Иран фотографының көрнекті өкілі: Марям Занди

Кіріспе

Марьям Занди (1946 жылы туған, Иран, Горган; مریم زندی) – ирандық деректі фотограф және автор. Ол Иран революциясы кезінде түсірген фотосуреттерімен әйгілі. 1970 жылы фотографтық мансабын бастаған ол, Өнер және мәдениет министрлігінің ұлттық фотосурет конкурсының бірінші жүлдесін жеңіп алды. 1972 жылы Ұлттық Иран радиосы мен теледидарына (NIRT) фотограф ретінде қабылданды, кейіннен «Тамаша» журналының алғашқы жарияланымдары арқылы Ұлттық теледидар мен «Тамаша» журналының жариялылықпен байланыс фотографы болды. Марьям Занди келесі он екі жыл бойы Ұлттық теледидарда жұмыс істеді. Осы кезеңде ол 1979 жылғы революцияның фотосуреттерін түсіре бастады, сондай-ақ көптеген басқа да фотосурет тәжірибелерін жинады. Оның алғашқы маңызды фотожобасы («Chehreh ha: Портреттер») революциядан кейін (1981) құрылды, бірақ Иран-Ирак соғысының басталуы және Францияға сапары (1986–1989) кезінде аяқталмай қалды. Дегенмен, оның алғашқы фотосурет кітабы («Turkmen & Sahra»: Түркімендер және шөл) 1982 жылы жарық көрді. Бұл Иран түркімендерін бейнелейтін алғашқы жинақ, сонымен қатар фотосуреттер арқылы Иран этностарының бірін зерттеуге және тануға бағытталған алғашқы жинақ. Оның университет диссертациясы да Иран түркімендері туралы әлеуметтанулық зерттеу болып табылады. 1989 жылы Иранға оралғаннан кейін аяқталмаған жобасы («Chehreh ha»: Портреттер) қайта жандандырылды. Бұл жұмыс әлі де жалғасуда, және 26 жылдан кейін әдебиет, бейнелеу өнері, кино, театр, сәулет, музыка және саясат салаларындағы белгілі және ықпалды қазіргі ирандық элиталардың (сондай-ақ кейбір ирандық емес тұлғалардың) бірегей және кең фотоархиві қалыптасты. Марьям Занди осы уақытқа дейін оннан астам фотосурет кітабын жариялаған. Соңғы жарияланымдарының бірі – 1979 жылғы Иран революциясы кезіндегі оқиғаларды қамтитын «1979 жылғы революция» фотосурет кітабы. 2000 жылдан бері Марьям Зандидің фотосуреттері «Эбрахим Хагиги» (графикалық дизайнер) есімді суретшімен бірлесіп 80-нен астам түрлі көркем күнтізбелерді жобалауға және жариялауға мүмкіндік берді. Бұл күнтізбелердің көпшілігі Иранға қатысты әртүрлі фотосуреттерді қамтитын алғашқылардың бірі болды. Осы күнтізбелерді жариялау арқылы Марьям Занди иран халқының бейнелеу мәдениетін және фотосурет талғамын жақсартуға үлкен үлес қосты, елдің әр бұрышынан алынған әртүрлі фотосуреттерді адамдардың үйіне жеткізді. 2005 жылы Марьям Занди және басқа он екі танымал ирандық фотографтар «Ирандық фотографтар қоғамы» тарапынан «Ұлттық ирандық фотографтар қоғамын» (NIPS) құру үшін таңдалды. 2009 жылы директорлар кеңесінің алғашқы отырысында Марьям Занди – ең көп дауыс жинағандықтан – кеңестің төрағасы болып сайланды. 2013 жылы NIPS-тен кетті. 2010 жылы президент оны «Өнердің бірінші дәрежелі медалімен» марапаттауға шақырды, бірақ ол сол кездегі Ирандағы фотографтардың еркіндігі мен кәсіби беделінің жетіспеуіне наразылық білдіріп, медальден бас тартты. Сол жылы ол «Әлеуметтік деректі фотосурет фестивалінде» ирандық фотографтардың құқықтарын қолдағаны үшін «Шид сыйлығы» – жылдың ең ықпалды фотографы ретінде тәуелсіз сыйлыққа ие болды. 2014 жылы ол «1979 жылғы революция» кітабын жариялағаны үшін тағы да сол жүлдеге ие болды. Марьям Занди сонымен қатар шыны бұйымдарды жобалау және жасау саласында да белсенді жұмыс істейді. Ол өзінің шыны өнерін көрсететін үш көрме өткізді. Соңғы 40 жыл ішінде Марьям Занди елдегі ең белсенді, динамикалық және ықпалды фотографтардың бірі болды.

