Кіріспе

Вильдешаузендік Иоанн, О. П., сондай-ақ Иоганнес Тевтоник деп те аталады (шамамен 1180 – 4 қараша 1252) – неміс доминикандық монах, Босния епископы және кейін доминикандық орденінің төртінші басшысы болды.

Ерте өмір

Жохан, дворян, шамамен 1180 жылы Вестфалиядағы Вильдшеузен қалашығында отбасылық сарайда дүниеге келді, онда ол алғашқы білімін алды. Жасы жеткенде, білімін жетілдіру үшін Болонияға сапар шекті. Мұрағаттарда оның өте епті ойлы және тартымды тұлға болғаны көрсетілген. Бұл Джонның шамамен 1212 жылы дипломатиялық миссиядан оралған кезде кездескен Киелі Рим императоры Фредерик II-мен тез дос болуында көрінеді. Олардың арасындағы жас айырмашылығына қарамастан, осы достық қалыптасты. Джон Фредерикпен бірге туған жеріне оралып, император сарайына қосылды. Бірақ сарайдағы өмір Джонға ұнаған жоқ, сондықтан ол көп ұзамай Болонияға қайтып, Доминикан орденімен танысты. Жасы мен әлеуметтік статусына қарамастан (мүмкін, ол бұрын-ақ рухани сан алған шығар), Джон жаңа іске қосылуға құштар болды және Орденнің негізін қалаушы, Әйелі Доминиктен доминикандық киімді алды, сондай-ақ сол кезде ол оны орденге қабылдады. Бұл 1219 жылдың соңында немесе 1220 жылдың басында болды. Ол бірден уағыз айтуға жіберілді, өйткені Доминик Орденінің миссиялық көзқарасына сай, Джон латын, итальян және француз тілдерін, сондай-ақ ана тілі неміс тілін білетін шешен уағызшы ретінде танымал болған. Джон Солтүстік Италия, Франция және Германия арқылы Австрияға дейін, барлық жерде Жақсы Жаңалықты уағыздап, тек аяқпен саяхаттап, өзінің дәуірі үшін жасы ұлғайған күйінде болды. Осы сапардан кейін ол Страсбургке қоныстанып, оны өзінің базасы етіп алды.

Провинциал және епископ

1224 жылы папа Онорий III оны Римге шақырды, онда ол Апостольдық жазалаушы болып тағайындалды және цистерциандық кардинал Конрад Урахты Германияның оңтүстігіндегі қасиетті жерге крест жорығын уағыздауда сүйемелдеді. Бұл міндетте Иоанн Стединген мен Бремен архиепискобы Герхард II арасындағы ұзаққа созылған жанжалды таратуға көмектесті. Сол жылы ол тағы бір папалық легаты, кардинал Отто ди Монферратомен бірге қайта жіберілді. Римге оралғаннан кейін Иоанн досы және доминикандық әріптесі Пауль Венгрияға қосылып, Пауль өзінің отаны үшін құрған жаңа провинцияның провинциал преиоры болып қызмет етуге тағайындалды. Иоанн шамамен 1231-1233 жылдар аралығында осы лауазымда болды. Осы кезде, діни мойынсұну арқылы ғана қабылдаған, папалық легат, цистерциандық кардинал Яков Пекорараның тағайындауымен Босния епископы (сол кезде Венгрия Корольдігінің бір бөлігі) болды. Иоанн өзінің кең епархиясын жаяу аралап, кітаптары мен киімдерін тасымалдаған кішкентай есекпен бірге жетектеп жүрді. Ол бірден епископ та, миссионер де болды. Оның уағыздауы үздірілмейтін, ал қайырымдылығы шексіз болды. Өзіне ешнәрсе жұмсаған жоқ, себебі ол епархияның кірісін кедейлердің мүлігі деп есептеді, ал оның құзырында көптеген кедейлер болды. Оған Славения герцогы (халыққа танымал әулие Елизавета Венгрияның ағасы) король Коломанның қымбатты көмегі тиді. Иоанн 1233 жылдан 1237 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті, содан кейін көп рет сұрағаннан кейін папа Григорий IX оған зейнетке шығуға рұқсат берді. Иоанн лауазымнан бас тартуға асыққандықтан, епархиядан алатын зейнетақысынан бас тартып, Страсбургтегі монастырына оралды. Иоанн зейнетке шыққан жоқ, өйткені 1237 жылы папа Григорий IX-тың болгар князі Асен II-ге елшісі ретінде жіберілді. Келесі жылы, орденнің Бас жиналысы Болоньяда Пасха күнінде өтті, онда капитулярлар Иоаннды Ломбардия провинциалы болып сайлады, ол 1238 жылдан 1240 жылға дейін осы лауазымда болды. Бұл лауазым тыныштық бермеді, өйткені провинцияның монахтары бүкіл Италия түбегін бағындыруға тырысқан Иоаннның ескі досы, император Фридрихтің саяси амбицияларына белсенді қарсылық көрсетті. Сонымен қатар, олар жер дауында Фридрихпен қақтығысқа түскен Папаға адал болды. Иоанн императордың поддандысы болғандықтан, оған бұл әсіресе қиын болды. Достықтарының басындағыдай, Иоаннның ешбір тарапты ренжітпестен, барлық жағдайды шеше білу қабілеті оның кез келген адаммен жұмыс істей алатындығын көрсетті.

