Якопоне Тоди: Францискан саяхашысы және ақын өмірі
Jacopone da Todi
Жакопоне да Тоди – 13 ғ. итальяндық францискан монахы, суфи поэзиясының авторы. Ол итальян театрының дамуына үлкен үлес қосты, Евангелие сюжеттерін драматургиялық өңдеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италиялық францискан монах және жазушы
Italian Franciscan friar and writer
Жакопоне да Тоди, О. Ф. М. (шамамен 1230 – 25 желтоқсан 1306) – Умбриядан шыққан итальяндық францискан монах. Ол жергілікті тілде Иемізді мақтауға арналған бірнеше лауда (әндер) жазды. Ол Ізгі хабар сюжеттерін сахналаған алғашқы ғалымдардың бірі болғандықтан, итальяндық театрдың алғашқы дамуына үлес қосты.
Jacopone da Todi, O. F. M. (ca. 1230 – 25 December 1306) was an Italian Franciscan friar from Umbria. He wrote several laude (songs in praise of the Lord) in the local vernacular. He was an early pioneer in Italian theatre, being one of the earliest scholars who dramatised Gospel subjects.
Өмір
Жакопо деи Бенедетти деп туған ол кішігірім асыл отбасының мүшесі болды. Ол Болоньяда заң білімін алып, табысты заңгер атанды. 20 жасының соңында ол жас асыл әйелге, Ванна ди Бернардино ди Гидонеге үйленді, ол кейбір деректер бойынша, діндар және жомарт әйел болды. Оның дүниелік және ашкөз адам ретінде танылуына байланысты, ол өзінің мінез-құлқы үшін күнәнің құнын өтеу үшін өз денесін азаптауды өз мойнына алды. Үйленгеннен көп ұзамай Бенедетти әйеліне ашық турнирге қатысуға шақырды. Ол сахнада отырған кезде, оның бір бөлігі құлап, қаза тапты. Ол әйелінің жанына жүгіріп барып, оның шашты киіп жүргенін байқады. Әйелінің қазасынан кейін, оның жасырын өкінішін дәлелдеген шок оған қатты әсер етті, сондықтан ол өз мамандығынан бас тартып, францискандық терциар болды. Бенедетти заңгерлік ісін тастап, барлық мүлкін берді және шамамен 1268 жылдан бастап Сан-Францисктің Үшінші орденіне қосылып, көшпелі аскет ретінде өмір сүрді. Осы кезеңде ол өзінің ерекше мінез-құлқымен, рухани көрінісін іске асыруымен танылды, бұл оған Жакопоне деген лақап атын сыйлады. Бұл мінез-құлықтың мысалдары Тоди қаласының алаңында ат құлағын киіп, төрт аяғымен жүруді қамтиды. Бірде ол ағасының үйінде өткен тойға келіп, басынан аяғына дейін қауырсынмен жабылған күйде болды. Осы уақытқа дейін францискандықтар ордені екі үлкен топқа бөлінді: біреуі көңілді, мистикалық емес көзқараспен, ал екіншісі қатал, абсолютті кедейлік пен өкінішті уағыздады ("Руханилар" немесе Фратичелли деп аталды). Бенедетти Париж университетімен байланысты монахтардың "humilitas" және "simplicitas" ұғымдарын әлсіретеді деп сенді. Ол соңғы топпен байланысты болды және 1294 жылы олар папа Селестин V-ге басқа монахтардан бөлек өмір сүруге және францискандық ережелерді толыққанды сақтауға рұқсат сұрап, делегация жіберді. Бұл өтініш қанағаттандырылды, бірақ Селестин іс-қимыл жасалмастан-ақ папалықтан кетіп, одан кейін қатаң көзқарастарға қарсы болған папа Бонифаций VIII таққа отырды. Келесі күрес кезінде Бенедетти Руханилардың мүддесін жария ету үшін олардың қарсыластарын, соның ішінде папаны да қатты сынға алған өлеңдер жазды. Кардинал ағайындылары - Колонналар Руханилар мен Франция патшасының жағына шығып, папа Бонифацийге қарсы болғанда, Бенедетти Колонналарға қолдау көрсетті, саясат және тіпті соғыс сахнаға шықты. Папа оларды қауымнан шығарды. Екі қарсыласты партиялар арасында шайқас басталды, ол 1298 жылы Палестрина қоршауымен және Бенедеттидің тұтқындалуымен және қауымнан шығарылуымен аяқталды. 1303 жылы Бонифацийдің өліміне байланысты ол паптық бұйрықпен 1300 жылғы юбилейлік жылдан арнайы шығарылды. Күйзеліске ұшырап, денсаулығы нашарлаған Бенедетти Перуджа мен Тоди арасындағы төбеде орналасқан шағын Коллаццоне қаласына зейнеткерлікке кетті. 1306 жылдың соңында оның жағдайы нашарлай бастады, сондықтан ол өзінің ескі досы Иоанн де Ла Вернаны соңғы рәсімдерді орындауға шақырды. Иоанн Рождество қарсаңында келді және оны жұбатты, ол түн ортасында қайтыс болды. Бенедеттидің денесі бастапқыда монастырь шіркеуіне жерленді. 1433 жылы оның қабірі ашылып, оның сүйегі Тодидегі Сан-Фортунато францискан шіркеуінің криптасына көшірілді.
