Кіріспе

Дәстүрлі католиктік қастандық теориясы

Кейбіреулер консервативті кардинал Джузеппе Сири, сол кезде Генуя архиепискобы, 1958 жылғы папалық конклавта папа болып сайланғанын, бірақ оның аты Папа Григорий XVII болғанын және оның сайлануы жасырын қалдырылғанын айтатын қастандық теориясын ұстанады. Сири өзінің бұл идеямен байланысын жоққа шығарды. Оның жақтастары конклавтағы дауыс берудің бірінші күні ұзақ ақ түтін шығуы Сиридің сайланғанын көрсеткенін, бірақ конклавтан тыс жасалған қысымдар оның сайлануын күшпен кері қайтарғанын және екі күннен кейін Папа Иоанн XXIII сайлануына жол бергенін мәлімдейді. Бұл қысымдардың көзі еврейлер мен масондар немесе Кеңес Одағының агенттері деп саналады. Сири теориясын қолдайтындар Иоанн XXIII-нің сайлануын заңсыз деп есептейді. Олар оны және оның ізбасарларын жалған және антипапалар деп қарастырады.

1958 жылғы конклав

1958 жылы 25 қазанда 51 кардинал Папа Пий XII-нің орнын басу үшін шақырылған паптық конклавқа келді. 52 жастағы кардинал Джузеппе Сири сайлауда басты үміткерлердің бірі саналды. Сири сол кезде де, өмірі бойы да бекем консерватор ретінде танылды. 26 қазан күні таңғы сағат 11:53-те алғашқы дауыс беру күнінде Сикстин капелласының қылызынан ақ түтін шығып, сырттағы алаңдағы халыққа папа сайланғанын хабарлады. Бірнеше минуттан кейін қара түтін көтерілді. Италия радиосы мен Италия ақпараттық агенттігі папа сайланды деген алғашқы хабарларын қайтарып алуға мәжбүр болды. Дәл осындай жағдай кешкі сағат 17:53-те қайталанды, түтін тағы да ақ болды. 18:00-де түтін бірнеше минут бойы ақ түсті болғаннан кейін Ватикан радиосы әлемге: "Түтін ақ! Папа сайланды!" деп мәлімдеді. Жарты сағаттан соң түтін қара түске айналып, нәтиже жоқ екенін көрсетті. Ватикан радиосы хабарламасын түзеді. Келесі күні, 28 қазанда, ақ түтін папа сайланғанын хабарлады. Конклавтың он бірінші дауыс беру кезегінде кардинал Анджело Ронкалли сайланды, ол Иоанн XXIII есімін алды. Конклавқа дейін Сири басты үміткер саналғанмен, ол алғашқы дауыс беруде көзге түспеді және ақырында жарысқа қатыспады. Ол 52 жасында тым жас деп есептелді; ұзақ мерзімді паптық билік күтілуде еді, және бұл басқа кардиналдардың папа болу мүмкіндігінен айырылуына себеп болар деп саналды, сондықтан осының алдын алу қажет болды.

