Кіріспе

Британдық Корольдік теңіз флотының бриг-шлюпі HMS Pelorus 18 зеңбірекке ие болған. Ол Англияның Итченор қаласында салынды және 1808 жылғы 25 маусымда суға түсірілді. Ол Наполеон соғыстары мен 1812 жылғы соғыста қатысты. Батыс Африка жағалауындағы құл саудасына қарсы күресте төрт құл сатушы кемені тұтқындап, шамамен 1350 құлды босатып алды. Ол Австралия мен Жаңа Зеландияның бір бөлігін картаға түсірді және 1839-1842 жылдардағы Бірінші опиум соғысына қатысты. Кейін сауда кемесіне айналып, 1844 жылы Қытайға опиум тасымалдау кезінде жағаға отырды.

Наполеон соғыстары

Пелорус 1808 жылдың шілдесінде командир Джеймс Уильям Кингтің басқаруымен іске қосылды және 15 желтоқсанда Левард аралдарына аттанды. 1809 жылдың қаңтар айында Томас Хаскиссон Пелорус командашысы болып тағайындалды, бірақ ол бұл туралы мамыр айында ғана білді. Сондықтан ол ақпан айында Мартиниканы басып алған кезде оның командашысы болған жоқ. (Кейбір мәліметтерде ол капитан Фрэнсис Август Коллиердің басқаруында болған; алайда ол командир болған.) Одан кейін Гуаделупаның блокадасын күшейтуге қатысты. 1847 жылы Адмиралтейство «Мартиника» таспасы бар «Жалпы қызмет медалін» сол науқандағы тірі қалған экипаж мүшелеріне, егер олар оны алуға ниет білдірсе, табыстады. 16 қазанда Пелорус және олар Гваделупаның оңтүстік бөлігінің шығыс жағалауындағы Сент-Мари бекінісінің зеңбірек астында тікелей орналасқан француздық каперлік шхунасы «Женерал Эрнуфқа» кездесті. «Хазард» пен «Пелорус» түнде шабуыл жасау тобын жіберуге тырысты, бірақ қайықтар арнаны таба алмады. Британдықтар бекіністен және шхунаның ұзын 18 фунттық айналмалы зеңбірегінен және екі айналмалы зеңбірегінен атыс болғанына қарамастан, күндіз қайтадан әрекет жасады. «Хазард» пен «Пелорус» атысынан бекіністер үнсіз қалды, бірақ британдықтар француз экипажымен жақын келгенде, шамамен 80-100 адам жағаға қашып кетті. Сол жерде екі далалық зеңбірек оларға қосылып, шабуыл жасау тобына атыс ашты. 1812 жылдың 6 қаңтарында ол өзі ұстаған француздық «Хассе-маре» кемесін жіберді. 5 сәуірде Роули оны Жерорта теңізіне жөнелтті. 1812 жылдың қыркүйегінде командир Роберт Гамбиер Пелорус басқаруын өз қолына алды. 1814 жылға қарай оның капитаны командир Роберт Стоу болды. 7 наурызда , , және үшінші британдық кемелері Санди-Хуктан тыс американдық «Марс» каперлік кемесін, 15 зеңбірегі және 70 адамнан тұратын экипажымен жойды. Кейбір мәліметтерде Пелорус үшінші британдық кеме деп көрсетілген, бірақ сыйлық ақысы туралы хабарламалар мен көптеген басқа мәліметтер үшінші кемеге жатады. Қыркүйек айына дейін Пелорус командир Джон Гурлидің басқаруында болды. Бір жылдан кейін ол Плимут қаласында төленді, онда жөндеу жұмыстары жүргізіліп, содан кейін тікелей тоқтатылды.