Maryam Zandi (born 1946 in Gorgan, Iran; مریم زندی) is an Iranian documentary photographer and author. She is best known for her photographs during the Iranian Revolution. Beginning her photography career in 1970, she was awarded the first prize of the Ministry of Art and Culture's national photography competition. In 1972 she joined National Iranian Radio and Television (NIRT) as a photographer and later by initial publications of “Tamasha” magazine, she became National Television and Tamasha magazine's public relations photographer. Maryam Zandi remained with National Television for the next twelve years. During this time, she also began capturing photos of the revolution in 1979, as well as many other photographic experiences. Her first significant photography project (“Chehreh ha: Portraits”) was formed within these years after the revolution (1981), which remained incomplete by the beginning of the Iran Iraq war and her trip to France (1986–1989). However her first photography book (“Turkmen & Sahra”: Turkmen & Desert) was published in 1982. This is the first collection portraying Turkmens of Iran and also the first collection which by the means of photographs intends to study and explore one of the Iranian ethnic groups. Her university thesis is also a sociological research about Turkmens of Iran. After returning to Iran in 1989, work on the incomplete project (“Chehreh ha”: Portraits) is resumed. This work is still ongoing and after 26 years a unique extensive photography archive of famous and influential contemporary Iranian elites (as well as some non Iranians) in the fields of literature, visual arts, cinema, theatre, architecture, music and politics is shaped. Maryam Zandi has published more than ten photography books until now. Her last publication is the “1979 Revolution” photography book which is a collection of incidents happening around the time of the Iranian revolution in 1979. Since 2000 Maryam Zandi's photographs in collaboration with “Ebrahim Haghighi” (Graphic designer) have designed and published more than 80 different types of artistic calendars. Most of these calendars are the first of their kind containing various photographs related to Iran. By publishing these calendars, Maryam Zandi has taken a huge influential step in improving the imagery culture and photographic taste of the Iranian people by taking these diverse range of photographs from every corner of the country to people's household. In 2005 Maryam Zandi along with twelve other famous and influential Iranian photographers were selected by the “Society of Iranian Photographers” to establish the “National Iranian Photographers’ Society (NIPS)”. In 2009 by the first meeting of the board of directors, Maryam Zandi –achieving the highest vote– was elected as the first chairman of the board. She resigned from NIPS in 2013. In 2010 she was invited to receive the “first degree medal of art” from the president, however she refused the medal in protest to lack of freedom and professional dignity of photographers in Iran at the time. Same year, she received an independent award as the most influential photographer of the year in the “Social Documentary Photography Festival” for supporting the rights of Iranian photographers (“Sheed Award”). In 2014 she won the same prize again, for publishing the book “1979 Revolution”. Maryam Zandi has also been active in designing and making glass works. She has held three exhibitions portraying her glass art. Within the past 40 years, Maryam Zandi has been one of the most active, dynamic and influential photographers of the country.

Жарияланымдар

1983 жылы Түркімен және шөл. Ақ-қара. Тегеран. 1991 жылғы «Ираннан әңгімелер» кітабының суреттері. Mage Publishers, Вашингтон. Ақ-қара. 1993 жылғы Портреттер (1) – Иран әдебиетшілерінің портфолиосы. Ақ-қара. Тегеран. 1995 жылғы Портреттер (2) – Иран суретшілерінің портфолиосы. Тегеран. 1997 жылғы Портреттер (3) – Иран кино және театр қайраткерлерінің портфолиосы. Ақ-қара. Тегеран. 2001 жылғы Ақкаши (PotoPaints) – Э. Хагигимен бірлесе. Баспагер: Haft Rang, Тегеран. 2004 жылғы Портреттер (4) – Иран әдебиетшілерінің портфолиосы, 2-том. Ақ-қара. Баспагер: Haft Rang, Тегеран. 2006 жылғы «Иран! Менің сүйікті гүлім!» Түсті. Баспагер: Nazar publication, Тегеран. 2007 жылғы Иран сәулетшілерінің кітабының портреттері. Баспагер: Nazar publication және Иран сәулеттік мақтаныш қоры. 2008 жылғы Көк және қызыл сызық. Түсті. Баспагер: Nazar publication, Тегеран. 2014 жылғы Иран революциясы 79 (фотожинақ), Ақ-қара. Баспагер: Nazar. 2017 жылғы Портреттер (5) – Иран музыканттарының портфолиосы. Ақ-қара. Баспагер: Марьям Занди, Тегеран. 2018 жылғы «Мен мырза Даггерге ашынамын» – Марьям Зандидің өлеңдері. Баспагер: Марьям Занди, Тегеран. 2019 жылғы «Менің шашым желде» (фотожинақ), Ақ-қара. Баспагер: Nazar. 2019 жылғы «80-ші үкімет» (фотожинақ), Ақ-қара. Баспагер: Nazar. 2000 жылдан бері: Әртүрлі тақырыптағы күнтізбелер мен беделді карточкалар.