Кіріспе

Британдық кәсіпкерлер алаяқтық қылмысы үшін айыпталды.

NatWest Үштігі, сондай-ақ Enron Үштігі деп белгілі, бұл британдық кәсіпкерлер Джайлс Дарби, Дэвид Бермингем және Гэри Малгрю. 2002 жылы олар Техас штатының Хьюстон қаласында бұрынғы жұмыс берушілері Greenwich NatWest компаниясына қарсы жеті баптан сым арқылы алаяқтық жасады деген айыптама алды, бұл Enron дауының бір бөлігі болды. Ұлыбритания соттарындағы жоғары деңгейдегі сот процесінен кейін, үш ер адам 2006 жылы Ұлыбританиядан АҚШ-қа экстрадицияланды. 2007 жылдың 28 қарашасында олар қалған айыптамалар алынып тасталғандықтан, сым арқылы алаяқтық жасады деген бір айыптаманы мойындады. 2008 жылдың 22 ақпанында олардың әрқайсысы 37 айға бас бостандығынан айырылды. Алғашқыда олар АҚШ түрмесінде жазасын өтеді, бірақ кейіннен жазаның қалған бөлігін өтеу үшін Ұлыбритания түрмелеріне қайтарылды. Олар 2010 жылдың тамызында босатылды.

Өмірбаян

2000 жылы Джайлс Дарби, Дэвид Бермингем және Гэри Малгрю Гринвич NatWest компаниясында жұмыс істеді, ол кейіннен Ұлттық Вестминстер банкінің бөлімшесі болды, содан кейін Шотландия Корольдік банкі (RBS) оны сатып алды. Үшеуі де Гринвич NatWest компаниясының американдық Enron энергетикалық компаниясымен жасаған келісімдерге қатысты. Осы келісімдердің нәтижесінде NatWest компаниясы Кайман аралдарында тіркелген Swap Sub серіктестігінің үлесіне ие болды. Swap Sub – бұл Enron-ның қаржы директоры Эндрю Фастоу құрған арнайы мақсаттағы ұйым, ол Enron-ның Rhythms NetConnections интернет-провайдеріне салған инвестицияларын қорғау үшін құрылған. Swap Sub активтері қолма-қол ақшадан және Enron акцияларынан тұрды. Оның міндеттемесі – 2004 жылы алдын ала белгіленген бағамен Rhythms NetConnections компаниясындағы Enron-ның барлық инвестициясын сатып алу құқығын беретін опцион болды. NatWest-тен басқа, Credit Suisse First Boston да Swap Sub-те тең үлес иеленді. Қалған бөлігі Fastow басқаратын серіктестікке тиесілі еді. Бірақ Rhythms акцияларының құны төмендегендіктен, Swap Sub компаниясы Enron-ға үлкен сомада қарыз болды. Төлемнің 10 миллион доллары Credit Suisse First Boston-ға жіберілді; Фастоу Enron-ға қалған 20 миллион доллары NatWest-ке беріледі деп жалған мәлімдеме жасады, бірақ шындығында тек 1 миллион доллары ғана солай болды. 2000 жылдың 22 наурызында ресми келісімге қол қойылған төлем Swap Sub компаниясына үлкен пайда әкелді, соның нәтижесінде серіктестікте үлесі бар бірнеше Enron қызметкерлері байыды.

