Кіріспе
Танктердің дамуы Екінші дүниежүзілік соғыстан бері айтарлықтай өркендеді және Суық соғыс кезеңінде (1945–1990 жылдар) маңызды рөл атқарды. Осы кезеңде Варшава шартының (1955 жылы құрылған) аясында біріккен Шығыс блогы мен Солтүстік Атлантика шарты ұйымы (НАТО, 1949 жылдан бері) бір-бірімен күш сынасты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін танк құрылысына бөлінетін қаржы қысқартылып, инженерлік құрам шашырап кетті. Көптеген әскери жоспарлаушылар ядролық қарудың пайда болуымен танктың қажеттілігінен қалғанын ойлады, себебі тактикалық ядролық қару кез келген бригаданы немесе полкті, оның броньды немесе броньсыз екеніне қарамастан, жоя алатын еді. Алайда, танктардың өндірісі тоқтамай, технологиясы күрт дамыды. Танктердің көлемі артты және бронь жасау технологиясының жетістіктері оларды тиімдірек етті. Оқ-дәрі технологиясы да өзгерді, оқтардың конструкциясы мен соққысының күші жақсарды. Кеңес Одағының Варшава шартындағы басымдылығы бірнеше танк моделінің стандартизациялануына әкелді. Керісінше, НАТО-ның ірі елдері – АҚШ, Ұлыбритания, Франция және Батыс Германия – әрқайсысы өз танк моделін жасады. Бұл модельдердің арасында ортақ ештеңе болған жоқ, ал кішігірім НАТО елдері осы модельдердің бірін немесе бірнешеуін сатып алып немесе бейімдеді. Корея соғысы танктердің әлі де соғыс алаңында тиімді екенін көрсетті, себебі ірі державалар ядролық қару қолдануға құлшынбады. 1950 жылдары көптеген елдердің танктері ЯБХҚ (ядролық, биологиялық және химиялық) қорғаныс жүйелерімен жабдықталды, бұл механикаландырылған бөлімдерге үш түрлі қарудан қорғануға немесе соғыс алаңындағы ядролық соққыны пайдаланып шабуыл жасауға мүмкіндік берді. Содан бері өткен онжылдықтарда танк құрылымы үздіксіз жақсарылып келеді, бірақ түбірлі өзгерістер болған жоқ. Олардың ішінде үлкенірек оқтар, оған сәйкес жақсартылған бронь жүйелері, нысананы табу және қашықтықты өлшеу (атыс басқару), оқты тұрақтандыру, байланыс және экипаждың жайлылығына енгізілген жаңарулар бар.
Tank development both evolved considerably from World War II and played a key role during the Cold War (1945–1990). The period pitted the nations of the Eastern Bloc (organized under the Warsaw Pact in 1955) and the North Atlantic Treaty Organization (NATO (since 1949) against each other. After World War II, tank design budgets were cut and engineering staff was often scattered. Many war planners believed that with the advent of nuclear weapons the tank was obsolete, given that a tactical nuclear weapon could destroy any brigade or regiment, whether it was armoured or not. In spite of this, tanks would not only continue to be produced in huge numbers, but the technology advanced dramatically as well. Tanks became larger and advances in armour made it much more effective. Aspects of gun technology changed significantly as well, with advances in shell design and terminal effectiveness. Soviet domination of the Warsaw Pact led to effective standardization on a few tank designs. Oppositely, the key NATO nations – the US, UK, France, and West Germany – all developed their own tank designs. These had little in common, with smaller NATO nations purchasing or adapting one or more of these designs. The Korean War proved that tanks were still useful on the battlefield, given the hesitation of the great powers to use nuclear weapons. In the 1950s, many nations' tanks were equipped with NBC (nuclear, biologic, and chemical) protection, allowing mechanized units to defend against all three types of weapon, or to conduct breakthroughs by exploiting battlefield nuclear strikes. The decades since have seen continual improvements in tank design, but no fundamental change. Among these have been larger yet guns, correspondingly improved armor systems, and refinements to targeting and ranging (fire control), gun stabilisation, communications and crew comfort.
Негізгі жауынгерлік танктерге ауысу
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін американдық M26 және советтік T-44 сияқты бірқатар орта танктердің үлгілері, негізгі ұрыс танктерінің тұжырымдамасы қалыптасқанға дейін жаппай өндірілді. Бұл танктер алғашқы негізгі ұрыс танктеріне өте ұқсас болды – қуатты қарулары, орташа бронясы және жақсы жылдамдығы болды. Олардың ізбасарлары, M46 Patton және T-54, негізгі ұрыс танктерінің доктринасы толыққанды қабылдануына дейін осы бағытты жалғастырды.
