Кіріспе
Кардинал (Sanctae Romanae Ecclesiae cardinalis;) – католик шіркеуінің жоғары лауазымды дін қызметкері. Кардиналдар Папамен тағайындалады және әдетте өмір бойына осы атақпен болады. Олар бірлесіп Кардиналдар алқасын құрайды. Кардиналдардың ең маңызды міндеті – Папа сайланбаған кезде конклавта жаңа Папаны сайлау, көбінесе өздерінен (бірнеше тарихи ерекшеліктерден басқа), Киелі Тақ бос болғанда. Папаның қайтысы немесе отставкаға кетуінен бастап, оның ізбасары сайланғанға дейін Киелі Тақтың күнделікті басқаруы Кардиналдар алқасының қолында болады. Конклавқа қатысу құқығы тек 80 жасқа толмаған кардиналдарға ғана беріледі, яғни бос орын туған күні 80-ге толмағандар. Сонымен қатар, кардиналдар жыл сайын өткізілетін Папалық консисторияларға бірлесіп қатысады, онда шіркеу үшін маңызды мәселелер қарастырылады және жаңа кардиналдар тағайындалуы мүмкін. Еңбекке қабілетті жастағы кардиналдар Рим Куриясының дикастерияларын – Католик шіркеуінің орталық басқармасын қадағалауға тағайындалады. Кардиналдар түрлі салалардан тағайындалады, олар шіркеудегі қызметтеріне қосымша кардинал атағын алады. Көптеген кардиналдар – әлемдегі діндестердің епархиялары мен архиепархияларын басқаратын епископтар мен архиепископтар, көбінесе өз елдеріндегі ең беделді епархия немесе архиепархия. Басқалары – Рим Куриясының қазіргі немесе бұрынғы лауазымды тұлғалары (әдетте дикастериялар мен Курияға байланысты басқа да органдардың басшылары) титулярлық епископтар. Аз ғана саны – шіркеуге қызметтері үшін Папаның құрметіне ие болған дін қызметкерлері; канондық құқық бойынша олар кардиналдарға дейін әдетте епископқа бейнеттелуі керек, бірақ кейбірлеріне Папалық рұхсат беріледі. Кардиналдар алқасына көтерілу үшін қатаң талаптар жоқ. 1917 жылдан бері болашақ кардинал кем дегенде дін қызметкері болуы керек, бірақ бұрын миряндар да кардинал болған жағдайлар болған. Таңдау толығымен Папаның құзырында және дәстүр оның жалғыз бағдары болып табылады. Қазіргі уақытта кардиналдар бар, олардың ішінде жаңа Папаны сайлау үшін дауыс беруге құқығы барлар бар.
A cardinal (Sanctae Romanae Ecclesiae cardinalis; ) is a senior member of the clergy of the Catholic Church. Cardinals are created by the pope and typically hold the title for life. Collectively, they constitute the College of Cardinals. The most solemn responsibility of the cardinals is to elect a new pope in a conclave, almost always from among themselves (with a few historical exceptions), when the Holy See is vacant. During the period between a pope's death or resignation and the election of his successor, the day to day governance of the Holy See is in the hands of the College of Cardinals. The right to participate in a conclave is limited to cardinals who have not reached the age of 80 years by the day the vacancy occurs. In addition, cardinals collectively participate in papal consistories (which generally take place annually), in which matters of importance to the Church are considered and new cardinals may be created. Cardinals of working age are also appointed to roles overseeing dicasteries of the Roman Curia, the central administration of the Catholic Church. Cardinals are drawn from a variety of backgrounds, being appointed as cardinals in addition to their existing roles within the Church. Most cardinals are bishops and archbishops leading dioceses and archdioceses around the world – often the most prominent diocese or archdiocese in their country. Others are titular bishops who are current or former officials within the Roman Curia (generally the heads of dicasteries and other bodies linked to the Curia). A very small number are priests recognised by the pope for their service to the Church; as canon law requires them to be generally consecrated as bishops before they are made cardinals, but some are granted a papal dispensation. There are no strict criteria for elevation to the College of Cardinals. Since 1917, a potential cardinal must already be at least a priest, but laymen have been cardinals in the past. The selection is entirely up to the pope and tradition is his only guide. there are serving cardinals, of whom are eligible to vote in a conclave to elect a new pope.
