Михаль Йозеф Гусиков: Еуропа сахнасындағы қазақ клезмері
Josef Gusikov
Михал Гусиков (1806-1837) – белорусский еврейский клезмер, впервые представивший клезмерскую музыку в Европе. Изобретатель уникального "деревянно-соломенного" инструмента.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Клезмер музыканты (1806–1837)
Klezmer musician (1806 1837)
Михал Йозеф Гусиков (туған есімі Ехиел Михиел, сондай-ақ Гузиков немесе Гусиков деп те жазылады) (2 қыркүйек 1806 – 21 қазан 1837) – Батыс Еуропалық концерттік аудиторияға клезмер музыкасын алғаш рет "ағаш және сабан аспабында" орындаған белорус еврей клезмері.
Michal Josef Gusikov (born Yehiel Michiel, also spelt Guzikow or Gusikow) (2 September 1806 – 21 October 1837) was a Belarusian Jewish klezmer who gave the first performances of klezmer music to West European concert audiences on his 'wood and straw instrument'.
Гусиков және оның аспап
Гусиков Шкловта (қазіргі Беларусь) клезмер музыканттарының отбасында дүниеге келген. Әкесіндей флейтада ойнауға баулыған, бірақ өкпесінің нашарлығы оны басқа мамандық іздеуге мәжбүр етті. 1831 жылы ол «ағаш және сабан аспап» деп атаған нәрсені жасады – ол негізінен, сабаннан оралған дыбыс тақтасына цимбалом тәрізді орналасқан ксилофон болатын, бұл күшті резонансқа мүмкіндік берді. Бұл аспапты Гусиков өзі ойлап тапқан ба, әлде оның замандасы Самсон Якубовский ойлап тапқан ба деген пікірталас бар. Осы аспапта Гусиков керемет виртуоздыққа қол жеткізіп, 1834 жылы Мәскеуде, Киевте және Одессада концерттер берді. Одессадағы концертте оны поляк скрипачисі Карол Липинский естіді, ал Липинский мен ақын Ламартиннің қолдауымен 1835 жылдан бастап Батыс Еуропа бойынша концерттік тур жасады. Гусиковтың дәстүрлі еврей габардинінде өнер көрсеткен концерттері, көбінесе туыстары бас және скрипкада сүйемелдеген, үлкен сәттілікке ие болды. Парижде ол соншалықты танымал болды ki, оның пейоттарын еске түсіретін шаш үлгісі оның есімімен аталды. Гусиков дәстүрлі еврей және клезмер әуендерімен, сондай-ақ сол кездегі танымал опера әуендерімен импровизация жасады. Ол сонымен қатар Прага, Франкфурт және Вена қалаларында да өнер көрсетті.
Gusikov was born to a family of klezmer musicians in Shklow (now in Belarus). Originally brought up to play the flute, like his father, a weakness of the lungs forced him to seek a different specialisation. In 1831 he constructed what he called a wood and straw instrument, essentially a xylophone laid out like a cimbalom on a soundboard made from rolls of straw which allowed a loud resonance. There is debate whether this instrument was invented by Gusikov himself, or by his contemporary Samson Jakubowski. On this instrument Gusikov developed an extraordinary virtuosity, and in 1834 gave concerts in Moscow, Kiev and Odessa. He was heard in a concert in Odessa by the Polish violinist Karol Lipinski, and with the support of Lipinski and the poet Lamartine undertook a concert tour of Western Europe, from 1835 onwards. The concerts, at which Gusikov appeared in traditional Jewish gabardine and was generally accompanied by his relatives on bass and violins, were an extraordinary success; in Paris he was so popular that a coiffure was named after him, imitating his payot. Gusikow played improvisations both on traditional Jewish and klezmer melodies and also on the popular opera tunes of the time. Other locations where he played included Prague, Frankfurt and Vienna.
Музыкасына қатысты пікірлер
Көптеген кәсіби еврей музыканттары Гусиковқа әсерленді. Фердинанд Хиллер оған Жакомо Мейерберге ұсыныс хат жазды. Феликс Мендельсон 1836 жылы отбасына былай деп жазды:
Many professional Jewish musicians were highly impressed by Gusikov. Ferdinand Hiller wrote him a recommendation to Giacomo Meyerbeer. Felix Mendelssohn wrote to his family in 1836:
«Гусиков сіздерге де маған ұнайтындай ұнады ма деп білгім келеді. Ол шынымен керемет құбылыс; әлемдегі кез келген виртуозға кем түспейтін, танымал музыкант, орындау өнері мен сезімде де шебер. Сондықтан, ол маған ағаштан және сабаннан жасалған аспабымен көптеген адамдардың фортепианосынан да әлдеқайда қызықтырақ». Франц Лист болса, Гусиковты «бульварлардың Паганиниі» деп атап, оның «сыйы, дерлік генийі» «егіс шаруашылығына қажетті құрал ойлап табуға» бағытталған болар еді, ал оның «таланты, дұрыс жол таба алмағандықтан, музыкалық мәнсіздіктерден басқа ештеңе жаратқан жоқ». Гусиков музыка зерттеушісі Франсуа Жозеф Фетистің құрметіне ие болды, ол Брюссельдегі әңгімелеріне сүйене отырып, оның музыкалық сөздігінде оған арналған ұзақ мақала жазды.
'I am curious to know whether Gusikow pleased you as much as he did me. He is quite a phenomenon; a famous fellow, inferior to no virtuoso in the world, both in execution and feeling; he therefore delights me more with his instrument of wood and straw than many with their pianofortes.' Franz Liszt, on the other hand, was more dismissive, calling Gusikov a 'Paganini of the Boulevards' whose 'gift, one might say his genius' would have been better applied to 'inventing an agricultural instrument' whereas his 'talent, being misguided, has produced nothing but musical inanities.' Gusikov attracted the admiration and friendship of the musicologist François Joseph Fétis, who wrote a long article about him, based on their discussions in Brussels, in his musical dictionary.
Өлім
Саяхаттан шаршап, Гусиков туберкулезден Ахенде қайтыс болды. Оның соңғы күндері бағалы аспабының пәтерінен ұрланғаны туралы хабарлармен уайымдады. Гусиковтың жазылған жалғыз музыкалық шығармасы – еврей гимні Шир Хама’алот (Зәбүр 126) бойынша ән.
Exhausted by his tour, Gusikov died of tuberculosis in Aachen, his last days embittered by the alleged theft of his precious instrument from his lodgings. Only one piece of music written by Gusikov has survived, a setting of the Jewish hymn Shir Hama’alot (Psalm 126).