Born Jacopo dei Benedetti, he was a member of a minor noble family. He studied law in Bologna and became a successful lawyer. At some point in his late 20s, he married a young noblewoman, Vanna di Bernardino di Guidone, who according to some accounts, was a pious and generous woman. Due to his reputation as a worldly and greedy man, she took it upon herself to mortify her flesh in atonement for his behavior. Not long after their wedding, Benedetti urged his wife to attend a public tournament. In the course of the spectacle, she was killed when part of the stand in which she was sitting gave way. Rushing to her side, he discovered that she had been wearing a hairshirt. The shock of his wife's death and the evidence of her secret penance made such an impression on him that he abandoned his profession and became a Franciscan tertiary. Benedetti gave up his legal practice, gave away all his possessions and from about 1268 lived as a wandering ascetic, joining the Third Order of St. Francis. During this period, he gained a reputation as a madman, due to his eccentric behavior, acting out his spiritual vision, earning him the nickname he was to embrace of Jacopone. Examples of this behavior included appearing in the public square of Todi, wearing a saddle and crawling on all fours. On another occasion, he appeared at a wedding in his brother's house, tarred and feathered from head to toe. By this time, two broad factions had arisen in the Franciscan Order, one with a more lenient, less mystical attitude and one being more severe, preaching absolute poverty and penitence (known as the "Spirituals" or Fraticelli). Benedetti believed that the friars’ engagement with the University of Paris undermined the concepts of humilitas and simplicitas. He was connected with the latter group and in 1294 they sent a deputation to Pope Celestine V to ask permission to live separately from the other friars and to observe the Franciscan Rule in its perfection. The request was granted but Celestine resigned the papacy before action was taken and was succeeded by Pope Boniface VIII, who opposed the more rigorous views. During the struggle that followed, Benedetti publicized the Spirituals' cause by writing verses highly critical of their opponents, the pope included. When two brother cardinals, the Colonnas, sided with the Spirituals and with the king of France against Pope Boniface, and Benedetti gave his support to the Colonnas, politics and even war entered upon the scene. The pope excommunicated them. A battle between the two rival parties ensued, ending with the siege of Palestrina and the imprisonment and excommunication of Benedetti in 1298. He was freed in 1303 upon the death of Boniface, having been specifically excluded from the Jubilee Year of 1300 by papal bull. Broken and in poor health, Benedetti retired to Collazzone, a small town situated on a hill between Perugia and Todi, where he was cared for by a community of Poor Clares. His condition deteriorated toward the end of 1306, and he sent word requesting that his old friend, John of La Verna, come to give him the last rites. John arrived on Christmas Eve and comforted him, as he died about midnight. Benedetti's body was originally buried in the monastery church. In 1433 his grave was discovered and his remains transferred to a crypt in the Franciscan Church of San Fortunato in Todi.
Поэзия
Бенедеттидің сатирикалық және айыптаушы Лаудалары Солтүстік Италияның соғысып жатқан қала-мемлекеттерінің қиын кезеңдеріне және олармен бірге келген материалдық және рухани дағдарысқа куәлік етеді. Лаудалар оның туған Умбрия диалектісінде жазылған және аймақтың халық поэзиясын көрсетеді. Мыңдаған қолжазбалар оның өлеңдерінің көптеген жағдайларда кең танымалдылығын куәландырады, бірақ дәстүр бойынша, авторсыз өлеңдердің көпшілігі оған жатқызылады. Басқа лаудалар кедейліктің рухани құндылығын дәріптейді. Оның кейбір лаудалары Лаудези және Флагеллянттардың арасында кеңінен қолданылды, олар оларды қалаларда, жолдар бойында, өздерінің бауырластықтарында және қасиетті драмалық қойылымдарда орындады. Кері перспективадан қарағанда, лауда итальяндық драманың алғашқы тұқымы болған деп қарастыруға болады, ол келешекте дамыды. Латын тіліндегі Stabat Mater Dolorosa поэмасы көбінесе Бенедеттиге жатқызылады, бірақ бұл мәселе даулы. Бұл – францискан дәстүріндегі діни лириканың көрнекті үлгісі. Ол 1727 жылы Ұлы жұмаға дейінгі жұма күні тойланатын Қасиетті Марияның жеті қайғысы мерекесіне арналған Римдік Миссал мен Бревиарға қосылды. Папа Пий XII жүргізген өзгерістерден кейін, ол енді 15 қыркүйекте тойланатын Анамыздың Қайғысы мерекесінде пайда болады. Джошкин де Пре, Джованни Палестрина, Алессандро Скарлатти, Доменико Скарлатти, Джованни Баттиста Перголези, Джоачино Россини, Тоиво Кула, Антонин Дворжак және Эрне Дохнани сияқты көптеген композиторлар оны музыкаға қосты.