Тарих
Терминнің шығу тегі туралы жалпы келіспеушіліктер бар, бірақ «кардинал» латын сөзінен (мағынасы «ось» немесе «бұранда») алғаш рет ежелгі дәуірдің соңында шіркеуге қосылған епископ немесе діни қызметкерді белгілеу үшін қолданылған деген басты консенсус бар. Римде кардинал деп аталатын алғашқы адамдар – қаланың жеті аймағының диякондары, бұл сөз 6-шы ғасырдың басында «басты», «көрнекті» немесе «жоғары» деген мағынаны білдіре бастады. Сондай-ақ, бұл атау Римдегі «титул» шіркеулерінің (парахиалдық шіркеулердің) әрқайсысының аға діни қызметкеріне және қаланы қоршап тұрған жеті епархияның епископтарына берілді. 8-ші ғасырда Рим кардиналдары Рим діни қызметкерлерінің арасында ерекше топқа айналды. Олар Рим шіркеуінің басқаруына және папалық құлшылыққа қатысты. 769 жылғы синодтың шешімімен, Рим епискобы болуға тек кардинал ғана құқылы болды. Кардиналдарға 1244 жылы Папа Иннокентий IV қызыл бас кию құқығы берілді. Римнен басқа қалаларда, кейбір шіркеу қызметкерлеріне құрмет көрсету мақсатында кардинал атағы беріле бастады. Бұған ең алғашқы мысал – 747 жылы Папа Захарияның франктардың билеушісі Кіші Пиппинге жіберген хаты, онда Захария оларды ауылдық діни қызметкерлерден ажырату үшін Париждің діни қызметкерлеріне бұл атауды қолданды. Бұл мағына тез тарады, және 9-шы ғасырдан бастап түрлі епархиялық қалаларда діни қызметкерлердің арасында кардиналдар деп аталатын ерекше топ пайда болды. 1567 жылы Пий V Рим папасы атағын тек Рим кардиналдарына ғана қалдырды. 1059 жылы (Шығыс-Батыс айырылысынан бес жыл өткен соң), папаны сайлау құқығы Римнің басты діни қызметкерлеріне және жеті қала маңындағы епархиялардың епископтарына берілді. 12-шы ғасырда Римнен тыс жердегі діни қызметкерлерді кардиналдар етіп тағайындау практикасы басталды, олардың әрқайсысына Римдегі шіркеуді өзінің титулярлық шіркеуі ретінде берді немесе қала маңындағы епархиялардың бірімен байланыстырды, ал олардың өзі Рим епархиясынан басқа епархияда инкардинацияланды. Кардинал термині бір кезде шіркеуге тұрақты бекітілген немесе инкардинацияланған кез келген діни қызметкерге немесе латын тіліндегі «cardo» (ось) сөзіне негізделген маңызды шіркеудің аға діни қызметкеріне қолданылды, мағынасы «басты» немесе «көрнекті». Бұл термин осы мағынада 9-шы ғасырда Рим епархиясының титулдарының (парахиалдық шіркеулердің) діни қызметкерлеріне қолданылды. Уақытша билеушілердің, әсіресе Франция патшаларының бұрынғы ықпалы, белгілі бір ұлттың кардиналдарының немесе саяси маңызды қозғалыстардың ықпалы арқылы қайтадан күшейді. Тіпті кейбір монархтарға, соның ішінде Австрия, Испания және Франция монархтарына, өздерінің сенімді діни қызметкерлерінің біреуін кардинал етіп тағайындауға, яғни «тажды кардинал» деп атауға құқық беретін дәстүрлер де қалыптасты. Қазіргі заманның басында кардиналдар көбінесе дүниелік істерде маңызды рөл атқарды. Кейбір жағдайларда, олар үкіметте күшті лауазымдарға ие болды. Генрих VIII Англиясында оның бас министрі біраз уақыт кардинал Уолси болды. Кардинал Ришелье билігі соншалықты зор болды, ол көп жылдар бойы Францияның билеушісі болды. Ришельедің мұрагері де кардинал, Жюль Мазарин болды. Гийом Дюбуа және Андре Геркуле де Флери Францияны басқарған төрт ірі кардиналдың тізімін толықтырады.
