Кіріспе
Ресейлік революционер және утопиялық теоретик Михаил Васильевич Буташевич Петрашевский (13 қараша 1821 [е.с. 1 қараша 1821] – 19 желтоқсан 1866 [е.с. 7 желтоқсан 1866]), көбінесе Михаил Петрашевский деп аталатын, орыс утопиялық теоретик, 1840 жылдары Санкт-Петербургтегі Петрашевский шеңбері әдеби талқылау тобының қызметіндегі басты рөлімен ең танымал.
Mikhail Vasilyevich Butashevich Petrashevsky (Lang ru; 13 November 1821 [O. S. 1 November 1821] – 19 December 1866 [O. S. 7 December 1866]), commonly known as Mikhail Petrashevsky, was a Russian Utopian theorist, best known for his central role in the activities of the Petrashevsky Circle, a literary discussion group in Saint Petersburg in the 1840s.
Ерте өмір
Михаил Петрашевский Царское Село лицейін (1839) және Санкт-Петербург мемлекеттік университетін құқық мамандығы бойынша бітірген (1841). Одан кейін ол Сыртқы істер министрлігінде аудармашы және қатардағы аудармашы болып жұмыс істеді. Петрашевскийдің "Шетел сөздерінің қалталық сөздігі" (1846) үшін көптеген теориялық мақалаларды өңдегені және жазғаны мәлім. Бұл сөздік демократиялық және материалистік идеяларды, сондай-ақ утопиялық социализмнің принциптерін кеңінен таратты.
Саяси белсенділік және Петрашевский тобы
1844 жылы Петрашевскийдің пәтері зиялы қауымның әлеуметтік жиналыстарының орны болды, 1845 жылдан бастап апта сайын өткізілді. Бұл кездесулер кейіннен «жұма күндері» деп аталып, оған қатысушылар Петрашевцы деп белгіленді. Олар Петрашевскийдің үйіне келіп, оның жеке кітапханасын пайдаланды, онда материалистік философия, утопиялық социализм және революциялық қозғалыстар тарихы туралы тыйым салынған кітаптар сақталған. Петрашевский үйірмесіне қатысқан жас интеллигенцияның белгілі өкілдері Федор Достоевский, Михаил Салтыков-Щедрин, Аполлон Майков және Николай Спешнев еді. 1848 жылдың соңында Петрашевский Спешнев бастаған құпия қоғам құруға бағытталған жиналыстарға қатысты. Дегенмен, Петрашевский зорлыққа құрылған әдістерден гөрі сот реформасын қолдады және Спешнев қоғамының қызметіне қатыспады.
Шынайы жазалау және жер аударылу
1849 жылы Михаил Петрашевский тұтқындалып, өлім жазасына кесілді. Басқа петрашевшылармен бірге оны Санкт-Петербургтегі Семионовский полкінің парад алаңына, әдеттегі жаза орындалатын жерге алып келіп, тіреуге байлады. Соңғы сәтте жаза орындалуы тоқтатылып, оның жазасы белгісіз мерзімге каторгаға ауыстырылғаны хабарланды. Ол жазасын өтеу үшін Шығыс Сібірге жіберілді. 1856 жылы Петрашевскийдің мәртебесі жер аударылған қоныс тебуші мәртебесіне өзгертілді. Ол Иркутск қаласында тұрып, 1860 жылы "Амур" газетін шығарды.
Кейінгі өмір және өлім
1860 жылы ақпанда Петрашевский жергілікті шенеуніктердің билікті зәулім пайдалануына қарсы сөз сөйлегені үшін Минусинск ауданына жер аударылды. Ол алты жыл өткен соң қайтыс болды.
Саяси жұмыс
Петрошевский өзін Шарль Фурье шәкірті деп санады және Ресейдің саяси жүйесін демократияландыру, сондай-ақ шаруаларды жерлерімен бірге азат етуді жақтады. Ол революциялық күрес үшін халық арасында ұзақ дайындық жұмыстарын жүргізуді қанағаттандырды. Ресейлік зиялылардың көпшілігі сияқты, олардың "халыққа" деген адалдығы абстрактілі болды – жеке адамдарға көңілі толмаған, бірақ адамзатты сүйді. Петрашевский бұл тұрғыда: "Әйелдерде де, ерлерде де маған ада болуға лайық ештеңе таба алмадым, сондықтан өзімді адамзатқа қызмет етуге арнадым" деп қорытынды жасады.