Benedetti's satirical and denunciatory Laude witness to the troubled times of the warring city states of northern Italy and the material and spiritual crisis that accompanied them. The laude are written in his native Umbrian dialect and represent the popular poetry of the region. Many hundreds of manuscripts attest to the broad popularity of his poems in many contexts although anonymous poems are often attributed to him by the tradition. Other laude extol the spiritual value of poverty. Some of his laude were especially in use among the so called Laudesi and the Flagellants, who sang them in the towns, along the roads, in their confraternities and in sacred dramatical representations. With hindsight, the use of the laude may be seen as an early seed of Italian drama that came to fruition in later centuries. The Latin poem Stabat Mater Dolorosa is generally attributed to Benedetti, although this has been disputed. It is a fine example of religious lyric in the Franciscan tradition. It was inserted into the Roman Missal and Breviary in 1727 for the Feast of the Seven Sorrows of the Blessed Virgin Mary, celebrated on the Friday before Good Friday. Following changes by Pope Pius XII, it now appears on the Feast of Our Lady's Sorrows celebrated on 15 September. Many composers have set it to music, including Josquin des Prez, Giovanni Palestrina, Alessandro Scarlatti, Domenico Scarlatti, Giovanni Battista Pergolesi, Gioacchino Rossini, Toivo Kuula, Antonín Dvořák and Ernő Dohnányi.
Құрмет
Өлгеннен кейін Бенедетти ізбасарларының арасында, Францискан орденінің ішінде де, сыртында да қасиетті адам деп есептелді. Орден ішінде ол құрметті тұлға ретінде танылады. Ғасырлар бойы Католик шіркеуі оның қасиеттілігін мойындауға бірнеше мәрте тырысты. 17 ғасырда Тоди қалалық кеңесі мен собор шіркеудің жоғары органына осы мәселе бойынша үндеу жасады. 19 ғасырда Кіші бауырлар орденінің әулиелер ісіне жауапты тұлғасы осы мақсатта қажетті құжаттарды жинады. Дегенмен, шіркеу осы қадірлеуді ресми түрде бекіткен емес. Мүмкін, бұған Бенедетти мен Папа Бонифаций VIII арасындағы жанжал себеп болуы мүмкін.
From the time of his death, Benedetti was considered to have been a saint by his followers, both within and outside of the Franciscan Order. He is honored as Blessed within the Order. Several attempts were made over the centuries to have the Catholic Church recognize his sanctity. In the 17th century, both the City Council and the cathedral chapter of Todi petitioned the Holy See to do so. In the 19th century, the Postulator for the causes of saints of the Order of Friars Minor collected documents for this step. To date, however, the church has never formally approved this devotion. One possible reason for this may be the conflict between Benedetti and Pope Boniface VIII.
Мұра
Бенедетти жемқорлықты айыптауда, әсіресе итальяндық сатирикалық өлеңдері арқылы тұрақты болды. Бенедетти қанағатсыздықпен өмір сүру қажеттілігі туралы пікірінен бас тартпады, өйткені ол басты шіркеудің бұзылғанына және оның рухани қызметкерлерінің кедейлердің әл-ауқатына қызығушылық танытпағанына сенді. Бұл Италияда ашаршылық пен кедейліктің үстемдік құрған кезеңі болды, және Джоачино да Фиоре сияқты көптеген мистиктер мен уағыздаушылар әлемнің аяқталуын және Мәсіхтің келуін болжады. Олар сондай-ақ патшалар мен дін қызметкерлері материалдық игіліктерге тым байланысып, елдің мүддесінен гөрі жеке соғыстарына көбірек ден қойғанын айтты. Бенедеттидің уағыздары көптеген жақтастарды тартты, ал Данте оны "Парадизо" шығармасында мақтады.
Benedetti was steadfast in condemning corruption, especially through his satirical Italian poems. Benedetti would not recant his position on the requirement of ascetic poverty, believing that the mainstream church had become corrupt and that its ministers were not interested in the welfare of the poor. It was a time of famine and poverty in Italy and many mystics and preachers like Gioacchino da Fiore anticipated the end of the world and the coming of Christ. They also said kings and clergy had become too attached to material goods and too interested in their personal wars rather than the welfare of the country. Benedetti's preaching attracted many enthusiasts and Dante praised him in his Paradiso.