In 1059 (five years after the East West Schism), the right of electing the pope was reserved to the principal clergy of Rome and the bishops of the seven suburbicarian sees. In the 12th century the practice of appointing ecclesiastics from outside Rome as cardinals began, with each of them assigned a church in Rome as his titular church or linked with one of the suburbicarian dioceses, while still being incardinated in a diocese other than that of Rome. The term cardinal at one time applied to any priest permanently assigned or incardinated to a church, or specifically to the senior priest of an important church, based on the Latin cardo (hinge), meaning "pivotal" as in "principal" or "chief". The term was applied in this sense as early as the 9th century to the priests of the tituli (parishes) of the diocese of Rome. The earlier influence of temporal rulers, notably the kings of France, reasserted itself through the influence of cardinals of certain nationalities or politically significant movements. Traditions even developed entitling certain monarchs, including those of Austria, Spain, and France, to nominate one of their trusted clerical subjects to be created cardinal, a so called "crown cardinal". In early modern times, cardinals often had important roles in secular affairs. In some cases, they took on powerful positions in government. In Henry VIII's England, his chief minister was for some time Cardinal Wolsey. Cardinal Richelieu's power was so great that he was for many years effectively the ruler of France. Richelieu's successor was also a cardinal, Jules Mazarin. Guillaume Dubois and André Hercule de Fleury complete the list of the four great cardinals to have ruled France.
Папа сайлауы
1059 жылы папа Николай II «In nomine Domini» паптық бұйрығы арқылы кардиналдарға Рим епискобын сайлау құқығын берді. Бір уақытқа дейін бұл өкілет тек кардинал-епископтарға ғана жүктелді, бірақ 1179 жылы үшінші Латеран соборы кардиналдардың барлық құрамына бұл құқықты қайтаруды бекітті.
Сандар
1586 жылы Папа Сикст V кардиналдардың санын 70-ке дейін шектеді: алты кардинал-епископ, 50 кардинал-қасиетті рухани және 14 кардинал-диякон. Папа Иоанн XXIII шіркеу кеңселерін қамтамасыз ету қажеттігін айтып, бұл шекті арттырды. 1970 жылы қарашада «Ingravescentem aetatem» құжатында Папа Пауль VI сайлаушылардың жасы сексенге толмаған болуы керек деп белгіледі. 1971 жылдың 1 қаңтарында күшіне енгеннен кейін ол 25 кардиналды конклавқа қатысу құқығынан айырды. 1975 жылдың қазан айында «Romano Pontifici eligendo» құжатында ол сайлаушылардың ең көп санын 120 деп белгіледі, ал коллегияның жалпы санына шектеу қоймады. Рим папалары шіркеу заңдарын өзгерте алады және олар 80 жасқа толмаған кардиналдардың санын 120-дан астамға дейін жеткізді, Папа Иоанн Павел II-нің 2001 жылғы ақпан және 2003 жылғы қазан айындағы консисторияларында екі рет 135-ке дейін жетті. Конклавқа 120-дан астам сайлаушы қатысқан емес, бірақ көптеген канондық заңгерлер олардың саны 120-дан асса, барлығы қатысады деп санайды. Папа Пауль VI 1965 жылы Шығыс Католик шіркеулерінің патриархтарына кардинал атағын беріп, кардинал-епископтардың санын арттырды. 2018 жылы Папа Франциск Римдік титул кардинал-епископтарының санын кеңейтті, өйткені соңғы онжылдықтарда кардиналдардың төменгі екі сатысы кеңейгеніне қарамастан, бұл жасалмаған еді, сонымен қатар осындай алты кардиналдың барлығы конклавқа қатысу үшін жас шегінен асқан.
Титулярлық шіркеулер
Әрбір кардинал тағайындалғаннан кейін титулярлық шіркеуге ие болады, ол әрқашан Рим қаласында орналасқан шіркеу болып табылады. «Оптация» (optazione) процесі арқылы кардинал диаконнан діни қызметкерге, ал діни қызметкерден кардинал епископына дейін шенді көтеріле алады, мұндай жағдайда ол Рим қаласының маңында орналасқан субурбикариялық епископтықтың біреуін алады. Бірден-бір ерекшелік – Шығыс Католик шіркеулерінің патриархтарына жасалады. Дегенмен, кардиналдар басқару құқығына ие емес және олар өз титулярлық шіркеулерінің мүліктерін басқару, тәртіп немесе қызмет мәселелеріне кез келген түрде араласпауы керек. Олар өз титулярлық шіркеулерінің қызметкерлерімен келісе отырып, әйін жасауға, күнәларды тыңдауға, сапарлар мен қажырлы саяхаттарға басшылық етуге рұқсат етіледі. Олар көбінесе өз шіркеулерін қаржылай қолдайды, және көптеген кардиналдар өз титулярлық шіркеулерінің пасторлық қызметкерлерімен байланыста болады. «Кардинал» термині латын тіліндегі «cardo» сөзінен шыққан, ол «білік» деген мағынаны білдіреді. Бұл жерде ол «есік» дегенді білдіреді, бұл – синекдоханың мысалы, сөздің бейнелі түрі, онда бөлік тұтасты білдіреді. «Есік» – бұл Рим папасын сайлайтын Рим діни қызметкерлерінің қатарына кардиналдың кіруіне негіз болатын титулярлық шіркеудің мекенжайы. Кардиналдар коллегиясының деканы мұндай титулярлық шіркеуден басқа, негізгі субурбикариялық епископтық, яғни Остия титулярлық епископтығын да алады. Белгілі бір шіркеуді басқаратын кардиналдар сол шіркеуді сақтайды.