Қызметке қайта оралу

Ол 1823 жылдың сәуір-тамыз айларында теңізге шығуға дайын болды, командир Уильям Хэмли оны сәуір айында қайтадан іске қосты. 1824 жылы ол Коркта жағалау күзетінде болды. 19 мамырда ол контрабандалық "Good Hope" кемесін ұстады. 9 қазанда темекі мен аздаған шай тасымалдайтын Phoenix кішкентай контрабандалық жүк тасушы кемені ұстады. Үш жыл ішінде Хамли басқа кемелерге қарағанда көбірек контрабандалық кемелерді ұстады. 1823 жылдың 30 қазанында бір кеме түнде Пелорусқа соқтығысып, кейін қашып кетті. Соқтығысу нәтижесінде бастиқа және алдыңғы мачта зақымданып, оларды қиып тастауға тура келді, ауа райы нашар болғандықтан бұл қиын болды. Команда уақытша мачта мен бастиқа орнатып, Пелорус Плимутқа оралды. Егер кеме Пелорусқа бірнеше дюйм артқа соқтығысқан болса, шлюп суға батып кетуі мүмкін еді. Пелорус 1826 жылдың шілдесінде демобилизацияланды. Барлығы Хамли 62 мыңнан астам килограмм темекі тәркіледі. 1826 жылдың шілде-қазан айларында ол үшінші мачта қосылып, бригтік шлюптен кемелік шлюпке айналдырылды.

Жерорта теңізі

Содан кейін қазан айында командир Питер Ричардс оны қайтадан қолданысқа енгізді. 1827 жылдың қаңтар айында «Пелорус» Жерорта теңізінде, архипелагта, Александрияда және Сирия мен Карамания жағалауларында британдық сауданы қорғауға жұмылдырылды. 1828 жылдың қыркүйегінен бастап командир Майкл Куинн басқаруды өз қолына алды. 1829 жылдың 21 желтоқсанында ол Испанияның Менорка аралындағы Порт-Махон портының кіреберісінде жартасқа соқтығысты; 1829 жылдың 23 желтоқсанында қайтадан суға көтерілді, бірақ кейіннен батып кетті. Оның офицерлерін және экипажын алып кету үшін Гибралтардан келді. «Пелорус» қайтадан суға көтеріліп, 1830 жылдың 9 мамырында Портсмутқа оралды. 1830 жылдың желтоқсанынан 1831 жылдың желтоқсанына дейін ол жөндеуден өтіп, бригке қайта жаңартылды.

Құлшылыққа қарсы

1831 жылы Уильям Уилберфорстың құлдыққа қарсы заңы қабылданды. Қыркүйек айында капитан Ричард Мередит «Пелорус» кемесін қайта іске қосты және ол Батыс Африка эскадрильясына қосылды. Онда ол Африканың батыс жағалауын патрульдеп, құл саудасын тоқтатты. 1832 жылдың 9 мамырында ол 459 құлды тасымалдаған испандық құл кемесі «Сегунда Терезаны» тұтқынға алды. 1832 жылдың 18 қазанында «Пелорус» Жақсы Үміт мүйісінен Саймон шығанағына қарай жүзіп кетті. 1833 жылдың мамырында ол Кейпке оралды, ал 16-сы күні Маврикийге бет бұрды. Ол 3 маусымда жетті. Бір айдан кейін, 6 маусымда ол Маврикийден Сейлондағы әскерлерге жалақы төлеу үшін ақшамен Коломбоға аттанды. Одан ол Кейпке қайтып келді, содан кейін Сент-Хеленаға жүзіп, 7 желтоқсанда жетті. Содан кейін ол Ассенсияға және Африканың батыс жағалауына бағыт алды. 1834 жылдың 16 маусымында «Пелорус» лейтенанты Филипп де Сосмарез әскери сот алдына келді. Тақырып бойынша, 1832 жылдың 18 сәуірінде «Сегунда Тереза» кемесінің экипажына басшылық еткен кезде, Сосмарез ботсманның көмекшісі Фрэнсис Браунға қызметтік міндетін орындамағаны үшін 24 қамшы соқтырған. Мередит айыптауды қолдады, өйткені ол жазалауды жазбаша түрде тыйым салған еді. Сот 18 ай бойы тұтқында болған Сосмарезді ақтады. 30 маусымда «Пелорус» кемелері испандық құл саудагері «Пепитаны» тұтқынға алды. Тұтқындалған кезде «Пепитада» құлдар болған жоқ. Испаниямен жасалған келісімге сәйкес, Корольдік теңіз күштері тек құлдарды тасымалдап жүрген кемелерді ғана тәркілеуге құқылы болды. Кемеге түскендер «Пепитаға» үш құлды салып, дәлелдерді жасады. Олар тағы 176 құлды алып келді, олар жағада кемеге тиеуді күтіп тұрған. Мередит дәлелдерді жасауға жауапкершілікті мойындады. Сондықтан Сьерра-Леонедегі сот «Пепитаны» иесіне қайтаруға бұйырды. Кейін «Пепитаның» иесі залал өтеуі үшін сотқа шағымданды. Сот Мередитке қарсы шешім шығарды және оған 1092 фунт стерлинг айыппұл салды. «Пелорус» Бенин шығанағын және Принцесс аралының маңайын патрульдеуді жалғастырды. 17 желтоқсанда «Пелорус» екі қарулы құл саудагерін – «Сутилді» тұтқынға алды. Оның бортында 307 құл болған, олардың 91-і Сьерра-Леонеде босатылмас бұрын дизентерия мен аурулардан қайтыс болды. 1835 жылдың 5 қаңтарында «Пелорус» кемелері екі 18 фунттық және екі 8 фунттық зеңбірекпен қаруланған испандық «Минерва» кемесін тұтқынға алды. Қайықтар Калабар өзеніне 97 шақырымға дейін жүзіп, тықсыруға түсті. Кемеде екі рет оқ атылып, экипаж пен кемеге кіргендер арасында атыс болғанмен, құл сатушыны ұстап алуда шеберлік көрсетілді. Кемеде 37 адам болған, олардың екеуі қаза тапты. Ұшаққа 22 адам кірді. Кемеде 650-ге жуық құл болған, ал тұтқынға алғаннан кейін иесі тағы 25 құлмен келді. Барлығы оның бортында 676 адам болған, олардың 206-сы Сьерра-Леонеде босатылмас бұрын аурудан қайтыс болды. 1835 жылдың 24 ақпанында ол Принцесс аралынан шығып, мичман Джадд қайтыс болды. 26 қыркүйекте «Пелорус» Портсмутте демобилизацияланды. 1836 жылдың маусымында «Сутил» мен «Минерва» үшін сыйақы төленді.