Теорияның тарихы

1980 жылдардың соңында американдық дәстүршіл католик Гари Гиуфре Сиридің нағыз папа екені және оның Римде өз еркіне қарсы тұтқындалып отырғаны туралы айта бастады. Сайлаушылар қалай әрекет ету керектігін білмей қалғандықтан, олардың пікірінше, масон болған Ронкали өзін келісімге келу үшін ұсынды, ол сайланғаннан кейін жағдайды реттеу үшін жақын арада синод шақыруға уәде берді. Ронкали Сиридің орнына Иоанн XXIII болып сайланды. Ронкали өзінің бұрыс екенін мойындау үшін Антипапа Иоанн XXIII сияқты есімді әдейі таңдады делінеді. Бұл мақалада 1958 жылғы конклав туралы ештеңе айтылмаған. Малахи Мартин 1990 жылғы апокалиптикалық кітабында, "Бұл қанның кілттері" деп аталатынында, 1963 жылғы конклавта Сири сайлау үшін жеткілікті дауыс алғанын, бірақ одан бас тартқанын айтты. Мартиннің сөзіне қарағанда, себебі "осылайша болашақтағы қауіптің алдын алуға болады" деп сенді, бірақ бұл шіркеуге, оның отбасына немесе жеке өзіне зиян келтіретіні белгісіз. Оның айтуынша, Сиридің бас тартуы конклав мүшесі мен сыртындағы біреу арасындағы әңгімеден кейін болды, ол "халықаралық ұйымның өкілі" болды және Сиридің кандидатурасын талқылады. 1997 жылы Джон Лофлер жүргізген "Steel on Steel" радио бағдарламасында Мартин Сиридің 1978 жылғы алғашқы конклавта да көпшілік дауыс алғанын, бірақ сайланғаннан кейін оған және оның отбасына қатысты өлім туралы ескерту келгенін мәлімдеді. Теорияның жақтастары оны "Григорий XVII" деп таниды және оны "Қызыл Папа" деп те атайды. Пол Л. Уильямс 2003 жылғы "Ватикан ашылды" атты кітабында АҚШ Мемлекеттік департаментінің құжаттары Сиридің 1958 жылы Григорий XVII ретінде папа болып сайланғанын растады деп мәлімдеді. Алайда Уильямстың пікірінше, сайлауды еврей-масондық қастандық емес, Совет Одағынан қорқу тоқтатты. Оның сөзіне қарағанда, Ронкали француз және итальян коммунистік партияларымен байланысы болғандықтан "қызғылт діни қызметкер" деп аталды, ал Сири "коммунизмге қарсы болды". Сири үшінші дауыс беру кезінде қажетті дауыс санын алып, Григорий XVII болып сайланды, бірақ "француз кардиналдары сайлау нәтижесінде кең таралған тәртіпсіздіктерге және темір перде артындағы бірнеше көрнекті епископтардың өлтірілуіне себеп болатынын айтып, нәтижелерді жойды". Содан кейін кардинал Федерико Тедескиниді сайлау туралы шешім қабылданды, бірақ ол нашар болғандықтан, оның орнына Ронкали сайланды. Уильямс өзінің мәлімдемелерін растау үшін "Мемлекеттік департаменттің құпия хаты, "Иоанн XXIII", шығарылған күні: 1958 жылдың 20 қарашасы, құпиясы ашылған күні: 1974 жылдың 11 қарашасы" және "Мемлекеттік департаменттің құпия файлы, "Кардинал Сири", шығарылған күні: 1961 жылдың 10 сәуірі, құпиясы ашылған күні: 1994 жылдың 28 ақпаны" деп келтірді. Бірақ кейінгі басылымдарда сілтемелер "Ф.Б.Р. дереккөзі" деп өзгертілді.

Маңыздылығы

Дәстүрлі католиктер Екінші Ватикан кеңесінің (1962–1965 жж.) нәтижесінде туындаған діни рәсімдердегі өзгерістерге және "модернистік" теологиялық көзқарастарға қарсы тұрады, олардың көпшілігі оны "еретік кеңес" деп санайды. Седевакантистер – дәстүрлі католиктердің аз ғана тобы, олар Иоанн XXIII-тен бастап (кеңеске шақырған) ешбір папаның нағыз папа болмағанын, сондықтан папалық тақ бос екенін (sede vacante) жақтайды. Иоанн XXIII және Павел VI-ның нағыз папалар емес, антипапалар болғандығы туралы идея Сири теориясымен нақты түсіндіріледі: егер Сири 1958 жылы сайланған болса, онда Иоаннның және оның барлық ізбасарларының сайлануы жарамсыз болып есептеледі.

Сиридің кейінгі мансабы

Сиридің бұл теорияға сілтеме жасағаны жазылмаған, сондай-ақ оның «Нью-Йорк Таймс» газетіндегі некрологында немесе Джулио Андреоттидің 2006 жылы Сиридің туғанына 100 жыл толуына арналған сөйлеген сөзінде де бұл туралы еске салынбаған. 1959 жылы Иоанн XXIII оны Италия епископтары конференциясының президенті етіп тағайындады, ал ол 1964 жылға дейін Пауль VI басшылығымен осы қызметте қалды. Ол 1963 жылдан 1965 жылы оның аяқталуына дейін Екінші Ватикан Кеңесінің Президенттік кеңесінде отырды. 1978 жылы Пауль VI қайтыс болғаннан кейін өткен конклавта ол папалыққа үміткер болды, онда Албино Лучиани (Иоанн Павел I) одан бұрын басымдыққа ие болғанша алғашқы дауыс беру кезеңдерінде жетекші екені айтылады, және екі айдан кейін 1978 жылғы қазан айында өткен конклавта да сайлауға бірнеше дауыс жетіп, жақын болды делінеді. Ол 1946 жылдан 1987 жылға дейін Генуя архиепископы болды, ал зейнетке шыққан кезде ол «Папа Пий XII тағайындаған соңғы белсенді кардинал» еді.