Кіріспе
Норвегиядағы тарихи жиналыс – қазіргі соттың атауы Гулатинг. Гулатинг Норвегияның ең алғашқы заң шығару жиналыстарының бірі, сонымен қатар қазіргі Батыс Норвегияның сотының атауы. Мерзімді аймақтық жиналыстар дәстүрі тарихқа жазылғаннан бұрын пайда болған және Норвегияның біртұтас корольдікке бірігу кезінде (900–1030) нығайып қалыптасқан. Бұл жиналыстар демократиялық болмаса да, тек элита мүддесін қорғамайтын. Олар сот және заң шығару органдары ретінде жұмыс істеп, дауларды шешіп, заңдар қабылдаған. Гулатинг, Норвегияның тағы үш ежелгі аймақтық жиналысы – Боргартинг, Эйдсиватинг және Фростатинг, 13-шы ғасырдың соңында король Магнус Заңгердің қолданыстағы заңдар жинағын жазбаша түрінде рәсімдеуімен (1263–1280) бір юрисдикцияға біріктірілді. Олар келешектегі заң шығару және сот органдары үшін институционалдық және құқықтық негіз болды және бүгінде жоғары аймақтық соттар ретінде жұмыс істейді. Бастапқыда Батыс Норвегияның шаруалары Гүленде саяси мәселелерді – салық салу, жолдар мен шіркеулер салу, әскери міндеттер сияқты мәселелерді талқылау үшін жиналатын. Сондай-ақ, жиналыс азаматтық және қылмыстық даулар бойынша шешімдер қабылдады. Талқылауларға көмектесу үшін арнайы заңнама – Гулатингслова (Gulaþing law) әзірленді. 1250 жылға жатпайтын заңнаманың толыққанды қолжазбасы сақталған, ол – Codex Ranzovianus (E don. var. 137 4to) Дания Корольдік кітапханасында сақтаулы, бірақ ол бірнеше ғасыр бойы шаруалар қабылдаған және өзгертіп келген барлық заңдарды қамтиды. Жиналыс орны 10-шы ғасырдың басында құрылды, ал бастапқы заңнамалық аймақ Хордаланд және Согн-ог-Фьордане аймақтарын қамтыды. Бастапқыда Гулатинг – «барлық» немесе жалпы жиналыс болды, онда барлық еркін шаруалар қатысуға құқылы болды. Снорри Стурласонның «Хеймскрингла» еңбегінде Хакон Игі (935–961) Гүлендегі парламенттік жиналыстарға белсенді қатысқандығы және оның билігі кезінде Рогаланд, Агдер және Суннмёре аймақтары жиналыс аймағына енгені, ал Валдрес пен Холлингдал да кейінірек қосылғандығы айтылады. Басшы адамдардың мерзімді аймақтық жиналыстарын өткізу дәстүрі тарихқа жазылғаннан бұрын пайда болды және Норвегияның біртұтас корольдікке бірігу кезінде (900–1030) нығайып қалыптасқан. Бұл жиналыстар немесе лагтингтер сот және заң шығару органдары ретінде жұмыс істеп, дауларды шешіп, заңдар қабылдады. Гулатингке делегаттар Алесундтың оңтүстігіндегі Лингёрден солтүстікке дейін келді, ал оның заңдары шығыстағы Валдрес пен Холлингдалдың ішкі аңғарларынан батыстағы Фарер аралдарына дейін сақталды. Гулатинг Батыс Норвегиядан келген адамдар қоныстанған Исландияның (Альтинг) және Фарер аралдарының (Логтинг) заң шығару жиналыстарын құрудың үлгісі болды. Гулатинг қазіргі таңда сайланған орган ретінде демократиялық жиналыс болмаса да, ол шағын элита емес, көптеген адамдардың мүддесін тиімді түрде білдірді. Заңдар көбінесе әлеуметтік келісімшарттар ретінде жасалды. Мысалы, §35-те: «Біздің ешкіміміз бірінен бірінің мүлкін алмаймыз, немесе заңды өз қолымызға алмаймыз» (Роббестад, 1969) делінген. Алайда заңдар «құқық аймағы» Гулатингслогтің ішіндегі барлық адамдарға қатысты. Егер сырттан келген адам Гулатингтен ұрлық жасаса, ол да заңға қайшы келеді, бірақ заң оған қандай жаза тағайындалатынын шектемейді. Гулатинг, Норвегияның тағы үш ежелгі аймақтық жиналысы – Боргартинг, Эйдсиватинг және Фростатинг, викинг дәуірінің соңында бір юрисдикцияға біріктірілді және король Магнус Заңгер қолданыстағы заңдар жинағын жазбаша түрінде рәсімдеді (1263–1280). Олар келешектегі заң шығару және сот органдары үшін институционалдық және құқықтық негіз болды және бүгінде жоғары аймақтық соттар ретінде жұмыс істейді. Жиналыс орны Согн-ог-Фьордане округінің мыңжылдық мерекесіне таңдалды.