Атауы мен сілтеме стилі
1630 жылы Папа Урбан VIII олардың атағын «Еминенция» деп белгіледі (бұрын «illustrissimo» және «reverendissimo» болған), сондай-ақ олардың әлеуметтік дәрежесін ханзада деңгейіне теңестірді, осылайша оларды Папа мен тәж киген монархтардан кейін екінші орынға қойды. Дәстүр бойынша, олар жеке есімдерінен кейін және тегінің алдында «Кардинал» (қысқартылған Card.) деген атауды қойып қол қояды, мысалы, «John Card(inal) Doe» немесе латын тілінде «Ioannes Card(inalis) Doe». Кейбір авторлар, мысалы Джеймс Чарльз Нунан, кардиналдар туралы сөйлескенде, қолтаңбада қолданылатын форманы ағылшын тілінде де қолдану керек деп санайды. Дегенмен, Католик жаңалықтары сияқты ресми көздер ағылшын тілінде кардиналға сілтеме жасаудың дұрыс формасы әдетте «Кардинал [Аты] [Тегі]» екенін айтады. Бұл ереже шіркеумен байланысы жоқ стильдік нұсқаулықтарда да келтірілген. Бұл стиль Киелі Тақтың және епископтық конференциялардың веб-сайттарында да көбінесе қолданылады. Кардинал болып тағайындалған шығыс патриархтары әдетте «Sanctae Ecclesiae Cardinalis» деген толық атауын пайдаланады, себебі олар Рим дін қызметкерлеріне жатпайды. (Мағынасы: «Мен сізге үлкен қуаныш туралы хабарлаймын; бізде Папа бар: Ең Көрнекті және Ең Құрметті Иеміз, Киелі Рим шіркеуінің кардиналы (тегі)»), егер жаңа Папа кардинал болса, 1378 жылдан бері осылай болып келеді. «Шіркеу принці» термині тарихи тұрғыдан католик шіркеуінің кардиналдарына, кейде шіркеу иерархиясының жоғары лауазымды мүшелеріне қолданылған. Папа Франциск бұл терминді қабылдамады және жаңадан тағайындалған кардиналдарға былай деді: «Ол (Иса) сіздерді Шіркеудің «принцтері» болуға, «оның оң немесе сол жағына отыруға» шақырмайды. Ол сіздерді Өзі сияқты және Өзімен бірге қызмет етуге шақырады». Бұл термин әлі де кейбір кардиналдардың көзқарастарын сынау үшін де, сондай-ақ шын ниетпен де қолданылады.