Негізгі жауынгерлік танкті әзірлеу
Орташа танктер біртіндеп жаңа негізгі ұрыс танктері тұжырымдамасына айналды. Бұл ауысу 1950 жылдары кезең-кезеңімен жүрді, себебі орта танктер ұзын қашықтықта кез келген тиімді броняны тесіп өте алатын қаруларды (мысалы, АҚШ-тың 90 мм зеңбірегі, кеңестік 100 мм D-10 танк зеңбірегі және әсіресе британдық L7 105 мм зеңбірегі) тасымалдай алатыны анықталды. Екінші дүниежүзілік соғыстағы ең күшті қару-жарақтармен және ең ауыр бронямен жабдықталған ауыр танктер туралы түсінік ескірді, өйткені олар жаңа орта танктерге қарағанда басқа да техника сияқты осал болды. Сол сияқты, Екінші дүниежүзілік соғыс көрсеткендей, жеңіл қаруланған және жеңіл брондалған танктер көп жағдайда тиімсіз болды. Тіпті барлау машиналары да Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде салмағын арттыру және оттық күшін күшейту тенденциясын көрсетті; жылдамдық броня мен оттық күшке балама бола алмады. Танкіге қарсы қарулардың көбеюі және ядролық соғысқа қауіптің артуы қосымша броняға деген қажеттілікті күшейтті. Қосымша броня одан да қуатты зеңбіректерді жасауға итермеледі. Осылайша, негізгі ұрыс танктері британдықтардың бір кезде "жалпы мақсатты танк" деп атаған рөлін иеленді, шайқас алаңындағы дерлік барлық міндеттерді орындады. Типик негізгі ұрыс танктері жақсы қаруланған, жоғары жылдамдықтағы және көптеп өндіруге арзан болды. 1950 жылдардың классикалық негізгі ұрыс танктері – британдық Centurion, кеңестік T-55 сериясы және АҚШ-тың M46-дан M48 сериясына дейінгі танктері, олар Суық соғыс бойында үнемі жаңартылып отырды. Мысалы, Centurion өте тиімді 17 фунттық (76,2 мм) зеңбірекпен пайда болды, бірақ 1959 жылға қарай 20 фунттық (84 мм) және содан кейін 105 мм негізгі қаруға дейін жаңартылды, сонымен қатар оттық басқару жүйесі жақсартылып, жаңа қозғалтқыштар орнатылды. Кеңестік T-55 100 мм зеңбірекпен басталды, бірақ 115 мм және 125 мм зеңбіректермен, жақсартылған оттық басқару жүйелерімен, жаңа қозғалтқыштармен, жүргізуші дөңгелектерімен және т.б. жаңартылды. M46 сериясы M60 сериясына дейін дамыды. Бірінші кеңестік негізгі ұрыс танктері T-64 болса, ал алғашқы американдық MBT – M60 жауынгерлік танктері болды. Бұл машиналары және олардың модификациялары Суық соғыс кезінде НАТО және Варшава шартының броньдық күштерінің көп бөлігін құрады, олардың көптеген түрлері 21-ғасырда да қолданылуда.
Жеңіл танктер
Советтік PT-76 сияқты жеңіл танктер, қос жағалаулық барлау, әуе шабуылдық бөлімшелерді қолдау және жау танктерімен кездеспеуі күтілетін жылдам араласу күштері сияқты шектеулі міндеттерді орындады. АҚШ-тың M551 Sheridan да ұқсас артықшылықтары мен кемшіліктеріне ие болды, бірақ оны парашютпен немесе LAPES жүйесі арқылы да түсіруге болатын. Тікұшақтардың пайда болуы жеңіл танктердің барлаудағы маңыздылығын азайтып жіберді, бірақ көптеген танктер әлі де қолданыста болды. Алғашқы суық соғыс кезеңінде АҚШ негізінен M41 Walker Bulldog танктерін пайдаланды. Суық соғыстың ортасынан соңына қарай, советтік BMP және АҚШ-тың M2 Bradley сияқты жаяу әскердің жауынгерлік машиналарын (БМП) жеңіл танктердің орнына қолдану кең етек алды, олар негізгі танктерге қарағанда нашар қаруланған және брондалған, бірақ жеңіл және арзан болды. Суық соғыс аяқталғаннан кейін, Оңтүстік Африканың Rooikat және Италияның B1 Centauro сияқты брондалған машиналар жасалды, олар соғыстан кейінгі кезеңде қолданысқа енді.
Ауыр танктер
Т-10 сияқты ауыр танктер 1960 және 1970 жылдарға дейін орташа танктермен бірге дамытылып, қаруландырыла берді, бірақ танкіге қарсы басқарылатын зымырандар мен қуатты танктердің қарулары оларды тиімсіз етті. Үлкен, жоғары жарылғыш танкіге қарсы (HEAT) оқ-дәрілердің ұзақ тиімді қашықтығы және жоғары дәлдігі, танк қаруларымен салыстырғанда, ауыр танктердің алыстан немесе күзету рөлінде жұмыс істеу мүмкіндігін жойды; осы рөлді танкіге қарсы әлдеқайда арзан басқарылатын зымырандар да орындай алатын. Орташа танктер де жаңа зымырандарға солшақтықпен келеді, бірақ оларды көптеп орналастыруға болады және жауынгерлік далада жоғары жылдамдыққа ие болды.
