Кіріспе

Құс түрлері

Үндеуші желкен (Haliastur sphenurus) – Австралияның барлық аймақтарында (жағалау аралдары да бар), Жаңа Каледонияда және Жаңа Гвинеяның көп бөлігінде (орталық таулар мен солтүстік-батыс аймақтарын қоспағанда) кездесетін орташа өлшемді күндізгі жыртқыш құс. Мінез-құлқы, дауысы және қауырсыны басқа түрлерінен ерекшеленсе де, бұл құсқа сыбызғылы бүркіт немесе сыбызғылы қаршыға деп те атау жиі кездеседі. Оңтүстік аймақтағы құстар тропиктік аймақтардағы құстардан ірілеу болады. Шотландияның Эдинбург университетінен Фиона Рэндалл Таунтон ғылыми ұлттық паркінде жүргізген зерттеулерінде, осы парктегі дақты қайың құстарының (Chlamydera maculata) үндеуші желкеннің дауысын үнемі еліктейтінін анықтады, көбелек шағылысу маусымында еліктеу жиілігі артады. Бұл еліктеудің мақсаты әлі белгісіз.

Тіршілік ету ортасы

Ашық немесе сирек орманды жерлерде қоныстайтын, әдетте су жағалауларында, теңіз деңгейінен 1400 метрге дейінгі биіктікте кездесетін сыбызғылайтын бүркіттер. Тамақ азайған кезде олар негізгі көзі – өліктерді табу болады.

Өсіру

Құс үйі – биік ағаштардың, көбінесе эвкалипт немесе қарағайдың тік саласына салынған, жасыл жапырақтармен төселген, таяқшалардан жасалған ірі платформа. Жұптар көбінесе бір ұяны жыл сайын қайта пайдаланады, платформа тым үлкен болғанша жыл сайын материал қосып жатады. Ұрғашылары әдетте 2–3 көкшіл ақ жұмыртқа туады, кейде олар қызғылт қоңыр дақтармен жабылады; 1–4 жұмыртқадан тұратын ұялар да тіркелген. Жұмыртқалар 35–40 күндей күнін кешеді, ал түрдің шайқау табысы 60% құрайды деп хабарланады. Кремді немесе сары түсті жұмсақ қауырсындармен жабылған балапандар ұядан ұшып шығуға дейін 44–54 күн ұяда болады, ал ұядан шыққаннан кейін тағы 6–8 апта бойы ата-аналарына тәуелді болады. Австралияда бұл құстар әдетте оңтүстікте маусым мен қазан аралығында, ал солтүстікте ақпан мен мамыр аралығында көбейеді, бірақ егер жеткілікті азық болса, жаңбырдан кейін кез келген уақытта ұя салады.