Рундалес сарайының тарихы мен архитектурасы

Кіріспе

Рундале сарайы (; Schloss Ruhental, бұрын Рухентал немесе Рухендал) – қазіргі Латвияда Курляндия герцогтары үшін салынған екі маңызды барокко сарайдың бірі, екіншісі – Елгава сарайы. Сарай екі кезеңде салынды: 1736 жылдан 1740 жылға дейін және 1764 жылдан 1768 жылға дейін. Ол Пильсрундаледе, Рундале қауымы, Бауска муниципалитеті, Семигалия аймағында, Баускадан батысқа қарай 12 шақырым жерде орналасқан.

Тарих

1735 жылы Курляндия герцогы Эрнст Иоганн фон Бирон жоспарланған жазғы резиденция аумағындағы ескі ортағасырлық қамалмен бірге Рундалада жер сатып алды. Ескі қамал 1736 жылы Бартоломео Растреллидің жобасы бойынша бұзылып, жаңасы салынды. Құрылыс баяу жүрді, себебі материалдар мен ресурстардың бір бөлігі герцог үшін маңызды болған Елгава сарайының құрылысына жұмсалды. 1740 жылы Биронның ықпалынан құлағаннан кейін сарай 1762 жылға дейін аяқталмай, бос тұрды, ол кезде Бирон жер аударылудан оралды. Растреллидің жетекшілігімен құрылысы 1768 жылы аяқталды. Осы кезеңде Иоганн Михаэль Графф сарайды әсем мүсіндік безендірулермен көркейтті. Эрнст Иоганн фон Бирон сарайды өте жақсы көріп, 1768 жылы бірден сол жерге көшіп келді. Ол сарайға жиі келіп, 1772 жылы қайтыс болғанға дейін жаздарын сонда өткізді. 1795 жылы Курляндия және Семигалия герцогтігі Ресей империясына қосылғаннан кейін Екатерина Ұлы сарайды өзінің жақыны, ханзада Платон Зубовтың інісі граф Валериан Зубовқа сыйлады. Ол Валериан Зубовтың 1804 жылы қайтыс болуынан кейін өмірінің соңғы жылдарын сонда өткізді. Оның жас әйелі, Текла Валентинович, жергілікті жер иесінің қызы, граф Шуваловқа үйленді, және сарай Шуваловтар отбасының бақылауына өтті. Бірінші дүниежүзілік соғыста неміс оккупациясына дейін ол олардың меншігінде болды. 1812 жылы Францияның Ресейге шабуылы кезінде сарай Наполеон армиясының госпиталі ретінде пайдаланылды. Бұл госпитальде қайтыс болған бірнеше әскерлер сарайдың саябағына жерленді. Кейін сол жерде ескерткіш орнатылды. XIX ғасырдың соңында сарай мен саябақ қалпына келтіріліп, қайта жаңартылды. 1919 жылы Латвия Тәуелсіздік соғысы кезінде сарай көп зақым көрді. Бермонтиандар шегінетін кезде сарайды ішінара өртеп жіберді. 1920 жылы Латвия аграрлық реформасынан кейін сарай Ауыл шаруашылығы министрлігінің меншігіне өтті. Ғимараттың бір бөлігі жергілікті мектепке, ал қалғаны латвиялық әскери ардагерлер үшін пәтерлерге айналдырылды. Рундале сарайы мектеп ретінде пайдаланыла бергенімен, 1924 жылы ол мемлекеттік қорғауға алынған ескерткіштер тізіміне енгізілді. 1933 жылы Рундале сарайы Білім министрлігіне берілді және мектеп ретінде пайдалану үшін ресми түрде қайта жаңартылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін сарайға үлкен нұқсан келді, себебі мектеппен қатар ғимаратта астық қоймасы да құрылды. Кейін герцогтің асханасы мектептің спорт залына айналдырылды. 1978 жылға дейін сарайда мектеп орналасқан. 1963 жылы Рундале сарайы Бауска жергілікті тарих мұражайының бөлімшесіне айналды. 1965 және 1971 жылдары Латвия КСР Жоғарғы Кеңесі Рундале сарайын қалпына келтіру туралы шешім қабылдады. 1972 жылы Рундале сарайы мұражайы құрылды. Латвиялық суретші және өнер тарихшысы Имант Ланкманис жаңа мұражайдың директоры болды, ал сарайды қалпына келтіру оның өмірлік жұмысына айналды. 1992 жылға дейін зерттеу және қалпына келтіру жұмыстары мемлекет тарапынан толық қаржыландырылды. Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін мемлекет қалпына келтіру жұмыстарын ішінара қаржыландыруды жалғастырды, ал қосымша қаржы жеке қайырымдылықтар арқылы, кейіннен Еуропалық Одақтың құрылымдық және әммелдік қорлары арқылы түсті. 2015 жылдың көктемінде Рундале сарайындағы қалпына келтіру жұмыстары аяқталғаны туралы хабарланды. 1972 жылдан 2014 жылға дейінгі қалпына келтірудің жалпы құны 8 420 495 евроға бағаланды. Сарай Латвияның маңызды туристік орталықтарының бірі болып табылады. Ол сондай-ақ шетелдік мемлекет басшылары сияқты көрнекті қонақтарды қабылдау үшін пайдаланылады. Сарай және оны қоршаған бақтар қазір мұражай болып табылады.