Кардинал-епископтар
Кардинал епископтар (епископтық орденнің кардиналдары; cardinales episcopi) – кардиналдардың ең жоғары ордені. Көбінесе қазіргі заманда кардиналдардың көпшілігі епископ немесе архиепископ болғанымен, «кардинал-епископтар» санаты аз. Екінші мыңжылдықтың көп бөлігінде алты кардинал-епископ болды, олардың әрқайсысы Рим маңындағы жеті қалалық епархияның бірін басқарды: Остия, Альбано, Порто және Санта-Руфина, Палестрина, Сабина және Ментана, Фраскати және Веллетри. Веллетри 1150 жылдан 1914 жылға дейін Остиямен біріктірілген, бірақ Папа Пий X оларды қайта бөліп, Кардиналдар коллегиясының деканы болған кардинал-епископқа бұрынғы suburbicarian епархиясын сақтап қалуға, оған Остияны қосуға бұйырды. Осының нәтижесінде кардинал-епископтардың саны алтыға тең болды. 1962 жылдан бері кардинал-епископтардың suburbicarian епархияларымен байланысы тек титулдық сипатта, ал әрбір епархия жеке қарапайым басшысымен басқарылады. 1961 жылға дейін кардинал-епископ орнына өту, Кардиналдар коллегиясындағы үстемелік тәртіп бойынша жүзеге асырылды. Субурбикарийлік епархия бос қалғанда, ең үстемелік кардинал оны иелену және кардинал-епископ орнына көтерілу құқығына ие болды. Папа Иоанн XXIII 1961 жылдың 10 наурызында бұл құқықты жойды және кардинал-епископ орнына тағайындау құқығын тек Папаның өкіміне берді. 1965 жылы Папа Павел VI өз моту проприосында (Ad purpuratorum Patrum Collegium) Шығыс Католик шіркеулерінің патриархтары, кардиналдар болып тағайындалған жағдайда («кардинал-патриархтар»), сондай-ақ кардинал-епископтар болады деп жариялады, олар suburbicarian епархияларының римдік кардинал-епископтарынан кейін орналасады. (Латын шіркеуінің патриархтары кардинал болғанда кардинал-епископ емес, кардинал-пресвитер болады: мысалы, Анджело Скола 2002 жылы Венецияның патриархы, ал 2003 жылы Санти XII Апостолидің кардинал-пресвитері болды.) Кардинал-патриархтар өздерінің патриархтық орнын сақтайды және оларға ешқандай римдік титул (субурбикарийлік епархия, титул немесе диакония) берілмейді. 2018 жылғы маусымда өткен консисторияда Папа Франциск Латын шіркеуінің кардинал-епископтарының санын соңғы онжылдықтарда кардинал-пресвитерлер мен кардинал-диакондардың санының өсуіне сәйкес арттырды. Ол төрт кардиналды осы шенге көтерді, олардың титулдық шіркеулері мен диаконияларына уақытша suburbicarian мәртебесін берді және оларды suburbicarian епархияларымен теңестірді. Жарлық жарияланған кезде suburbicarian епархияларының титулы бар алты кардинал-епископ, сондай-ақ үш кардинал-патриархтың екеуі 80 жасқа толғандықтан сайлауға қатыса алмады. Папа Франциск 2020 жылдың 1 мамырында тағы бір кардинал-епископты осылай тағайындады, Латын шіркеуінің кардинал-епископтарының санын он бірге жеткізді. Кардиналдар коллегиясының деканы, ең жоғары шенді кардинал, бұрын ең ұзақ қызмет еткен кардинал-епископ болды, бірақ 1965 жылдан бері Латын шіркеуінің кардинал-епископтары Папаның бекітуімен өздерінен сайлайды. Сол сияқты, бұрынғы екінші ең ұзақ қызмет еткен вице-декан да сайланады. Латын шіркеуінің қалған кардинал-епископтарының үстемелігі әлі де тағайындалған күніне сәйкес келеді.
Кардинал діни қызметкерлер
Кардинал-руханилар (cardinales presbyteri) – католик шіркеуіндегі кардиналдардың үш орденінің ішіндегі ең көп саны бар, кардинал-диаконнан жоғары, ал кардинал-епископтан төмен тұрады. Бүгінде кардинал рухы ретінде тағайындалатындар, әдетте, әлемнің маңызды діоцездерінің епископтары болып табылады, бірақ кейбіреулері Курия қызметкерлерінің лауазымдарын иеленеді. Қазіргі заманда «кардинал рухы» термині кардиналдың рухылар орденіне жататындығын білдіреді. Ал бастапқыда бұл Рим діоцезінің маңызды шіркеулерінің белгілі бір негізгі рухыларын білдірді, олар кардинал рухылары ретінде танылды, Рим епископы ретіндегі міндеттерін орындау үшін Папа оларды кеңес беруге таңдаған маңызды рухылар (латын тіліндегі *cardo* сөзі «білік» дегенді білдіреді). Бұл термин біртіндеп Римге ғана тән болды, Рим епископын, Папаны сайлауға сенім білдірілген адамдарды көрсету үшін пайдаланылды. Кардиналдық институт Рим пасторалдық рухылары мен Рим Куриясынан асып кеткенімен, әрбір кардинал рухының Римде титулдық шіркеуі бар, олар басқа жерлерде епископ немесе архиепископ болса да, дәл сол сияқты кардинал-епископтарға Рим төңірегіндегі қалалық діоцездердің бірі берілген. Папа Павел VI кардиналдардың титулдық шіркеулеріне қатысты барлық әкімшілік құқықтарын жойды, бірақ кардиналдың есімі мен гербі әлі де шіркеуде жарияланады және олар Римде болғанда мүмкіндігі болса, Месса өткізуі және уағыз айтуы күтіледі. Кардиналдардың саны Рим империясынан Ренессансқа дейін аз болды және көбінесе кардинал рухына құқығы бар мойындалған шіркеулер санынан кем болды, бірақ 16 ғасырда коллегия айтарлықтай кеңейді. 1587 жылы Папа Сикст V коллегияның максималды мөлшерін 70 адамға бекіту арқылы осы өсімді тоқтатуға тырысты, оның ішінде 50 кардинал рухы, тарихи саннан шамамен екі есе көп. Бұл шектеу 1958 жылға дейін сақталды және титулдық шіркеулердің тізімі тек сирек жағдайларда ғана, әдетте ғимараттар нашарлаған кезде өзгертілді. Папа Иоанн XXIII бұл шектеуді жойғанда, ол тізімге жаңа шіркеулер қоса бастады, бұл Папа Павел VI және Иоанн Павел II жалғастырды. Бүгінде Римдегі 300-ден астам шіркеудің ішінде 150-ге жуық титулдық шіркеу бар. Кардинал рухылар орденінде ең ұзақ қызмет еткен кардинал кардинал проторухы атағын иеленеді. Оның конклавта белгілі бір рәсімдік міндеттері болды, бірақ олар іс жүзінде тоқтатылды, өйткені ол әдетте 80 жасқа жеткен болады, онда кардиналдар конклавқа қатыса алмайды. Қазіргі проторухы – Таиландтан шыққан Михаил Михай Китбунчу.
Кардинал диякондар
Кардинал-диакондар (cardinales diaconi) – ең төмен дәрежелі кардиналдар. Диакондық орденге көтерілген кардиналдар Рим Куриясының лауазымды тұлғалары немесе 80 жасқа толғаннан кейін дін қызметкерлері болып табылады. Алайда, дін аймақтық жауапкершілігі бар епископтар кардинал-жүздіктер болып тағайындалады. Кардинал-диакондардың бастауы Римнің жеті ауданындағы шіркеу істерін бақылаған Папа үйінің жеті диаконынан шыққан, олар ерте орта ғасырларда шіркеу басқаруы Рим үкіметінің құрамында болып, барлық әлеуметтік қызметтерді атқарған. Олар VIII ғасырдың соңында «кардинал-диакондар» деп аталды, содан кейін папа сайлауында белсенді құқықтарға ие болды және 769 жылғы жарлық бойынша папа болып сайлануға лайық деп танылды. Диакондық орденге көтерілген кардиналдардың көпшілігі шіркеу басқаруындағы түрлі лауазымдарды атқаратын Рим Куриясының лауазымды тұлғалары. Олардың саны мен ықпалы жылдар бойы өзгеріп келген. Тарихи тұрғыдан алғанда, негізінен итальяндықтардан құралған бұл топ соңғы жылдары халықаралық тұрғыдан әлдеқайда алуан түрлі болды. 1939 жылы олардың жартысы итальяндық болса, 1994 жылы бұл көрсеткіш үштен бірге дейін төмендеді. Папа сайлаудағы олардың ықпалы маңызды деп есептеледі. Олар оқшауланған кардиналдарға қарағанда жақсы хабардар және байланыста, бірақ олардың бірлігі әртүрлі деңгейде болды. 1587 жылы Папа Сикст V кардиналдар алқасының максималды мөлшерін бекіткен жарлық бойынша 14 кардинал-диакон болды. Кейін олардың саны артты. 1939 жылға дейін кардиналдардың жартысына жуығы Курия мүшелері болды. Пий XII бұл көрсеткішті 24 пайызға дейін төмендетті. Иоанн XXIII оны 37 пайызға дейін арттырды, бірақ Павел VI 27 пайызға дейін төмендетті. Иоанн Павел II бұл қатынасты сақтап қалды. Ватикан қаласындағы Әулие Петр базиликасының орталық балконынан. Протодиакон жаңа папаға паллийді сыйлайды және оны папалық тиарамен тәждейді, алайда 1978 жылы Папа Иоанн Павел I папалық тағына отыру рәсімін қарапайым етуді ұйғартқаннан бері тажына отырғызу рәсімі өткізілмейді. Қазіргі кардинал протодиакон – Ренато Рафаэле Мартино.