Танкіге қарсы қару-жарақ пен қарсы шараларды әзірлеу
1973 жылғы Йом Киппур соғысынан кейін, Мысыр жаяу әскері қолданған, адам көтеріп жүретін сыммен басқарылатын зымырандармен (ATGM) көптеген Израиль танктері жойылғаннан кейін, майдан даласында танктердің танкке қарсы қаруларға осалдығы туралы алаңдаушылық туды. Кейінгі талдау көрсеткендей, Израиль әскері соғыстың алғашқы кезеңдерінде қарсыластарын дұрыс бағаламаған; олардың танкке негізделген тактикасы, арзан AT қаруларымен қаруланған жаяу әскердің танктерді тоқтатуға жаңадан қол жеткізген қабілетін ескермеді. Тактикалық тұрғыдан, біріктірілген қару тактикасының қажеттілігі қайта мойындалды. Бұл жаяу әскердің механикаландырылуына, сондай-ақ артиллерияның жетілдірілген тактикасы мен оқ-дәрілеріне әкелді. Танктер өздері жеке жаяу әскерге қарсы осал болды, бірақ жаңа жағдайда танктер, механикаландырылған жаяу әскер және механикаландырылған артиллериядан құралған біріккен топ жеңіске жете алатын болды. 1974 жылы АҚШ қолданыстағы танк паркін жаңғырту бағдарламасын бастады және M60A1, ал кейіннен M60A3 танктерін жаппай өндіруге кірісті; сонымен қатар M1 танкты әзірледі. АҚШ пен КСРО арасындағы шиеленіс күшейгеннен кейін, президент Рональд Рейганның басшылығы кезінде танкты жобалау және өндіруге арналған бюджеттер артты. Жаяу әскерге арналған портативті және көлік құралына орнатылатын ATGM-дерге жауап ретінде, танктердің одан да жақсырақ бронясы жасалды. Ықшамды броня, композиттік материалдар, жарылғыш реактивті броня және ресейлік "Штора", "Дрозд" және "Арена" сияқты белсенді қорғау жүйелері ескі және жаңа танктерге қосылды. Бұл жетістіктерге қарамастан, үлкен зымырандар танктерге қарсы өте тиімді болып қала берді.
Ракеталық қаруланған танкілер
XX ғасырдың екінші жартысында кейбір танктер АТГМ (антитанктік басқарылатын зымыран) қаруланған, оларды тегіс ұңғыдан немесе (мысалы, "Шиллелах" танктерінде) зымыранға айналу импульсін бермейтін құрылғысы бар, жиектелген негізгі қарудан атуға болатын. АҚШ-та M60A2, M551 "Шеридан" және 152 мм-лік ұңғы/илемдері бар MBT 70 прототипі "Шиллелах" инфрақызыл басқарылатын зымыранын пайдаланды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде M4 "Шерман" сияқты бірнеше танк конструкциялары негізгі қаруларына қосымша, мұнараларында басқарылмайтын зымырандарды тасу үшін модификацияланды. Бұл идея шектеулі дәрежеде Суық соғысқа АТГМ арқылы енгізілді; мысалдарға француз AMX 13 және швед Strv 81 (британдық "Сенчурион" танктерінің шведтік нұсқасы) кіреді, екеуі де мұнараның үстіңгі және бүйір бөліктерінде SS.11 зымырандарын тасу үшін модификацияланды. MBT 70 жоғары құнына байланысты сериялық өндіріске жіберілмей, M1 "Абрамс" танктерімен алмастырылды, ол дәстүрлі қаруды пайдаланды. M551 және M60A2 танктерінің күрделілігі, сезімтал озық электр жүйелері (олардың кейбір бөліктері "Шиллелах" басқару жүйесімен байланысты болды) және жануға қабілетті оқтармен байланысты мәселелерге байланысты көңіл көншілікпен қарастырылды, бірақ "Шеридан" 1990 жылдарға дейін қызмет етті. M60A2 танктері ақырында дәстүрлі 105 мм қаруы бар M60A3 танктерімен ауыстырылды. КСРО 1970 жылдардың ортасында қарудан зымыран ату мүмкіндігін енгізді, олар ТМД елдерінің қарулы күштерінде әлі де қолданылуда. Ресей қызметіндегі қарудан зымыран атуға қабілетті танктерге T-72, T-80, T-90 және жаңартылған T-55 (T-55AM2) кіреді. Украина да зымыранмен қаруланған T-64, T-80 және T-84 танктерін пайдаланады.
