Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аргау, Швейцариядағы жер
Place in Aargau, Switzerland
Виндиш – Швейцарияның Аргау кантонындағы Брюг ауданындағы коммуна.
Windisch is a municipality in the district of Brugg in the canton of Aargau in Switzerland.
Этимология
Виндиш римдік легион лагері Vindonissa орналасқан жерде орналасқан. Бастапқыда келт құдайы болған Виндос есімі, кең таралған тарихқа дейінгі Виндосқа табынушылықты көрсетеді және Виндиш жер атының ең мүмкін шығу тегі болып табылады. 1064 жылы қазіргі муниципалитет Vinse деп, ал 1175 жылы Vindisse деп аталды. 19 ғасырға дейін ресми атауы Windisch und Oberburg болды. Аббатхана негізделгеннен кейін, ауыл аббатхананың басшылығына берілді. 1348 жылдан бастап жоғары және төмен сот құқықтары Альберт I-нің қызы, Венгрияның Агнес иелігінде болды. 1411 жылы осы құқықтар монастырға қайтарылды. Аббат шіркеуі, мүмкін, ежелгі дәуірде Әулие Мартиннің, ал орта ғасырларда Марияның қамқорлығында болды және ол 6 ғасырлық епископ шіркеуі орнында салынған. Қазіргі ғимарат, кеш римдік стильдегі негізгі бөлігі және готикалық хорымен, 1310-1330 жылдар аралығында салынды. Шіркеудің сүйектүгі 1793 жылы мектепке айналдырылды. Салынған аумақтың 5,3%-ын өнеркәсіптік ғимараттар, 21,6%-ын тұрғын үйлер мен ғимараттар, ал 9,6%-ын көлік инфрақұрылымы құрады. Электрмен жабдықтау және сумен қамтамасыз ету инфрақұрылымы, сондай-ақ басқа да арнайы дамыған аумақтар аумақтың 1,8%-ын, ал саябақтар, жасыл аймақтар мен спорт алаңдары 7,1%-ын құрады. Жердің жалпы ауданының 22,4%-ы тығыз орманмен, ал 2,4%-ы жеміс бақтарымен немесе шағын ағаштар тобымен жабылған. Егіс жерінің 13,8%-ы егін өсіруге, 6,9%-ы жайылымға, ал 2,9%-ы жеміс-жидек бақтарына немесе жүзімдіктерге пайдаланылады. Муниципалитеттегі барлық су өзендер мен арналарда. Елтаңбада жақын орналасқан Габсбургтер қамалы және Габсбургтер әулетінің арыстаны, қаланың жасыл далаларында бейнеленген.
Windisch is situated at the site of the Roman legion camp Vindonissa. Originally a Celtic God, the name Vindos points to a widespread prehistorical cult of Vindos and the most likely origin of the Windisch place name. In 1064 the current municipality was mentioned as Vinse, and in 1175 as Vindisse. Until the 19th Century the official name was Windisch und Oberburg. After the foundation of the Abbey, the village was placed under the authority of the Abbey. Starting in 1348 the rights to high and low justice were held by Agnes of Hungary, a daughter of Albert I. In 1411 those rights transferred back to the monastery. The abbey church, possibly in antiquity under the patronage of St. Martin but in the Middle Ages under the patronage of Mary, is built on the site of the 6th Century Bishop's church. The present building, with a late Romanesque nave and Gothic choir, was built between 1310 30. The church's charnel house was rebuilt in 1793 into a schoolhouse. Of the built up area, industrial buildings made up 5.3% of the total area while housing and buildings made up 21.6% and transportation infrastructure made up 9.6%. Power and water infrastructure as well as other special developed areas made up 1.8% uof the area while parks, green belts and sports fields made up 7.1%. 22.4% of the total land area is heavily forested and 2.4% is covered with orchards or small clusters of trees. Of the agricultural land, 13.8% is used for growing crops and 6.9% is pastures, while 2.9% is used for orchards or vine crops. All the water in the municipality is in rivers and streams. The coat of arms represents the nearby Habsburg Castle and the lion of the House of Habsburg upon the verdant fields of the parish.