Қылмыс

Үш жауапкердің кінәсін мойындау туралы келісімге қол қойған фактілер туралы мәлімдемеге сәйкес, Үшеуі 2000 жылдың басында Enron және Rhythms акцияларының бағасының өсуіне байланысты NatWest-тің Swap Sub-қа деген мүддесінің "құндылығы бар" екенін түсінді. Сол жылдың 22 ақпанында үш банкир Enron-ның қаржы директоры Эндрю Фастоуға осы құндылықты қалай пайдалануға болатынын ұсынды, бірақ Фастоу бұл ұсынысты қабылдамады. Біраз уақыттан кейін, 2000 жылдың ақпан айының соңында немесе наурыз айының басында Фастоу Гари Малгрюмен байланысып, NatWest-тің Swap Sub-тағы үлесін сатып алуды ұсынды. Ол сондай-ақ Мулгрюге, егер ол NatWest-тен кетсе, "белгісіз қаржылық мүмкіндік" ретінде сипатталған мәлімдемеде ұсынды. Малгрю мен Дарби өздерінің жоғары тұрған басшыларына NatWest-тің бұл ұсынысты қабылдауын ұсынды. Сол айдың соңында үш банкир Мулгрюге айтылған "белгісіз қаржылық мүмкіндік" олардың жеке өздері NatWest-тің Swap Sub-тағы үлесінің бір бөлігін сатып алуымен байланысты екенін білді. Осы мақсатта Коппер Үшеуі үшін компаниядағы NatWest-тің бұрынғы үлесінің жартысына сату опционын алуға келісім жасады. 17 наурызда Дарби NatWest сатуын аяқтау үшін қажетті қолтаңбаларды жинады. 20 наурызда Үштік Коппермен опциондық келісімді орындады. Үшеуі Фастоу және Коппермен болған келісімдерін, сондай-ақ Swap Sub компаниясын сатып алған компанияға қатысты қаржылық мүдделері бар екенін NatWest-тегі басшыларынан жасырды. Фактілер туралы мәлімдемеге сәйкес, Үшеуі 22 наурыздағы Swap Sub компаниясына 30 миллион доллар төлеу туралы келісім туралы хабардар болған жоқ. 2000 жылдың 21 сәуірінде, бұл уақытқа дейін NatWest-тен кеткен Бермингем опциондарды пайдаланып, 7 миллион доллардан астам пайда тапты. Ол кейіннен табысты Дарби мен Малгрюмен бөлісті.

Құрама Штаттардағы алғашқы сот ісін жүргізу

Экстрадицияға қатысты барлық заңдық шаралар сарқылып болғаннан кейін, Үшеуі 2006 жылдың 13 шілдесінде Хьюстонға келді. Олар сол қаланың Федералды ұстау орталығында бір түн өткізді, содан кейін адвокаттарының қадағалауымен босатылды, олар электрондық бақылау құрылғыларын тағуға міндетті болды. 21 шілдеде судья Үшеуі кепілдікпен босатылуы мүмкін деген қаулы шығарды, бірақ Хьюстон аймағынан шыға алмады, адвокаттарының қатысуынсыз бір-бірімен кездесе алмады және ай соңына дейін 80 000 доллардан 150 000 долларға дейін қаражат жинауға міндеттелді. АҚШ иммиграциялық қызметі оларға АҚШ-та бір жылға жұмыс істеуге рұқсат берді, бірақ судьяның қаулысына сәйкес, жұмыс іздеу немесе алу үшін Хьюстон аймағынан шығуға тыйым салынды.

Сот отырысының кейінге қалдырылуы

2006 жылдың 2 тамызында сот отырысының күні 13 қыркүйектен кейінге шексізге салды, бұл «Үшеудің» екеуіне заңгерлік көмек алуға мүмкіндік беру үшін жасалды. 2006 жылдың 9 тамызында «Үшеудің» құқықтық жағдайы Канада Корольдік банкіне қарсы Енронмен байланысты азаматтық сот ісі бойынша оларға табыс етілген сотқа шақырулармен күрделенді. 2006 жылдың 12 тамызында барлығы үшеуі судьяға адвокаттарды жалдағанын хабарлады. 2006 жылдың 6 қыркүйегінде сот отырысының күні куәгерлерді уақтылы табу мүмкін болса 2007 жылдың ақпан айына, болмаса 2007 жылдың 4 қыркүйегіне белгіленді. Осы уақытқа дейін «Үшеу» бақылау құрылғыларын тағуға міндетті болды және Хьюстон аймағынан шығуға тыйым салынды. 2007 жылдың 1 тамызында сот отырысы тағы бір рет 2008 жылдың қаңтарына ауыстырылды. Бұл бұрынғы 22 қазанға ауыстырудан кейін болды. Бұл кешігу «Үшеуге» ауыр соққы болды, ал олардың қолдаушылары заңгерлік қызметтердің жоғары құны және Ұлыбританиядағы отбасыларынан алыстаумен байланысты проблемаларды қайтадан атап өтті.