Корей соғысы
Корея соғысында M24 Chaffee танктері Солтүстік Кореяның Т-34-85 танктерімен алғашқы күрескен АҚШ танктері болды. Chaffee осы жақсы қаруланған және броньдалған орта танктерге қарсы нашар қарсылық көрсетті. Соғыстың кейінгі кезеңінде Chaffee барлау рөлінде табысқа жетті, M4 Sherman, M26 Pershing және M46 Patton сияқты ауыр танктермен қолдау алды. Ауыр, бірақ ескірген Pershing танктерінің нашар қозғалыс қабілетіне байланысты қанағаттандырмас деп танылды, ол орта танк рөліне сәйкес емес еді, себебі ол M4 Sherman танктерінен әлдеқайда жеңіл танктерді қуаттандырған бірдей қозғалтқышты пайдаланды. 1949 жылы жаңартылған M26 танктері жаңа қозғалтқыш, зеңбірек аузынан газдарды шығару жүйесі және M46 Patton атауымен жабдықталды. M46 стандартына мыңнан аз танк жаңартылды. 1950 жылдың 8 тамызында Оңтүстік Кореяға алғашқы M46 Patton танктері жеткізілді. Бұл танктер Солтүстік Кореяның Т-34-85 танктерінен басым екенін дәлелдеді, олар салыстырмалы түрде аз санда кездесті. 1950 жылдың соңына қарай 200 M46 Patton танктері Кореядағы АҚШ танктерінің шамамен 15% құрады. 1950 жылы Кореяға жеткізілген 1326 танктың ішінде 679 M4A3 Sherman, 309 M26 Pershing және 138 M24 Chaffee жеңіл танктері болды. M46 және M46A1 Patton танктерінің келесі партиялары 1951 жылы барлық қалған M26 Pershing танктерін шығарып алуға және көптеген Sherman танктерімен жабдықталған бөлімшелерді қайта жабдықтауға мүмкіндік берді. 1953 жылы M24 Chaffee танктері толығымен M41 Walker Bulldog танктерімен ауыстырылды, оларды АҚШ армиясы жедел түрде майданға жеткізді. Алайда, Walker Bulldog Корея соғысында жауынгерлік қимылдарға қатысуға үлкермеді. Ұлыбританияның Centurion танктері, Cromwell танктерінің қолдауымен барлау рөлінде, 1950 жылдың соңында Кореяға келді. Ұлыбритания танктері Солтүстік Германия жазығындағы әдеттегі орналасуларына қарағанда әлдеқайда суық жағдайда жұмыс істеуге мәжбүр болды. Centurion танктері Имджин өзені шайқасында 8-ші гусарлар полкінің C эскадрильясы (майор Генри Хуттың басқаруымен) және Корольдік инженерлердің 55-ші эскадрильясының танктерімен бірге шегінуді қамтамасыз етті. Имджин өзеніндегі британдық позициялар "қауіпсіз" деп есептелді, бірақ шабуыл жағдайында осал болатын, және танктер шайқаста өз орнын ұстап тұрды. Centurion танктері "Commando" операциясында да қатысты және I корпус командирінен мақтау алған биік жерлерді басып алуға пайдаланылды. Содан кейін соғыс көбінесе тоқтатылды және Centurion танктері жаяу әскердің шабуылдарына қарсы артиллерия ретінде қолданылды, олар көбінесе түнгі уақытта жүргізілді.
Соғыс аралығы
M47 Patton M46 Patton және M4 Sherman танктерін алмастыру мақсатында жасалған. Оның 90 мм-лік зеңбірегі және 5 адамдық экипажы болды. АҚШ-тың негізгі танктерінің бірі болғанына қарамастан, ол АҚШ қарулы күштерінде шайқасқа қатыспаған. 1951 жылдың басында АҚШ 90 мм-лік зеңбірегі бар M48 Patton танкысының (T 48 белгісімен) жобалауын бастады. T48 жаңа мұнара, қайта жасақталған корпус және жақсартылған жүріс бөлігіне ие болды. Корпустағы машиналық зеңбірекші орны алынып тасталды, нәтижесінде экипаж 4 адамға дейін азайтылды. 1953 жылдың 2 сәуірінде Орднанс техникалық комитеті (ОТКМ) Паттон сериясының соңғы танкын M48 Patton деп бекітті. 