Демография
2009 жылы Виндиш халқының саны, 29,1% шетелдік азаматтарды құрады. Соңғы 10 жылда (1997–2007) халық саны 4,5% өсті. Халықтың көп бөлігі (2000 жылғы мәлімет бойынша) неміс тілінде сөйлейді (80,6%), екінші ең көп таралған тіл – итальян тілі (4,9%), ал үшінші орында серб-хорват тілі (3,2%) тұр. 2008 жылғы мәліметтерге сәйкес, Виндиштегі жас құрамы: 0 мен 9 жас аралығында 732 бала немесе халықтың 11,0% құрайды, 10 мен 19 жас аралығында 783 жасөспірім немесе 11,8% бар. Ересектердің арасында 20 мен 29 жас аралығында 837 адам немесе халықтың 12,6% өкілдік етеді. 30 мен 39 жас аралығында 888 адам немесе 13,3%, 40 мен 49 жас аралығында 1017 адам немесе 15,3%, 50 мен 59 жас аралығында 826 адам немесе 12,4% құрайды. Зейнеткерлердің жас құрамы: 60 мен 69 жас аралығында 693 адам немесе халықтың 10,4%, 70 мен 79 жас аралығында 525 адам немесе 7,9%, 80 мен 89 жас аралығында 302 адам немесе 4,5%, ал 90 және одан жоғары жаста 55 адам немесе 0,8% бар. 2000 жылы 1 немесе 2 адамнан тұратын 316 үй, 3 немесе 4 адамнан тұратын 1576 үй және 5 немесе одан көп адамнан тұратын 774 үй тіркелді. Әр отбасында орташа есеппен 2,29 адам тұрады. Барлығы 16 бос пәтер болды, бұл жалпы санының 0,5% құрайды.
Windisch has a population of as of 2009, 29.1% of the population are foreign nationals. Over the last 10 years (1997–2007) the population has changed at a rate of 4.5%. Most of the population (as of 2000) speaks German (80.6%), with Italian being second most common ( 4.9%) and Serbo Croatian being third ( 3.2%). The age distribution, as of 2008, in Windisch is; 732 children or 11.0% of the population are between 0 and 9 years old and 783 teenagers or 11.8% are between 10 and 19. Of the adult population, 837 people or 12.6% of the population are between 20 and 29 years old. 888 people or 13.3% are between 30 and 39, 1,017 people or 15.3% are between 40 and 49, and 826 people or 12.4% are between 50 and 59. The senior population distribution is 693 people or 10.4% of the population are between 60 and 69 years old, 525 people or 7.9% are between 70 and 79, there are 302 people or 4.5% who are between 80 and 89, and there are 55 people or 0.8% who are 90 and older. as of 2000, there were 316 homes with 1 or 2 persons in the household, 1,576 homes with 3 or 4 persons in the household, and 774 homes with 5 or more persons in the household. The average number of people per household was 2.29 individuals. There were a total of 16 empty apartments for a 0.5% vacancy rate.
Ұлттық маңызы бар мұра нысандары
Виндиш қаласында ұлттық маңызы бар Швейцария мұрасының бес нысаны тіркелген. Ең көнесі – Виндонисса кельт-римдік әскери бекінісі мен қонысы. Басқа ірі нысан – бұрынғы Кенигсфелден аббаттығының шіркеуі, онда 1325 жылғы шыны суреттері, Агнес капелласы, есептік кеңсесі және монастырь ғимараты орналасқан. Қалған үш нысан – Клостерцельштрасседегі бұрынғы Жоғары Техникалық Мекеме, Alte Spinnerei 4,5 мекенжайындағы бұрынғы мақта фабрикасы «Кунц» және Кенигсфельдендегі психиатриялық клиника. Қалада Виндонисса әскери бекінісінен табылған заттарды көрсететін шағын рим мұражайы бар.
There are five sites in Windisch that are listed as Swiss heritage site of national significance. The oldest is the Celtic/Roman military fort and settlement of Vindonissa. The other large site is the church of the former Königsfelden Abbey with its glass paintings of 1325, Agnes chapel, comptrollery and convent building. The other three are the former Upper Technical School at Klosterzelgstrasse, the former cotton mill Kunz at Alte Spinnerei 4,5 and the psychiatric clinic of Königsfelden. The city hosts a small Roman museum, displaying finds from the military fort of Vindonissa.
Экономика
2007 жылы Виндиште жұмыссыздық деңгейі 2,52% болды. 2005 жылы бастапқы экономикалық секторда 20 адам жұмыс істеді және бұл салада шамамен 9 кәсіпорын қызмет етті. Екінші секторда 353 адам жұмыс істейді және осы секторда 46 кәсіпорын бар. Үшінші секторда 2 308 адам жұмыс істейді, ал осы секторда 195 кәсіпорын қызмет етеді. Жұмыс істейтін халықтың 20,6%-ы жұмысқа қоғамдық көлікпен, ал 39%-ы жеке көлікпен барады.
as of 2007, Windisch had an unemployment rate of 2.52%. as of 2005, there were 20 people employed in the primary economic sector and about 9 businesses involved in this sector. 353 people are employed in the secondary sector and there are 46 businesses in this sector. 2,308 people are employed in the tertiary sector, with 195 businesses in this sector. Of the working population, 20.6% used public transportation to get to work, and 39% used a private car.