Куәгерлер туралы дау

2007 жылдың 6 тамызында Үш соттан өз қорғаулары үшін Ұлыбританияда тұратын алты бұрынғы әріптесіне бейне куәлік беруді міндеттеуді сұрады. Сотқа ұсынған өтініште олар "[АҚШ] үкіметі тарапынан қорқыту сезінгендіктен немесе қорқытылғандықтан, бірнеше адам айыпталушылардың қорғаны үшін АҚШ-қа барудан бас тартады" деді. Мұндай өтініш британдық билік органдарының ынтымақтастығын қажет ететін еді, сондай-ақ "осы істегі шағымданушы (RBS) адвокаты қорғау тарапының қажетті куәліктерді алуына кедергі келтірді" деді. Олар Үштің "қарқынды қорғаныс жүргізу мүмкіндігі күрт шектелді, тіпті жойылды" деген қорытындыға келді. Келісім шартында Үш айыптау актісінің төртінші тармағы бойынша кінәлі екендерін мойындады, ол Лондоннан Хьюстонға жіберілген соңғы Swap Sub сату құжаттарына қатысты электрондық хатқа байланысты болды. Келісімге А қосымшасы ретінде "фактілер туралы мәлімдеме" қоса берілді және оған үш айыпталушы да қол қойды. Басқа британдық сарапшылар да бұл мүмкін екенін мойындады. The Telegraph басылымында "Үш адам NatWest-ті әдейі алдады" деген мәлімдеме жоқ екені айтылды. Джайлз Дарби Бермингем мен Малгрюдің бейнедегі мәлімдемелерімен "толығымен" келіспейтінін мәлімдеді.

Сотталу және түрмеге қамау

NatWest Үшін 2008 жылдың 22 ақпанында 37 айға бас бостандығынан айырылды. Олар сотқа дейін АҚШ-та күткен уақыты үшін мерзімінен бұрын босатылмады. Сонымен қатар, олар Greenwich NatWest-тің құқығын мұра еткен RBS Securities компаниясына 7,3 миллион доллар қайтаруға міндетті болды, оның 1,25 миллион доллары ер адамдар түрмеге тапсырған кезде төленуге тиіс еді. Сот кезінде үшеуі де судьяға қысқаша мәлімдеме жасады. Малгрю өзінің "адалдық танытпағанын" және "дұрыс емес шешімдер қабылдағанын" айтып, "Менің кінәм тек өзіме" деген қорытындыға келді. Малгрю, Дарби және Бермингемге тізбектелген федералдық тұтқын нөмірлері берілді (66096 179, 66097 179 және 66098 179). Кейіннен оларға жазаның қалған бөлігін Англияда өтеуге рұқсат берілді. Бермингем 2009 жылдың тамызында Спринг-Хилл ашық түрмесінен Грендон Андервудтағы жабық түрмеге ауыстырылды. Үшеуі де 2010 жылдың тамызында босатылды.

Ұлыбританиядағы қоғамдық қатынастар науқаны

Британиядағы баспасөз жазбаларындағы Үштік туралы бастапқы хабарлар көбінесе теріс болды, ерлердің тапқан ақшасының мөлшеріне және олардың әсем өмір салтына назар аударылды. Мысалы, The Independent газеті ерлерді "өз келісімдерін қуып жететіндей, сонымен бірге әйелдерге құмар пираттар" деп есептейтінін жазды, ал The Sunday Times Малгрюді бұрынғы клуб күзетшісі қызметінен қалған "қолдарындағы іздерімен" және "үлкен эгосымен" "күшті бәсекелес" ретінде сипаттады. Екі компания да про боно жұмыс істейтінін мәлімдеді. Райли: "Мен соңғы алты айдан бері про боно жұмыс істеп келемін, себебі мен бұл іске сенемін. Біз экстрадициялық заңның теңсіздігін адамдарға түсіру үшін көп еңбек еттік" деді. Үштік, Бермингемнің кинофинанс саласындағы танысы түсірген 500 000 фунт стерлингтік "Тейкинг Либерти" деректі фильмінде британдық әділеттің құрбандары ретінде бейнеленеді.

Ұсыну туралы дау

Ұлыбританиядағы үш адамның кеңінен жарияланған жаңалықтары олардың 2003 жылғы жаңа Экстрадиция заңына сәйкес АҚШ-қа экстрадициялану мәселесі бойынша үлкен пікірталас тудырды. Атап айтқанда, The Daily Telegraph газеті экстрадицияға қарсы белсенді науқан жүргізді. Экстрадицияға қарсы бірнеше аргументтер келтірілді.

Құзыреттілік туралы дәлел

Бұл қылмыс Ұлыбританияда тұратын британдық азаматтардың Ұлыбританияның астанасы Лондон қаласында тіркелген британдық компанияға қарсы жасалғаны айтылды, сондықтан туындаған кез келген қылмыстық іс британдық заңдық және аумақтық юрисдикцияға жатады және оны британдық сотта қарау керек деп саналды. Дегенмен, британдық биліктер дәлелдердің жеткіліксіздігіне байланысты қудалаудан бас тартты.