1952 жылдан 1959 жылға дейін шамамен 12 000 M48 танкысы салынды. Алғашқы үлгілер (M48A2-ға дейін) 12 цилиндрлі бензин қозғалтқышымен және қосымша 8 цилиндрлі қозғалтқышпен жабдықталған. Газ қозғалтқыштары танктың қозғалыс ауқымын шектеді және оқ тиген кезде өртке тұтанбауға бейім болды; бұл үлгі сенімсіз деп есептелді. M103 ауыр танкы Детройт арсеналы танк зауытында өндірілді және алғашқы үлгілер 1957 жылы қабылданып алынды. M103 советтік ауыр танктеріне қарсы күресу үшін жобаланған. Оның ұзақ қашықтықтағы 120 мм-лік зеңбірегі жау танктерін өте қашықтан жоюға арналған, бірақ ол ешқашан жауынгерлік қолданысқа енгізілген жоқ. Салынған 300 M103 танкысінің көп бөлігі теңіз жаяу әскерлеріне берілді. Танк салыстырмалы түрде аз қуатты және жүріс жүйесі нәзік болды. M103 танкысының мұнарасы M48 немесе M60 танкысынан үлкен болды, себебі үлкен 120 мм-лік зеңбірек пен онымен жұмыс істейтін екі зарядтаушыға, сондай-ақ зеңбірекші мен командирге орын жасау қажет болды. Жүргізуші корпуста отырды. Зеңбірек +15-тен -8 градусқа дейін көтерілуге қабілетті болды. 1955 жылы британдықтар M103 сияқты 120 мм-лік зеңбірегі бар F214 Conqueror ауыр зеңбіректік танкын пайдалануға енгізді. Ол 1960 жылға дейін қызметте болды; Centurion танкын L7 105 мм-лік зеңбірекпен жаңарту оның қажеттілігін жойды. АҚШ армиясы 1960 жылы жаңа M60 сериялы негізгі ұрыс танктерін қабылдағаннан кейін ауыр броньды бөлімшелерін таратып жіберді, ал қалған M103 танкылары M60 сериялы MBT танктерін ала бастағанға дейін АҚШ теңіз жаяу әскерінің қарулануында қалды. АҚШ қарулы күштерінен ауыр танктардың жоғалуымен 1960 жылы АҚШ армиясы үшін, кейіннен АҚШ теңіз жаяу әскері үшін негізгі ұрыс танкысын толық қабылдау орын алды. Centurion танкысының британдық мұрагері 1966 жылы Chieftain болды. Chieftain ауыр броньдалған және 120 мм-лік зеңбірекке ие болды, ол Батыс Германияға басып кіру жағдайында Варшава шартының көптеген танктеріне қарсы қажет болатын ұзақ қашықтықтан ату және өмірге жарау доктринасын ұстанды.
Вьетнам соғысы
Вьетнамда Кореядағы қақтығыстарға қарағанда танктердің қолданылуы шектеулі болды, бірақ Вьетнамның джунглилерінде M48 Паттон танктерінің арасында тікелей шайқастар болды. 1969 жылдың 3 наурызында Бен-Хеттегі арнайы күштер лагеріне NVA 202-ші бронетанкті полкі шабуыл жасады. 202-ші полк лагерьдегі 175 мм-лік өздігінен жүретін артиллериялық қаруларды жою міндетін алды. PT-76 танкілерінің бірі минаға түсіп, лагерьті ескертіп қана қоймай, шабуылдап келген басқа PT-76 танкілерін де анықтады. Жарық шашулар жіберілді, бұл қарсыластың танкілерін ашып көрсетті, бірақ бір PT-76 M48 танкісінің мұнарасына тікелей соққы берді, нәтижесінде екі Паттон экипажы мүшесі қаза тауып, екеуі жараланды. Екінші Паттон сол әдісті пайдаланып, екінші атылысымен PT-76 танкін жойды. Таң атқанда, шайқас даласында екі PT-76 және бір БТР-50 бронетранспортерінің қираған қалдықтары көрінді. Алғашқы M48 танкілері 1965 жылы АҚШ теңіз жаяу әскерімен бірге орналасты. Оңтүстік Вьетнамға жеткізілген қалған Паттон танкілері АҚШ армиясының үш батальонында болды: ДМЗ маңындағы 177-ші бронь, Орталық жотадағы 169-шы бронь және Меконг дельтасы маңындағы 234-ші бронь. Әр батальон шамамен елу жеті танктен тұрды. M48 танкілері Вьетнамдағы бронекавалериялық эскадрильялармен де пайдаланылды, бірақ оларды M551 Шеридан танкілері ауыстырды. M67A1 жалын метатель танкісі (Zippo деп аталды) Вьетнамда қолданылған M48 танкісінің түрі болды. АҚШ күштері қайта орналастыру операцияларын бастаған кезде, көптеген M48A3 Паттон танкілері Вьетнам Республикасы Армиясына (ARVN) берілді, әсіресе ARVN 20-шы танк полкін құру үшін; олар M41 Уолкер Булдог танкілерін толықтырды. 