Бас қолбасшы

1240 жылы орденнің генерал-майстры Рэймонд Пеньяфорт лауазымынан кетті. Осылайша, 1241 жылы 19 мамырда Парижде келесі Бас Капитул жиналғанда, оның орнын басатын адамды таңдау күн тәртібінің ең маңызды мәселесі болды. Джон провинциал-приор ретінде Капитулда қатысты. Оның таңғалуы мен көңілінің қалғандығына орай, оны олар таңдады. Оның басқару кезеңіндегі көптеген жетістіктерінің бірі – Папалыққа адалдық саясатын жалғастыру, әлемдік билеушілерді арсыз сынға алмау болды. Ол орденге тиесілі діни мәтіндерді аяқтады. Ол Еуропаны аралап, орденнің әртүрлі монастырьларын аралады, әлі де жаяу жүріп, тек таяғымен сүйеніп сапар шекті. Ол бес тілде уағыз айтты және Папа Куриясымен жақсы қарым-қатынаста болды. Оның басшылығымен Бас Капитулдар Конституцияға екі маңызды өзгеріс енгізу туралы шешім қабылдады: Бас Капитулдар енді тек Болонья мен Париж арасында ғана ауыспалы түрде өткізілмейтін болды, ал келісім бойынша олар: 1245 жылы Кельнде, 1247 жылы Монпельеде, 1249 жылы Триерде және 1250 жылы Лондонда өткізілуі тиіс еді. Париж университетінің монополиясы бұзылды және 1248 жылдан бастап Монпелье, Болонья, Кельн және Оксфордта жаңа жалпы білім ошақтары құрылды. Джон Доминикан литургиясын стандартизациялауды қамтамасыз етті және орденге берік құрылым сыйлады. Ол миссионерлік қызмет пен ғылымды ерекше қолдады.

Өлім

Папа Иннокентий IV-тің бұйрығына бағынып, Иоанн император Фридрихтің қайтысынан кейін Германияға алғашқы доминикандық кардинал Хью Сент-Шерді ертіп барды. Сол жерде ол өзінің күшін артық бағалап, әдеттегідей жарықтана уағыздады. Бірақ бұл жолы ол шаршап, құлап қалды. Иоанн Страсбург арқылы бұрынғы орнына қайтарылды, ол 1252 жылдың 4 қарашасында қайтыс болды. Ол бастапқыда қала қабырғасының сыртында орналасқан Страсбургтегі алғашқы монастырь шіркеуіне жерленді. 1260 жылға қарай қала ішінде киелі Варфоломейге арналған жаңа монастырь салынды. Сол жылы өткен Бас Шығармада Иоаннның денесі жаңа шіркеуге көшіріліп, қайта жерленді. Иоанн өмір бойы қасиетті деп есептелді, ал қайтысынан кейін орден ішінде де, сыртында да қасиетті ретінде құрметтелді. Оның ізбасары, Римдік Гумберт, оны қасиетті деп жариялау мақсатымен құжаттар дайындады. Алайда Римде оның ісі сәтті аяқталмады. 16 ғасырда протестанттық реформация кезінде, ол жерленген доминикан шіркеуін гугеноттар басып алып, ішкі кеңістігін өздерінің қажеттеріне пайдаланды.