аймағындағы ауылдардың жартысы анабаптистер немесе олардың қозғалысына терең қызығушылық танытатындар екеніне шағымданды. Бүгінде Солтүстік Америкада амиштер мен меннониттер (Рейст тарапы ажылымнан кейін меннониттер деп аталды; парадоксалды жағдай, голланд меннониттерінің идеяларын енгізуді амиштер көтерді, бірақ осы идеяларға қарсы болғандар кейіннен меннониттер деп танылды) көптеген қауымдастықтарда бірге өмір сүріп, баспа, бизнес және қайырымдылық көмек көрсету жобаларында бейбіт түрде жұмыс істейді. Дегенмен, ескі тәртіпті амиштер мен меннониттердің ең консервативті топтары арасында діни қызмет пен қауымдасу ресми түрде сирек кездеседі. Ал орташа топтарда ажылымнан тек шіркеулердің аттарында ғана іздер қалған, басқа ешқандай әсері жоқ.