Әділ сот талқылауы туралы дәлел

Кейбіреулер Үштің Техаста әділ сотқа қатысуы өте қиын болатынын айтты. Іс сотқа бірнеше жылға соғылуы мүмкін еді. Сот процесі 2006 жылдың қыркүйегінде басталуға жоспарланған, бірақ 2008 жылдың қаңтарына бірнеше рет шегерілді. Үш айыпталушы АҚШ-та, Ұлыбританиядағы отбасыларынан шалқап, қалуға мәжбүр болады. Бұған қоса, босатылғаннан кейін олар өздеріне тағылған айыптауларға қарсы қорғану үшін ақы төленетін жұмыс таба алмайды. (Үшеуі Хьюстон қаласында болған жағдайда АҚШ-та жұмыс іздеуге рұқсат етілді.)

Экстрадиция теңсіздігі туралы дәлел

АҚШ пен Ұлыбритания арасындағы экстрадициялау шарттарының өте теңсіз екені айтылды. Заңның талаптары британдық азаматтарды Америкаға экстрадициялауды, керісінше, одан да жеңілдетіп берді. Америкалықтар британдық азаматтарды экстрадициялау үшін алдын ала дәлелдер (prima facie case) ұсынбаса да болады, ал АҚШ азаматтарын Ұлыбританияға экстрадициялауға қатысты мұндай мүмкіндік болған жоқ, бұл көп сынға түсті. Осыған қарамастан, Ұлыбританияның Ауыр қылмыстар жөніндегі басқармасының басшысы Роберт Уордл, тіпті бұрынғы экстрадициялау тәртібі бойынша да Үш адамды АҚШ-қа экстрадициялау үшін жеткілікті дәлелдер болғанын мәлімдеді. Ол бұл адамдардың "әйгілі болғанына" таңғалып, Үш адамның АҚШ-та әділ сотқа тартылатынына сенім білдірді. Дегенмен, бұл шарттардың ешқайсысы экстрадициялау туралы заңның мәтініне жазылмаған, және экстрадициялау кезінде Үш адамның жағдайында да орындалмады. (Келісім АҚШ тарапынан 2006 жылдың қыркүйегінде ратификацияланды.)

Төменгі палатадағы талқылау

Жалпы палата спикері Майкл Мартин 2006 жылдың 12 шілдесінде либерал-демократ депутаты Ник Клеггтің өтінішімен келісімшартты және "Natwest Үштігін" талқылауға арналған шұғыл дебат өткізуге рұқсат берді.

Нил Коулбек

2006 жылдың 12 шілдесінде Шотландия Корольдік Банкінің (RBS) бұрынғы басшысы және ФБР-дің қудалау куәсі Нил Коулбек өз-өзіне қол жұмсап, білегін кесіп өлген күйде табылды. Коулбек 2004 жылға дейін RBS-де жұмыс істеді, соңғы қызметі – Топтың қазынашылығының басшысы. Достары мен туыстары ФБР-дің Коулбекті "қудалағанын" айтты. Оның өліміне қатысты сот отырысында Коулбектің әйелі, "Үштің" экстрадициясы оны терең мазалағанын мәлімдеді, сондай-ақ оның экстрадицияға ықпал еткен маңызды мәлімдеме бергені белгілі болды. ФБР мұны жоққа шығарып, Коулбекті төрт жыл бұрын бір рет ғана сұраққа алыпты.

Жарияланымдар

АҚШ-тың Autonomy негізін қалаушы Майк Линчті экстрадициялау әрекетіне қатысты пікірлер: "АҚШ-қа экстрадицияланған адамның кінәлі деп танылуының ықтималдығы өте жоғары, көбінесе сотқа дейін келісімге келу арқылы, себебі АҚШ-тағы қылмыстық әділет жүйесі осы нәтижеге бағытталған". "Топтық зорлық-зомбылық және қатыгездік туралы қорқынышты оқиғалармен қатар, Джайлс ол кездескен есімдері танымал адамдар мен түрмедегі әріптестерінің күтпеген іс-әрекеттері туралы да жазды". "Бір адамның Глазгодағы жетімдер үйінен Техастағы қылмыскерлерге толы түрмеге дейінгі таңғажайып, шынайы саяхаты. Ол Англиядағы ұлына оралуға ұмтылып, жоғалған қызын іздеуден шаршаған".