Корпускуляризм: бөлшектердің өзара әрекеттесуі арқылы материяның құрамын түсіндіретін теория. Атомизмнен өзгешелігі, корпускулалар бөліне алады. Философия тарихында кең таралған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Физикалық теория барлық заттың ұсақ бөлшектерден тұратынын жорамалдайды. Корпускуляризм, сондай-ақ корпускулярлық теория деп те аталады, бұл бөлшектердің (minima naturalia, partes exiles, partes parvae, particulae және semina) өзара әрекеттесуі нәтижесінде табиғи өзгерістерді түсіндіретін теориялар жиынтығы. Ол атомдық теориядан корпускулдардың әдетте өзіндік қасиеттерімен жабдылғандығымен және одан әрі бөлінуге болатындығымен ерекшеленеді, ал атомдар мұндай емес. Көбінесе ерте заманғы механикалық философияның қалыптасуымен байланысты болса да, әсіресе Томас Гоббс, Рене Декарт, Пьер Гассенди, Роберт Бойль, Исаак Ньютон және Джон Локк есімдерімен байланысты, корпускулярлық теорияларды Батыс философиясының тарихында кездестіруге болады.
Physical theory that supposes all matter to be composed of minute particles
Corpuscularianism, also known as corpuscularism , is a set of theories that explain natural transformations as a result of the interaction of particles (minima naturalia, partes exiles, partes parvae, particulae, and semina). It differs from atomism in that corpuscles are usually endowed with a property of their own and are further divisible, while atoms are neither. Although often associated with the emergence of early modern mechanical philosophy, and especially with the names of Thomas Hobbes, René Descartes, Pierre Gassendi, Robert Boyle, Isaac Newton, and John Locke, corpuscularian theories can be found throughout the history of Western philosophy.
Корпускулдар мен атомдар
Корпускулярлық теория атомдық теорияға ұқсас, бірақ атомдардың бөлшектік болуы мүмкін емес деп есептелсе, корпускулдар принципі бойынша бөліне алатын. Осылайша, мысалы, сынаптың металдарға еніп, олардың ішкі құрылымын өзгертетіні, алтынды трансмутация арқылы жасау жолындағы қадам ретінде қарастырылды.
Corpuscularianism is similar to the theory of atomism, except that where atoms were supposed to be indivisible, corpuscles could in principle be divided. In this manner, for example, it was theorized that mercury could penetrate into metals and modify their inner structure, a step on the way towards the production of gold by transmutation.
Саналған және нақты мүлік
Корпускуляризмді оның басқарушы жақтастары кейбір заттардың көзге көрінетін қасиеттері – қабылдаушы сананың туындылары, яғни "бірінші" қасиеттерден ажыратылатын "екінші" қасиеттер деген тұжырыммен байланыстырды. Корпускулдардың байқауға келмейтін және мөлшері, пішіні және қозғалысы сияқты негізгі қасиеттері өте шектеулі деп есептелді.
Corpuscularianism was associated by its leading proponents with the idea that some of the apparent properties of objects are artifacts of the perceiving mind, that is, "secondary" qualities as distinguished from "primary" qualities. Corpuscles were thought to be unobservable and having a very limited number of basic properties, such as size, shape, and motion.
Роберт Бойль
Корпускулярлық теория ғасырлар бойы басым теория болып қалып келді және 17 ғасырда Роберт Бойль мен Исаак Ньютон сияқты алғашқы ғалымдар оны алхимиямен үйлестірді. "Скептикалық химик" (1661) атты еңбегінде Бойль классикалық элементтер – жер, су, ауа және от – туралы Аристотельдің идеяларын ұстанудан бас тартып, корпускулярлық теорияны қабылдады. Кейінірек жазған "Формалар мен сапалардың пайда болуы" (1666) еңбегінде Бойль барлық маңызды Аристотель ұғымдарын түсіндіру үшін корпускулярлық теорияны пайдаланды, бұл дәстүрлі Аристотелизмнен елеулі айырмашылықты білдірді.
Corpuscularianism remained a dominant theory for centuries and was blended with alchemy by early scientists such as Robert Boyle and Isaac Newton in the 17th century. In his work The Sceptical Chymist (1661), Boyle abandoned the Aristotelian ideas of the classical elements—earth, water, air, and fire—in favor of corpuscularianism. In his later work, The Origin of Forms and Qualities (1666), Boyle used corpuscularianism to explain all of the major Aristotelian concepts, marking a departure from traditional Aristotelianism.
Алхимиялық корпускуляризм
Уильям Р. Ньюман бастауды Аристотельдің төртінші кітабынан, «Метеорологиядан» алады. Аристотельдің «құрғақ» және «ылғал» эксгаляциялары сегізінші ғасырдағы ислам алхимигі Джабир ибн Хайянның (шамамен 806–816 жылдары қайтыс болған) алхимиялық «күкірті» мен «сынабына» айналды. Псевдо-Гебердің «Summa perfectionis» еңбегінде біртілді күкірт және сынап корпускулаларының тазалығы, мөлшері және салыстырмалы пропорцияларымен ерекшеленетін, әлдеқайда күрделі процестердің негізін құрайтын алхимиялық теория қамтылған.
William R. Newman traces the origins from the fourth book of Aristotle, Meteorology. The "dry" and "moist" exhalations of Aristotle became the alchemical 'sulfur' and 'mercury' of the eighth century Islamic alchemist, Jābir ibn Hayyān (died c. 806–816). Pseudo Geber's Summa perfectionis contains an alchemical theory in which unified sulfur and mercury corpuscles, differing in purity, size, and relative proportions, form the basis of a much more complicated process.
Қазіргі заманғы ғылыми теорияның дамуындағы маңызы
Корпускулярлық теория ұсынған қағидалардың бірнешесі қазіргі химияның негізгі қағидаларына айналды. Қосылыстардың, оларды құрау үшін біріктірілген элементтердің қасиеттерінен өзгеше екіншілік қасиеттері болуы мүмкін деген ой молекулалық химияның негізі болды. Бірдей элементтерді әртүрлі әдістер қолданып, әртүрлі пропорцияларда болжамды түрде біріктіре отырып, түбірінен бөлек қасиеттері бар қосылыстар жасау идеясы стехиометрия, кристаллография және химиялық синтезді зерттеудің негізін қалады. Химиялық процестердің нысанның пішінін едәуір өзгертпей, оның құрамын өзгерту мүмкіндігі минералдану арқылы қазбалар туралы теорияның негізі болып табылады, сондай-ақ көптеген металлургиялық, биологиялық және геологиялық процестерді түсінуге мүмкіндік береді.
Several of the principles which corpuscularianism proposed became tenets of modern chemistry. The idea that compounds can have secondary properties that differ from the properties of the elements which are combined to make them became the basis of molecular chemistry. The idea that the same elements can be predictably combined in different ratios using different methods to create compounds with radically different properties became the basis of stoichiometry, crystallography, and established studies of chemical synthesis. The ability of chemical processes to alter the composition of an object without significantly altering its form is the basis of fossil theory via mineralization and the understanding of numerous metallurgical, biological, and geological processes.