Кіріспе

Вирустың түрі. Jaagsiekte қой ретровирусы (JSRV) – қойларда өкпе аденокарциноması деп аталатын жұқпалы өкпе қатерлі ісігін тудыратын бетаретровирус.

Табиғат тарихы

JSRV – қойлардың өкпе аденокарциномы (OPA) деп аталатын жұқпалы өкпе ісігінің себебі болып табылатын вирус. Бұл ауру «jaagsiekte» деп те аталады, бұл африкаанс тіліндегі «құйрық қуу» (jaag) және «ауру» (siekte) сөздерінен алынған. Бұл термин, аңды қуғаннан кейін тынысы қысылып, тыныс алуда қиындық сезінуі сияқты, инфекцияға шалдыққан қойлардың тыныс алу қиындығын сипаттау үшін қолданылады. Вирус қойлар арасында аэрозоль арқылы таралады. JSRV вирусының сыртқы жұқпалы түріне барлық қойлар мен ешкілердің геномдарында кездесетін ендігі аналогы бар. Қой геномында JSRV-ға жақын 27 эндогендік ретровирус (enJSRV) көшірмесі бар. Эндогенді JSRV үй қойларының эволюциясында маңызды рөл атқарады, себебі ол JSRV репликациялық циклын тоқтатып, қой ұрығының дамуы мен плацентаның морфогенезіне ықпал етеді. ОПА адамның өкпе қатерлі ісігіне ұқсас болғанымен, адамның өкпе қатерлі ісігінің бетаретровирустардан туындауы белгісіз. Бронхоальвеолярлық қатерлі ісіктің вирустық себеп болу мүмкіндігі жоққа шығарылғанмен, JSRV-нің өкпе эпителийін өзгертуге әкелетін молекулалық механизмдерін түсіну, адамның өкпе қатерлі ісіктеріне, әсіресе бронхоальвеолярлық аденокарциномаға (BAC) қатысты терапиялық тәсілдерді әзірлеуде маңызды болуы мүмкін.

Жіктеу

JSRV Retroviridae тұқымдасына, Orthoretrovirinae бастырма тұқымдасына және Betaretrovirus туысына жатады.

Патогенез

JSRV тыныс жолдары арқылы таралады және өкпе эпителийінен өзге лимфоциттер мен миелоидты жасушаларды да жұқтыруы мүмкін. JSRV Envelope ақуызының өршуі жасушалардың көбеюіне және қатерлі өзгеріске түсуіне көмектесетін сигналдық каскадтарды белсендіреді. Алғашқыда ісік жасушалары альвеола қабырғалары бойымен адамдардағы BAC-қа ұқсас үлгіде өседі, бірақ кейіннен одан да жауапты болып, жергілікті лимфа түйіндеріне метастаздануы мүмкін. Ірі ісіктердің ортасы некроздық және фиброзды болуы мүмкін. Ісік өскен сайын өкпедегі сұйықтық өндірісі артады, бұл вирустың басқа қойларға таралуына мүмкіндік береді. Тек ісік өкпе функциясын нашарлататын деңгейге жеткенде ғана клиникалық белгілер пайда болады. Маңыздысы, эндемикалық аймақтардағы жұқтырған жануарлардың көпшілігі сыртқы жұқпа белгілерін көрсетпейді, бірақ олар вирусты бөліп шығарып, бұрын зардап шекпеген мал топтарына және жаңа географиялық аймақтарға аурудың кездейсоқ енуіне себеп болуы мүмкін.