In 1735, Duke of Courland Ernst Johann von Biron bought land in Rundāle with an old medieval castle in the territory of a planned summer residence. The old castle was demolished and constructed after the design of Bartolomeo Rastrelli started in 1736. Construction proceeded slowly because part of the materials and resources were transferred to the construction of Jelgava Palace, a project which was more important for the duke. Following Biron's fall from grace in 1740, the palace stood unfinished and empty until 1762, when Biron returned from his exile. Under the supervision of Rastrelli, its construction was finished in 1768. Johann Michael Graff produced lavish stucco decorations for the palace during this time. Ernst Johann von Biron loved the palace and moved there almost immediately in 1768. He often visited the palace and spent summers there until his death in 1772. After the Duchy of Courland and Semigallia was absorbed by the Russian Empire in 1795, Catherine the Great presented the palace to Count Valerian Zubov, the youngest brother of her lover, Prince Platon Zubov. He spent his declining years there after the death of Valerian Zubov in 1804. His young widow, Thekla Walentinowicz, a local landowner's daughter, married Count Shuvalov, and the palace passed into the control of the Shuvalov family, with whom it remained until the German occupation in World War I when the German army established a hospital and a commandant's office there. During the French invasion of Russia in 1812, the palace was used as a hospital for Napoleon's army. Several soldiers who died in this hospital were buried in the park of the palace. A monument has since been built there. At the end of the 19th century, the palace and park were restored and reconstructed. The palace suffered serious damage in 1919 during the Latvian War of Independence. During their retreat, the Bermontians partially burned the palace. In 1920, after Latvian agrarian reforms, the palace became the property of the Ministry of Agriculture. Part of the premises was occupied by the local school and part was reconstructed as flats for Latvian military veterans. Though still used as a school, Rundāle Palace was included in the list of state protected monuments in 1924. In 1933, Rundāle Palace was taken over by the Ministry of Education and was officially reconstructed for use as a school. The palace was dealt a serious blow after World War II, when a grain storehouse was set up in the premises in addition to the school. Later, the duke's dining room was transformed into the school's gymnasium. A school was located in the palace until 1978. In 1963, Rundāle Palace became a branch of the Bauska local history museum. In 1965 and also in 1971, the Supreme Soviet of Latvian SSR decided to restore Rundāle Palace. In 1972, Rundāle Palace Museum was established. Latvian painter and art historian Imants Lancmanis became director of the new museum and restoration of the palace became his life's work. Extensive research and restoration work was completely funded by the state until 1992. After the restoration of Latvia's independence, the state continued to finance restoration work in part, with additional financing through private donations and later also through the Structural Funds and Cohesion Fund of the EU. In the spring of 2015, it was announced that restoration work in the Rundāle Palace was complete. Total restoration costs from 1972 until 2014 were estimated to be 8,420,495 euros. The palace is one of the major tourist destinations in Latvia. It is also used for the accommodation of notable guests, such as the leaders of foreign nations. The palace and the surrounding gardens are now a museum.