Камерленго
Қасиетті Рим шіркеуінің кардинал Камерленгосы, вице-камерленго және Апостольдық камера деп аталатын кеңселердің басқа рухани қызметкерлерінің көмегімен, негізінен паптық тақ бос тұрған кезде ғана атқарылатын функцияларды жүзеге асырады. Ол Киелі Тақтың басқаруына бағынышты барлық басқармалардың қаржылық жағдайын анықтап, нәтижелерін папалық конклавқа жиналған кардиналдар кеңесіне ұсынады.
Епископ емес кардиналдар
1918 жылға дейін кез келген дін қызметкері, тіпті төменгі дәрежедегілер де кардинал атағын алуға құқылы болған (төмендегі "кардинал-диакондар" бөлімін қараңыз), бірақ тек кардинал-диакон орденіне тіркелген. Мысалы, 16 ғасырда Реджинальд Поул дін қызметкері болып тағайындалғанға дейін 18 жыл кардинал болған. 1917 жылғы Канондық құқық кодексі барлық кардиналдардың, тіпті кардинал-диакондардың да дін қызметкері болуын міндеттеді. Ал 1962 жылы Папа Иоанн XXIII барлық кардиналдардың, тіпті тағайындалған кезде дін қызметкері болса да, епископқаConsecration (құдайылыққа) ие болуын талап етті. Осы екі өзгерістің нәтижесінде 1983 жылғы Канондық құқық кодексінің 351-ші каноны кардиналдың тағайындалған кезде кемінде дін қызметкері дәрежесінде болуын және епископ болмағандардың епископтық құдайылықты алуын талап етеді. 80 жасқа жуық немесе одан асқан шақта тағайындалған бірнеше кардиналдар епископ болу талабынан босатылды. Бұлардың барлығы кардинал-диакон болып тағайындалды, бірақ Роберто Туччи мен Альберт Ванхой таңдау құқығын пайдаланып, кардинал-қасиеттілерге көтерілуге үлкерді. 1962 жылғы ереже өзгергеннен бері епископ емес ешбір кардинал Папалық конклавқа қатыспаған. Алайда, 2023 жылдың 30 қыркүйегінде Папа Франциск кардинал етіп тағайындаған Салезиандық орденінің бас ректоры Анхель Фернандес Артиме әлі епископқаConsecration (құдайылыққа) ие болмаған және кардинал сайлаушы болып табылады. Епископ емес кардинал епископтық киімдерді және басқа да понтификалияларды (эпископтық регалия: митра, крозиер, цукетто, кеуде кресті және сақина) киюге және пайдалануға құқылы. Ол архиепископтар мен кардинал емес епископтарға қарағанда нақты және құрметті артықшылыққа ие. Алайда ол дін қызметкерлерінConsecration (құдайылыққа) ие ету немесе тек епископтарға ғана арналған басқа да рәсімдерді орындай алмайды.
"Кардиналдар"
Әр түрлі уақытта, тек бірінші тонзура және кішігірім ордендер алған, бірақ әлі диаккон немесе жұбаны болып сан алмайтын кардиналдар болды. Олар дін қызметкерлері болғанымен, қате түрде "көрнекті кардиналдар" деп аталды. Теодольфо Мертель осындай кардиналдардың соңғыларының бірі болды. 1899 жылы қайтыс болғанда ол жұбан болып сан алмаған соңғы кардинал еді. 1917 жылы Папа Бенедикт XV жариялаған Канондық құқық кодексінің жаңа редакциясынан бастап, тек қана жұбан немесе епископтар ғана кардиналдарға тағайындала алады. Папа Иоанн XXIII тұсында кардинал болып тағайындалған жұбан, егер оған рұхсат берілмесе, міндетті түрде епископқа тоғыстырылуы керек.
Кардиналдар пекторалық немесе құпия кардиналдар
Аталған кардиналдардан өзге, Папа құпия кардиналдарды немесе «in pectore» (латын тілінде «көкіректе») кардиналдарды тағайындауға құқылы. Батыс айырылысы кезінде көптеген кардиналдар таласқан Папалар тарапынан жаратылды. Рим Папасы Мартин V билігінен бастап, «in pectore» тағайындалған кардиналдың есімі тек Папаға ғана белгілі болады. Қазіргі заманда Папалар оларды немесе олардың қауымдастарын саяси қуғын-қырғыннан қорғау үшін «in pectore» кардиналдарды тағайындайды. Егер жағдай өзгерсе, Папа бұл тағайындауды жариялайды. Бұл жағдайда аталған кардинал, өзінің «in pectore» тағайындалуы кезінде кардинал болғандармен бірдей дәрежеде болады. Егер Папа «in pectore» кардиналдың кім екенін ашпай қайтыс болса, оның кардиналдық мәртебесі күшін жояды. «In pectore» кардинал тағайындаған соңғы Папа – Иоанн Павел II, ол төрт кардиналды тағайындады, олардың біреуінің есімі ешқашан жарияланбады.