1972 жылы Солтүстік Вьетнам армиясының (NVA) Пасхалық науқаны кезінде NVA T-54/PT-76 және ARVN M48/M41 бөлімшелері арасындағы танк шайқастары жиі болды, бірақ 1972 жылдың 23 сәуірінде 20-шы танк полкінің экипаждарына жаңа 9M14M Malyutka (НАТО белгісі: Sagger) сымды басқарылатын танкке қарсы зымыранмен жабдықталған NVA жаяу әскерінің танк тобы шабуыл жасады. Бұл шайқаста бір M48A3 Паттон танкісі мен бір M113 бронекавалериялық шабуыл машинасы (ACAV) жойылды, бұл Sagger зымыранының алғашқы жоғалтулары болды; бір жылдан кейін 1973 жылы Таяу Шығыстағы Йом Киппур соғысында одан да ірі масштабта қайталанатын жоғалтулар. Вьетнамда жаяу әскерге қолдау көрсету рөлінде. Дегенмен, танкке қарсы танк шайқастары сирек болды. M48 танкілері экипажға кішігірім қарудан, миналардан және гранатадан қорғаныс берді. АҚШ-та 105 мм-лік негізгі қаруы және жақсартылған бронясы бар танк құру жоспарлары 1950 жылдардың соңында жасалды. Нәтижесінде пайда болған M60 көбінесе негізделген M48-ге ұқсас болды, бірақ маңызды айырмашылықтары болды. M60-та 105 мм-лік негізгі қаруы бар, корпусының алдыңғы бөлігі тік, ал M48-дің корпусы дөңгелек, әр жағында бес тірек доңғалағы бар, M48-де үш, ал жол доңғалақтары болат емес, алюминийден жасалған. M60 корпусы бір бөліктен жасалған болаттан құралған, үш бөлікке бөлінген: алдында жүргізуші, ортасында жауынгерлік бөлік және артқы жағында қозғалтқыш. Жүргізуші үш M27 күндізгі перископ арқылы қарады, олардың бірін түнгі көру перископымен алмастыруға болады. Шеридан жаяу әскерге тікелей оттық қолдауды қажет ететін жауынгерлер үшін өте бағалы болды, әдетте ACAV (M113) бірге қолданылды. Бронетанктік бөлімдерде тек танктер (штаб ротасынан басқа) болды, ал механикаландырылған жаяу әскер бөлімдері тек M113-тен тұрды. Бұл рөлде Шериданның басты мәселесі оның 20 оқ және 8 зымыраннан тұратын шектеулі оқ-дәрісі болды (бірақ Вьетнамдағы M551 зымырандармен немесе олардың басқару құралдарымен жабдықталмаған, бұл стандартты оқ-дәрілердің көлемін арттырды). Көбінесе далалық модификация - командирдің 50 калибрлік пулеметіне "ACAV жиынтығы" (Бронекавалериялық шабуыл машинасы) деп аталатын үлкен болат қалқан орнату болды, бұл оны белгілі бір деңгейде қорғаныспен атуға мүмкіндік берді. Жүргізушіде алға қарай бұрылғанда көру блогы бар ерекше айналатын люк болды. Жиынтыққа көліктің түбіне болтталған қосымша темір бронясы кірді, бірақ салмақ себептерінен мүмкін, тек алдыңғы жағынан жартысына дейін ғана жабылған. 1970 жылдардың ортасында жасалған стандартты модификация - командирдің "Cereal Bowl" куполы болды. Бұл модификация Шериданның стандартты оқтармен атылған кезде туындаған қабырғалардың сынуына байланысты болды, кері соққы командирді броняға соқтырып, қабырғаларын сынықтарға дейін зақымдады.
Вьетнамнан кейінгі кезең
1978 жылы АҚШ армиясы «Шериданды» кезең-кезеңмен қызметтен шығаруды бастады, бірақ сол кезде оны ауыстыруға лайықты модель болған жоқ. Дегенмен, 82-ші әуе десанты оларды 1996 жылға дейін қолдануға мүмкіндік алды. «Шеридан» – инвентаризациядағы жалғыз әуеден тасымалданатын танк болды, ал элиталық бөлімше ретінде олар жалпы жаяу әскер мен броньды техника бөлімшелеріне қарағанда ықпалдырақ болды, олар олардан құтылуға мәжбүр болды. Кейіннен олардың құрамында командир мен мергенге арналған жылулық көру жүйесі бар M551A1 үлгісі пайда болды. «Шериданның» жауынгерлік оқиғадағы жалғыз қолданылуы 1989 жылы Панамадағы «Ақталған себеп» операциясы кезінде болды, онда он төрт M551 танктері орналастырылды; төртеуі C-5 «Галактика» көлігімен тасымалданды, ал ондауы әуеден түсірілді, бірақ екі «Шеридан» қону кезінде жойылды. «Шериданның» өнімділігі туралы пікірлер қарама-қайшы болды. Операторлары мен кейбір командирлері оны қажет болған жағдайларда ауыр нысаналарды жою үшін тиімді оттық күшпен қамтамасыз еткені үшін мақтап айтты. Алайда, «Шериданның» тек HEAT снарядтарын қолдануы темірбетон құрылыстарға қарсы тиімділігін шектеді. Персид шығанағы соғысында 51 «Шеридан» танктері қолданылды, олар алғашқы жіберілген танктердің бірі болды. Олар ресейлік Т-72 танктеріне қарсы тиімді бола алмады. Олардың рөлі жасы мен жеңіл бронясымен шектеліп, барлау міндеттеріне арналды, мүмкін 6 немесе одан аз «Шиллелах» зымырандары бос ирактық бекіністеріне сынақтан өткізілді, бұл жарты ондықтан да аз зымырандар, «Шиллелахтың» жауынгерлік ортада атылған жалғыз реті болды, алдында 88 000 зымыран өндірілген. «Шериданды» жаңартуға немесе ауыстыруға бірнеше әрекеттер жасалды, бірақ ешқайсысы сәтті болған жоқ. «Шериданның» бірнеше тәжірибелік нұсқалары 105 мм-лік зеңбірекпен жаңа мұнарамен жабдықталды, бірақ кері соққы тым күшті болды. 