Қиыр Шығыс пен антиподалар

1837 жылғы 31 қаңтарда «Пелорус» кемесі 21 қаңтарда командалық міндетін алған капитан Фрэнсис Хардингтің басшылығымен қайта іске қосылды. Содан кейін 9 сәуірде Лондоннан Маврикийге жеткізілуге тиіс ақшаны алғаннан кейін, Жақсы Үміт мүйісіне (Cape of Good Hope) бағыт алды. 1 маусымда мүйіске жетті. Командир Хардинг басқаратын «Пелорус» 16 желтоқсанда Кокос (Килинг) аралдарына тоқтады және алты күн бойы сонда болды. «Кокос (Килинг) аралдарының патшасы» атанған капитан Джон Клуниз Росс, арал тұрғындарының болашақ көтерілісін болдырмау үшін әскери кеме келсін деп өтініш білдірді. 1837 жылдың қыркүйек айының ортасында «Пелорус» Үндістанның генерал-губернаторы лорд Оклендтен бүлікші патша Тхарьярвадиге талапнама (ультиматум) жеткізу үшін Рангунға (Rangoon) аттанды. Содан кейін ол Батыс Австралия және Ван Димен жеріне (Van Diemen's Land) бағыт алды. 1838 жылғы 9 қаңтарда Калькуттадан (Calcutta) Фримантелге (Fremantle) келді, ал 19 наурызда Батыс Австралияның губернаторы капитан Джеймс Стирлингтің ілесімен Король Джордж шығанағына (King George Sound) жол тартты. Сол жерде мастер-лейтенант Чарльз Форсайт басқаратын қайық экипажы жақын орналасқан Тор шығанағын (Tor Bay) жаңа бекініс орны ретінде тексерді. 9 сәуірде Фримантелге оралып, 7 мамырда Аделаидаға (Adelaide), Лансестонға (Launceston) және Сиднейге (Sydney) бағыт алды, 22 маусымда жетті. 5 шілдеде Жаңа Зеландияға (New Zealand) аттанды. Тамыз айында «Пелорус» Жаңа Зеландияға Марлборо Зундс (Marlborough Sounds) аймағын зерттеу үшін қайта оралды. 22 тамызда «Пелорус» Жаңа Зеландиядағы Порт Андервудқа (Port Underwood) кіріп, Ойстер-Коувке (Oyster Cove) тереңдеді. Командир Хардинг ауырған кезде, лейтенант Филипп Четвод уақытша басшылыққа ие болды. Ол Пелорус өзенін (Pelorus River) және Пелорус шығанағын / Те Хойерені (Pelorus Sound / Te Hoiere) кемесінің құрметіне атады, сондай-ақ Пелорус шығанағынан Четвуд аралдарына (Chetwode Islands) да осы атты берді. Лейтенант Август Леопольд Купер 1839 жылғы 27 шілдеде «Пелорус» кемесінің міндетін атқарушы командирі болып тағайындалды. 26 тамызда «Пелорус» және Сиднейдегі Киардбилли нүктесінің (Kyardbilly's point) жанында өртенген британдық сауда кемесі «Лукрецияны» (Lucretia) батыруға тырысты. Әрекет сәтсіз аяқталды, кеме жарылып, суға батты.