Құрметті киім және артықшылықтар
Латын шіркеуінің кардиналдары хор киімінде киген кезде, қан сияқты қызыл түс киеді – бұл кардиналдың өзінің діні үшін өлуге дайын екенін көрсетеді. Рошеттің (әдетте ақ түсті) өзінен басқа, қызыл киімдерге казука, моззетта және биретта (әдеттегі қызыл цукчеттомен бірге) кіреді. Кардиналдың биреттасы тек қызыл түсімен ғана ерекшеленбейді, сонымен қатар басқа дін қызметкерлерінің биретталарындағы сияқты жоғары жағында помпон немесе мақпал болмайды. 1460 жылдарға дейін кардиналдарға папалық істермен айналысқанда қызыл киім киюге рұхсат берілмесе, күлгін немесе көк жамылғы кию қалыпты жағдай болған. Оның күнделікті киімі қара түсті, бірақ қызыл түсті жиектері және қызыл фасциясы (белдік) бар. Кейде кардинал мойнына мата жолақтарымен байланған, иыққа жабылатын қызыл ferraiolo киеді, оның алдында әшекейлеме немесе жиек болмайды. Кардиналдардың киімінің қызыл түсінің арқасында осы атпен белгілі болған құс пайда болды. Шығыс католик кардиналдары өздерінің діни дәстүрлеріне сәйкес киім киюді жалғастырады, бірақ кейбіреулері казукаларын қызыл түспен астарлап, қызыл фасция киеді немесе кейбір жағдайларда толығымен қызыл түсті шығыс стиліндегі казука киеді. Бұрын, папа жаңа кардиналды тағайындаған кезде, оған galero деп аталатын кең жиекті бас киім сыйлаған. Бұл дәстүр 1969 жылы тоқтатылды, және католиктер кардиналға сәлем бергенде оны дәстүрлі түрде сүйеді (сияқты епископтың епископтық сақинасын). Иоанн Павел II енгізген жаңа біркелкілікке дейін, әр кардиналға сақина берілді, оның орталық бөлігі әдетте сапфир болған асыл тас еді, ал ішкі жағында папаның гербі ойылған. Қазір асыл тастар жоқ, ал папа сыртқы бейнені таңдайды: Папа Бенедикт XVI тұсында бұл Исаның айқышқа шегеленуінің заманауи бейнесі, оның екі жағында Мариям мен Иоанн бейнеленген. Сақинаның ішкі жағында папаның елтаңбасы бар. Канондық құқық бойынша кардиналдардың «форум артықшылығы» бар (яғни, қалыпты дәрежедегі шіркеу соттарында сотталудан босатылады): тек папа ғана оларды шіркеулік юрисдикцияға жататын мәселелерде соттауға құқылы (рухани немесе рухани нәрселерге қатысты, шіркеу заңдарын бұзуға қатысты және күнә элементі бар нәрселерге қатысты, онда кінәлілік анықталуы және тиісті шіркеу жазасы тағайындалуы тиіс). Папа мәселені өзі шешеді немесе шешімді сотқа береді, әдетте Рим Куриясының соттарының біріне немесе коллегиясына. Мұндай өкілеттіксіз ешқандай шіркеу соты, тіпті Рим Ротасы да, кардиналға қарсы канондық құқық ісін қарауға құзыретті емес. Сонымен қатар, канондық құқық кардиналдарға барлық жерде жарамды және заңды түрде құлықты тыңдау қабілетін береді, ал басқа діни қызметкерлер мен епископтарға бұл қабілет берілуі керек және жергілікті епископ оны пайдалануды шектеуі мүмкін.
ecclesiastical penalty imposed). The pope either decides the case himself or delegates the decision to a tribunal, usually one of the tribunals or congregations of the Roman Curia. Without such delegation, no ecclesiastical court, even the Roman Rota, is competent to judge a canon law case against a cardinal. Additionally, canon law gives cardinals the faculty of hearing confessions validly and licitly everywhere, whereas other priests and bishops must be granted this faculty and might be restricted in its use by the local bishop.