Геном құрылымы

Экзогендік вирустың геномы 7462 негізден тұрады және классикалық "gag", "pol", "env" геномдық құрылымына ие, әрі екі басында ұзын терминалдық қайталама (LTR) орналасқан. Вирустық құрылымдық ақуыздарды кодтайтын 4 ген бар. Олар "матрица" (MA), "капсид" (CA) және "нуклеокапсид" (NC) құрайтын ішкі вирион ақуыздарын кодтайтын "gag"; аспартикалық протеазаны (PR) кодтайтын "pro"; "RT" және "интеграза" (IN) ферменттерін кодтайтын "pol"; және "үстіңгі" (SU) және "трансмембраналық" (TM) қабық гликопротеиндерін кодтайтын "env". Вирустық ақуыздар бастапқыда ірі прекурсорлар түрінде синтезделеді, кейін протеолитикалық кесу арқылы толыққан ақуыздарға айналады. Көптеген ретровирустардан айырмашылығы, JSRV-нің жасушаға енуі pH деңгейіне тәуелді. Осылайша, онкогенді JSRV жасушаларға ену үшін pH-қа тәуелді және тәуелсіз вирустардың ерекшеліктерін пайдаланды, бұл рецептормен байланысуды және жасушалардың трансформациясы үшін төмен pH деңгейін қамтиды.

Имундық жауап

JSRV инфекциясының маңызды ерекшелігі – жануар иесінің ешқандай ерекше иммундық жауабының болмауы. Бұл құбылыстың ықтимал түсіндірмесі – қойлардың JSRV антигендеріне иммундық төзімділігі, себебі Т лимфоциттерінің даму кезеңінде ұрықтың тимус безінде жақын туысқандығы бар эндогенді JSRV ақуыздары экспрессияланады. Сондықтан, JSRV-ға реакция жасайтын кез келген Т жасушасы «өзіне қарсы» деп танылып, таңдап алынып қойылуы керек. Тағы бір гипотеза бойынша, ісік жасушалары негізгі гистоүйлесімділік кешені I класының экспрессиясын төмендетіп, вирусқа қарсы цитотоксикалық Т-жасушалар реакциясының (CTL) болмауына себеп болуы мүмкін. Қой геномында enJSRV-нің 27 көшірмесі бар, олардың бесеуінде барлық ретровирустарда кездесетін толық тізбектер сақталған. Мұндай қорғаныстың мысалы қойдың эндометрий эпителийінде байқалады, онда enJSVR-нің жоғары экспрессиясы экзогенді JSVR-нің екі жаққа ортақ HYAL2 рецепторын бұғаттап, жасушаларға енуіне кедерес жасайды. Эксперименттер көрсеткендей, enJSRV қабықшасы трофобласттардың өсуін және имплантацияға дейінгі тұжырымның ішіндегі дифференциациялануын реттейді. EnJSRV плацентаның трофектодерма жасушаларында экспрессияланатыны анықталды. Олардың экспрессиясы тұжырымның ұзаруымен және трофобласттық алып екіядролы жасушалардың (БЖЖ) дифференциациялануының басталуымен сәйкес келеді. Бұл сары денеде прогестерон секрециясын жалғастыруға және имплантацияның басталуына ынталандырады. Адам плацентасының синцитиотрофобластының қалыптасуы кезінде мононуклеарлы цитотрофобластардың бірігуі нәтижесінде адам синцитиндері ерекше экспрессияланады. Синцитиндер in vitro жағдайында фузогендік қасиеттер көрсетеді, бұл олардың плаценталық морфогенезге қатысы бар деген гипотезаны қолдайды. Бұл байқаулар ежелгі ретровирустық инфекцияның сүтқоректілердің эволюциясына маңызды әсер еткенін көрсетеді. enJSRV бетаретровирусының қой тұқымдық трофобластарында кездесуі, оның қойдың плацентация процесіне қатысқандығын дәлелдейді.

Болашақ бағыттар мен қорытынды

Эндогендік ретровирустар туралы зерттеулер олардың сүтқоректілердегі ұрықтың өсуі, плацентаның дифференциациялануы және жасушалардың бірігуі сияқты маңызды процестерде рөл атқаратынын көрсетеді. Қой сияқты тікті жануарлардағы екі ядролы жасушалардың дифференциациясының морфологиялық ерекшеліктері жақсы зерттелген, бірақ механизмдері толыққанды анықталмаған. Дегенмен, enJSRV РНК және HYAL2 мРНК жүктілік бойында екі ядролы жасушаларда және көп ядролы синцитиотрофобластарда бірге экспрессияланатыны анықталды.