the current court
Gulating was one of the first Norwegian legislative assemblies, or things, and also the name of a present day law court of western Norway. The practice of periodic regional assemblies predates recorded history and was firmly established at the time of the unification of Norway into a single kingdom (900–1030). These assemblies or lagþings were not democratic but did not merely serve elites either. They functioned as judicial and legislative bodies, resolving disputes and establishing laws. Gulaþing, along with Norway's three other ancient regional assemblies, the Borgarting, Eidsivating, and Frostating, were joined into a single jurisdiction during the late 13th century, when King Magnus the Lawmender had the existing body of law put into writing (1263–1280). They provided the institutional and legal framework for subsequent legislative and judicial bodies and remain in operation today as superior regional courts. Initially farmers from Western Norway met at Gulen to discuss political matters, things like taxation, the building of roads and churches, and military service. The assembly also passed judgments in civil disputes and criminal cases. Special legislation, Gulatingslova (the Gulaþing law), was drafted to aid the discussions. A fairly complete manuscript of the legislation from around 1250 has survived, Codex Ranzovianus (E don. var. 137 4to at the Danish Royal Library); however, the text represents all the laws adopted and amended by the farmers at the thing over several centuries. The assembly site was established early in the 10th century and the original legislative area covered the regions of Hordaland and Sogn og Fjordane. Initially the Gulaþing was an 'allthing' or common assembly, where all free farmers had the right to participate. Snorri Sturlason’s Heimskringla recounts that Håkon the Good (935–961) took an active part in the parliamentary assemblies at Gulen, and under his rule the regions of Rogaland, Agder and Sunnmøre were brought into the area covered by the thing, with Valdres and Hallingdal also being incorporated later. The practice of periodic regional assemblies of leading men predates recorded history, and was firmly established at the time of the unification of Norway into a single kingdom (900–1030). These assemblies or lagþings, functioned as judicial and legislative bodies, resolving disputes and establishing laws. The Gulaþing received delegates from Lyngør in the south to north of Ålesund, and its laws were observed from the eastern inland valleys of Valdres and Hallingdal to the Faroe Islands in the west. The Gulaþing served as the model for the establishment of the legislative assemblies of Iceland (the Althing) and of the Faeroe Islands (the Løgting), areas settled by people from western Norway. While the Gulating was not a democratic assembly in the modern sense of an elected body, it effectively represented the interests of a large number of people rather than a small elite. The laws were typically crafted as social contracts. §35 for instance states, "None of us shall take goods from others, or take the law into our own hands" (Robbestad, 1969). The laws nevertheless applied for every person inside the "law area" Gulaþingslǫg. If a stranger stole from a Gulaþingsman, that was also in breach of the laws, but the law set no limits to how he could be punished. Gulaþing, along with Norway's three other ancient regional assemblies, the Borgarting, Eidsivating, and Frostating, were joined into a single jurisdiction during the late Viking Age, and King Magnus the Lawmender had the existing body of law put into writing (1263–1280). They provided the institutional and legal framework for subsequent legislative and judicial bodies, and remain in operation today as superior regional courts. The assembly site was selected as the millennium site for Sogn og Fjordane county.
Ескі гуляш заңдары
Үлкен Гулатинг заңы – норвегиялық заңдардың ең көне жазбасы. Ол, мүмкін, Олаф Киридің (1066-93 жж.) тұсында алғаш құрылған. Заңдар уақыт өте келе өзгертіліп, толықтырылды, және оның кейбір бөліктері, кем дегенде, 10 ғасырдағы ескі діни сенімдердің ауызша дәстүрінде болған болуы мүмкін. Бұл заң 1267 жылы Жаңа Гулатинг заңымен алмастырылғанға дейін күшінде болды, ол өз кезегінде 1274 жылға дейін сақталды, содан кейін Магнус лагабетир өзінің «Мемлекеттік заңы» деп аталатын заңын енгізді, оған Гулатинг заңының 130 тарауы қосылды. Гулатинг заңы он жеті қолжазбада сақталған, олардың ең толық нұсқасы – DonVar 137 4to, басқаша айтқанда Codex Rantzovianus, ол шамамен 1260 жылға жатады және Дания Корольдік кітапханасында сақтаулы. Заңда христиандық дінге қатысты дұрыс амалдарды сақтау (оның ішінде блот және ежелгі скандинавиялық діннің басқа да түрлерін тыйым салу), кит аулау құқықтары, weregild және мұраға қатысты әртүрлі мәселелер қарастырылған.
Сот шешімдері
Зорлық-зомбылық айыппұлдармен есептелді, олар тек өлтірушіге ғана емес, сонымен қатар оның туыстарына да салынатын. Бұл практика ежелгі скандинавиялық құқықты римдік құқықтан ажыратады, онда жауаптылық тек жеке адамға жүктеледі. Гулатинг заңының 218-228-тармақтарына сәйкес, мүлікке иелік етушінің өліміне 189 бас ірі қара төлеу жазасы қарастырылған, онда әрбір жауапты тұлғаның үлесі толыққанды көрсетілген.
Екіншілік
Ларсон, Лоуренс М. (1939) Норвегияның ең ерте заңдары: Гулатинг заңы және Фростатинг заңы (Нью-Йорк: Колумбия университетінің баспасы) Роббестад, Кнут (1969) Гулатингловен. (Осло: Norrøne bokverk. Det Norske Samlaget)
Robbestad, Knut (1969) Gulatingloven. (Oslo: Norrøne bokverk. Det Norske Samlaget)