Порт Эссингтон, Кобург түбегі, Солтүстік территорияда апатқа ұшырады

1839 жылы 25 қарашада Австралияның Эссингтон портында тікелей тоқтаған кезде "Пелорус" кемесіне дауыл соғып, оны қиратты. Кеме экипажының 12 мүшесі қаза болды; Капитан Оуэн Стэнли басқаратын қайықтан аман қалғандар құтқарылды. Купердің сөзінше, "Пелорус 86 күн бойы 3 метрлік лайда көміліп жатты".

Опиум соғысы

1840 жылдың 5 наурызында Купер "Аллигатор" кемесінің командасына тағайындалды, содан кейін 26 желтоқсанда лейтенант Купер командир дәрежесіне көтерілді, оның комиссиясы "Пелорус" кемесінің командасын алған сәтінен бастап кері күшке енгізілді. Жөндеу жұмыстарынан кейін 1840 жылдың шілде айының соңында "Пелорус" кемесі Сиднейден Бірінші опиум соғысына қатысу үшін жолға шықты. 1841 жылдың 23 сәуірінде ол Сингапурға жетті. Бір айдан кейін В. В. Чемберс лейтенант, "Пелорус" кемесінің уақытша командирі болып тағайындалды және осыған сәйкес дәрежеге көтерілді. Ол кезде Уэлсли Қытайдағы Кантон қаласында (қазіргі Гуанчжоу) болды.

Тарату және түпкілікті шығын

1841 жылдың 6 шілдесінде «Пелорус» Сингапурде тікелей тоқтатылды, лейтенант Чемберс Ұлыбританияға қайтып келді. Офицерлер мен экипаж коммодор сэр Дж. Дж. Г. Бремер жақында сатып алған, содан кейін Қытайда операциялар жүргізген бу және желкенді зерттеу кемесіне ауыстырылды. 16 қазандағы Адмиралтействоның бұйрығы «Пелорус» сатылуға тиіс екенін көрсетті, ол 1842 жылы орындалды. Сатып алушылар Пайбус ағайындылары болуы мүмкін. 1843 жылдың 27-сі күні капитан Триггс басқаруымен кеме Гонконгқа опиуммен жүктелген күйі келді. «Пелорус» 1844 жылдың 25 желтоқсанында Оңтүстік Қытай теңізінде Борнео жағалауының жанындағы сайға шағылысып, батып кетті. Капитан Триггс өзінің қайығымен және екі жолаушысымен 161 шақырым (100 миль) қашықтықтағы Сингапурға жүзіп өтті. Одан ол «Виктория» бу кемесін құлау орнына жетектеді. «Виктория» экипаждың 20 мүшесін құтқарып, 70 қорап опиумды сақтап қалды.

Басшы офицерлер

Капитан 1808 жылғыдан бастап. J W King18 қаңтар 1809Томас Хассисон1811 А Кеннеди11 наурыз 1812 Р. Роули1812 жылғы қыркүйекРоберт Гамбиер1814Артур Стоу9 қыркүйек 18141815Жон Гурли1816Плимут портында 23 сәуір 1823Уильям Хамли1826 жылғы қазанПетр Ричардс1828 жылғы қыркүйек1830 жылғы мамырМайкл Куин183426 қыркүйек 1935Ричард Мередит21 қаңтар 1837Франсис Хардинг27 шілде 18395 наурыз 1840Август Леопольд Купер5 наурыз 184022 мамыр 1841 ?22 мамыр 18416 шілде 1841Уильям Чемберс