1980 жылдардың басында және соңында XM8 броньды зеңбірек жүйесі және экспедициялық танк жобаларының аясында M551 үшін бірнеше мүмкін ауыстырулар сынақтан өтті, бірақ олардың ешқайсысы қызметке енбеді. Stryker ұтқыр қару жүйесі АҚШ-тың жеңіл танк рөлін алмастырды. 1960 жылдары АҚШ және Батыс Германия екі армияға ортақ жаңа танк жобасын бастады, ол 1970 жылдары қызметке енгізілуі тиіс болды. MBT 70 жобасы күрделі аспалы, төменгі силуэті, аралықтан жасалған бронясы және озық зеңбірек жүйелерімен техникалық жағынан дамыған, бірақ шамадан тыс шығындарға тап болды және немістер онжылдықтың соңында жобадан шығып кетті. Вьетнам соғысынан кейін M60 танктері жаңартылып, M60A2 деп аталды. Ол командашының пулемет куполы бар толығымен жаңа төмен профильді мұнарамен жабдықталды, командашыға броня астында жақсы көрініс пен атыс өрісін берді, бірақ төменгі профилді бұзды. Сондай-ақ, ол конвенциялық снарядтармен де, басқарылатын зымырандармен де атуға қабілетті 152 мм-лік зеңбірекпен жабдықталды. M60A2 техникалық жетістіктерге қарамастан, сәтсіз болды, бірақ болашақ танктерге жол ашты. Shillelagh/M60A2 жүйесі 1981 жылы белсенді бөлімшелерден шығарылды, ал мұнаралар жойылды. M60A2 танктерінің көпшілігі M60A3 ретінде қайта құрылды. 1978 жылы M60A3 нұсқасы бойынша жұмыс басталды. Ол түтін шығарушылар, жаңа қашықтық өлшегіш, M21 баллистикалық компьютері және мұнараны тұрақтандыру жүйесі сияқты бірқатар технологиялық жетістіктерге ие болды. Сонымен қатар, ол 105 мм-лік зеңбірекке қайта оралды. Барлық белсенді американдық M60 танктері ақырында A3 үлгісіне ауыстырылды. M60A3 1997 жылы АҚШ қызметінен шығарылды. Неміс Leopard танктері, тағы бір 105 мм-лік қарулы танк, 1965 жылы енгізілді. Ол НАТО-ның бірнеше елдеріне және бүкіл әлемге кеңінен сатылды. 1979 жылы 120 мм-лік тегіс ұңғылы зеңбірегі бар Leopard 2 пайда болды. 1976 жылы M1 Abrams болып табылатын жаңа танк прототиптерін Chrysler Defense және General Motors компаниялары 105 мм-лік зеңбірекпен қаруландырды. Chrysler Defense дизайны M1 ретінде әзірлеу үшін таңдалды. 1979 жылы General Dynamics Land Systems бөлімшесі Chrysler Defense компаниясын сатып алды. M1 Abrams – бюджеттен асып кеткен және MBT 70 және XM815 жобаларынан аударылған қаражаттан пайда болды. M1 – өз түріндегі алғашқы модель. Ол төменгі профильді мұнарамен және алғаш рет танк үшін композитті Chobham бронясымен жабдықталды. Осы жетістіктерге қарамастан, Абрамс M60 танктерінің 4 адамнан тұратын экипажын сақтады, өйткені автозагрузчик дәлелденбеген және қауіпті деп саналды. Ол M60 сияқты L7 105 мм-лік зеңбірекпен қаруланды. 3200-ден астам M1 Abrams өндірілді және алғаш рет 1980 жылы АҚШ армиясының қызметіне енгізілді. 6000-ға жуық жаңартылған M1A1 Abrams өндірілді және неміс 120 мм-лік тегіс ұңғылы зеңбірегі, жақсартылған бронясы және CBRN қорғау жүйесі қолданылды. 1980 жылдары Abrams танктері қызметке енген кезде, олар M60A3 танктерімен бірге жұмыс істеді. Осы оқулар көбінесе Батыс Еуропада, әсіресе Батыс Германияда, сондай-ақ Оңтүстік Корея сияқты басқа да елдерде өтті. Мұндай оқулар кезінде Абрамс экипаждары Совет Одағына қарсы қолдану дағдыларын жетілдірді. Алайда, 1991 жылы КСРО құлап, Абрамс Таяу Шығыста өзінің шынайы сынағынан өтті. 120 мм-лік зеңбірегі және Chobham бронясымен қорғалған британдық FV4030/4 Challenger 1983 жылы қызметке енгізілді.
