Кіріспе

Католик шіркеуіндегі орны

Кардиналдар алқасының деканы (Decanus Collegii Sanctae Romanae Ecclesiae Cardinalium) католик шіркеуіндегі кардиналдар алқасына төрағалық етеді, ол primus inter pares (бірдейлер арасында бірінші) болып табылады. Бұл лауазым 12 ғасырда құрылған. Ол әрқашан кардинал-епископ дәрежесін иеленеді және оған деканаттың орынбасары көмектеседі. Екеуі де Шығыс католик патриархтары емес кардинал-епископтар тарапынан сайланады, олардың сайлауы Папаның бекітуіне жатады. Алқаға төрағалық етуден басқа, декана мен орынбасарының басқа кардиналдарға ешқандай билігі жоқ. Католик шіркеуіндегі дәрежелік тізімде декан мен орынбасары, ең жоғары екі кардинал ретінде, Пападан кейін екінші және үшінші орындарды иеленеді. Ғасырлар бойы, ең ұзақ уақыт бойы маңыражай дін аймағының епископы болған кардинал-епископ декан болып тағайындалған. Бұл әдет 1917 жылғы канондық заңмен міндетті болды. efn|Цитата: "Sacro Cardinalium Collegio praeest Decanus, idest antiquior promotione ad aliquam Sedem suburbicariam, cui tamen nulla est in ceteros Cardinales iurisdictio, sed ipse primus habetur inter aequales." Декан мен орынбасары Римде тұруға міндетті. Кардинал Анжело Соданоның кардиналдар алқасының деканы лауазымынан кеткенін қабылдағаннан кейін, Папа Франциск деканның енді бес жылдық мерзімге тағайындалатынын, оны бір рет ұзартуға болатынын белгіледі. Жаңа декан сайлауды күтіп, Франциск: "Олар осы маңызды жауапкершілікті толық уақыт бойы атқара алатын біреуді сайлайды деп үміттенемін", - деді.

Жауапкершілік

Декан конклавты папаның қайтысы немесе отставкасы жағдайында жаңа папа сайлау мақсатымен шақырады. Декан конклавқа дейін Кардиналдар алқасының күнделікті отырыстарын жүргізеді, және егер жасы қатысуға кедергі келтірмесе, конклавқа төрағалық етеді. Сондай-ақ, декана "Папаның қайтысы туралы хабарды Әулие Тақтың жанындағы дипломатиялық корпусқа және тиісті мемлекеттердің басшыларына жеткізу" міндеті жүктеледі. Жаңа папа сайланғанға дейін ол Әулие Тақтың ресми өкілі болып табылады. Егер декан конклавқа қатысса, ол сайланған пападан сайлауды қабылдайтынын сұрайды, содан кейін жаңа пападан қандай есімді қабылдауды тілейтінін сұрайды. Егер деканның өзі папа болып сайланса, аталған міндеттерді Кардиналдар алқасының суб-деканы атқарады. Егер жаңа сайланған папа бұрыннан епископ болмаса, декан оны епископқа тоғытпалайды. Декан "Остия епархиясының және ол бұрыннан иеленген басқа да шіркеулердің" – мысалы, оның субурбикарий епархиясы сияқты – титулына ие. Бұл 1914 жылдан бері Папа Пий X-тің жарлығымен белгіленген, ал бұрынғы декандар өздерінің субурбикарий епархиясынан бас тартып, сол 1914 жылғы жарлықпен бөлінген Остия мен Велетринің бірлескен титулын алған.

Декандар тізімі

Келесі тізімде Батыс схизмасын ескере отырып, үш топқа бөлінген Кардиналдар қасиетті коллегиясының декандық лауазымында болғандардың тізімі келтірілген. Бұл схизма Констанс соборынан кейін аяқталды. "Кардиналдар коллегиясы" туралы ең ерте жазба 1148 жылғы Реймс соборында кездеседі. Тізімдегі әрбір есімнің қасында туған және қайтыс болған жылдары, содан кейін үтірмен бөлінген кардинал және декан болып қызмет еткен жылдары көрсетілген.