Персид шығанағы соғысы/Ирак соғысы
Перс шығанағындағы соғыста АҚШ теңіз жаяу әскерлері әлі де ескірген M60 танкілерін қолданса, қалған танк күштерінде Абрамс танкілері болды. Ирак күштері бастапқыда Т-54/55 және Т-62 сияқты танктермен жабдықталған, қалыпты әскер бөлімдерінен тұрды. Коалицияның негізгі ұрыс танкілері, АҚШ-тың M1 Абрамс, британдық Challenger 1 және Кувейттің M 84AB, ирактықтар қолданған қытайлық 69 типті және отандық T-72 танкілерінен әлдеқайда басым болды, олардың экипаждары жақсы оқытылған және броньдық тактикасы жетілдірілген. Ирактың броньдық күштерінің көп бөлігі әлі де ескі қытайлық 59 және 69 типті, 1950 және 1960 жылдары советтік Т-55 танкілерін, сондай-ақ сапасы нашар Асад Бабил танкілерін (поляк Т-72 шассиіне негізделген, түрлі бөліктері бар отандық құрастырылған танк) пайдаланды. Бұл машиналары термовизорлар немесе лазерлік қашықтық өлшегіштер сияқты заманауи жабдықтармен жабдықталмағандықтан, қазіргі заманғы шайқаста тиімділігі шектеулі болды. Ирактықтар коалицияның термовизорлары мен саботтық оқ-дәрілеріне тиімді қарсы шара таба алмады. Бұл жабдық коалицияға ирактық танктерді олардан әлдеқайда қашықтан анықтап, жоюға мүмкіндік берді. Кейбір ирактық экипаждар тіпті американдық және британдық танктерге оқу оқтарын атқан. Бұл оқтар (Иран-Ирак соғысы кезінде арзандығы үшін көптеп сатып алынған) жұмсақ болаттан жасалған, сондықтан коалиция танктерінің жетілдірілген Chobham бронясын тесіп өтуге мүміндік болмады. 2003 жылғы Ирак соғысында, Ирак армиясының 6-шы бронетанкті дивизиясы, T-55 және BMP-1 танктерімен жабдықталған, Евфрат өзені мен Саддам каналындағы Насириядағы маңызды көпірлерді қорғап тұрған, АҚШ теңіз жаяу әскерлерінің M1 Абрамс танктерімен жойылды, ал дивизия 2003 жылғы наурыз айындағы Насирия шайқасында жауынгерлік қабілетін жоғалтты. Ирактың T-54/55 және T-62 танктерінен басқа, АҚШ броньдық күштерінің ең қорқатын нәрсесі – ирак күштеріндегі T-72 танкілері болды. Тек Республика гвардиясы дивизиялары ғана ирактық модификацияланған T-72 танктерімен жабдықталған. Ирактың көптеген T-72 танктері орманды жерлерде жасырынып, кейін АҚШ немесе британдық танктеріне тұзақ құрып, шабуыл жасады. Соғыста ирактық T-72 танктері Республика гвардиясы дивизияларының жауынгерлік күшін әлсірету мақсатымен Apache және A-10 тікұшақтарының басым нысанасы болды. Асад Бабил T-72 танктерінің американдық танктерге қарсы жалғыз мүмкіндігі оларды жақын қашықтыққа шақыру немесе жасырынып, шабуыл жасау болды. Бірақ тіпті осындай жағдайларда да M1 танктері көбінесе жеңіске жетті, бұл Бағдад шайқасы және астанаға қарай жылжу кезінде ондаған ирактық танктерінің жойылғанынан көрінді, сондай-ақ 2003 жылғы 3 сәуірде Бағдадтың оңтүстігіндегі Махмудия маңында (Ирак азаттығы) АҚШ танктері 50 метрден жау T-72 танктеріне шабуыл жасап, жеті танкты жойды, өзі шығынсыз. 2003 жылғы Ирак шабуылы кезінде Вавилонның арыстаны T-72 M1 Абрамс, Challenger және кез келген басқа заманауи батыс негізгі ұрыс танктерінен толығымен кемістік танытты.