Кіріспе

El Tiradito ("кішкентай кемеден құтылған адам") – Аризона штатының Тюсон қаласының орталығындағы Олд Баррио ауданында, Оңтүстік Бас даңғылының 420-шы үйінде орналасқан қасиетті орын және жергілікті халық арасында танымал жер. Бұл орын табиғаттан тыс араласуға жасалған дұғалармен байланысты болғандықтан, оны "Тілек тілеу қасиетті орны" деп те атайды. Осы орынға байланысты аңыздар жүрегі сынық адамның қайтыс болып, жасаған күнәсі салдарынан қасиетті жерге жерленбегені туралы айтады. Аңыздар 1870 жылдарға дейін барады, ал қасиетті орын кем дегенде 1891 жылдан бері сақталған. Оның аты испан тіліндегі "tirar" сөзінен шыққан. Бұл қасиетті орын дәстүрлі мәдени құндылықтары үшін Аризонаның ұлттық тарихи орындарының тізіміне енгізілген алғашқы нысан болды. Қасиетті орын – кірпіштен салынған ғимараттың қираған қалдықтарынан тұрады, ішінде шамдар мен шөл өсімдіктері орналасқан үлкен металл сөрелер бар. Қасиетті орында Рим-католик шіркеуінің әулиелерінің суреттері салынған үлкен шыны шамдар жанып тұрады, олар ғимараттың тұғыры мен қабырғаларында орналасқан. Сонымен қатар, қабырғадағы жарықтарға дұғалар немесе алғыс айту жазылған қағазшалар салынып, басқа да естелік заттар қойылады. Діни нысандарды қалдырған жандарға қоса, Эль Тирадитоға Тюсон қаласының көптеген тұрғындары, оның ішінде жазушылар, ақындар және қаланың өнер саласының өкілдері жиі келіп тұрады. Тюсон сауда палатасы Эль Тирадитоны "әулие болған жалғыз күнәкар" деп атайды. Бұл орын католик шіркеуімен бекітілмеген, бірақ діни және мәдени маңызы зор. Осы орынның иесі Құдайға тілектерді жеткізіп, кереметтер жасауға бекіл болғандығы туралы әңгімелер тараған. Жыл сайын қасиетті орында өлгендер күніне арналған үлкен той өтеді.

Аңыз

Бұл жер туралы аңыз әртүрлі. Аризона университетінің Оңтүстік-Батыс фольклор орталығында осы оқиғаның жиырмадан астам нұсқасы сақталған. Оқиға көбінесе 1870-ші немесе 1880-ші жылдарда болған. Алғаш рет 1893 жылғы газет мақаласында, кейін 1909 жылғы күнделікте жазылған. Оқиғадағы құрбанның кім екені әр нұсқада өзгеше: бірі жақсы, бірі жаман, бірі бақытсыз құрбан, ал кейбіреулері дін қызметкері деп айтады. Бір нұсқада бұл жер Хуан Оливерас атымен белгілі шаруаға байланыстырылады. Аңыз бойынша, Оливерас қайын анасымен қарым-қатынас құрған. Қайын атасы оны ұстап өлтірген. Ал қайын енесі оның жасаған күнәсі үшін қасиетті жерге көме алмағандықтан, сол жерге, құлаған жеріне жақын жерге көмген. Басқа нұсқаларда пойыздан түсірілген адам, жаңсақ оқтан өлген адам, қылмыскер деп жаңылысқан жергілікті шерифтер өлтірген адам, отбасының жылқысын сатуға қарсы болған әкесін өлтірген ұл және анасының құрметі үшін әкесін өлтірген ұл туралы айтылады.

Қасиетті орынның құрылуы

Бұл аймаққа келгендер осы кісінің жаны тазарудан босатылуын тілеп, оған шам жағады. "Эль Тирадитоның" кейбір қиық-бұрыштарында жүрек ауырғандардың хаттары мен жазбалары да сақталған, олар жүректерінің сауығуын тілейтін дұғалар. Аңыз бойынша, егер киелі орындағы шам түн бойы жанса, шам жаққан адамның тілегі орындалады. Бұл құрылыс 1940 жылы Жастар әкімшілігінің бір бөлігі ретінде салынған. Киелі орынды күтіп ұстау, мәдени шараларды дамыту және ауданды қолдау үшін қор құрылды.

Қайғы мен белсенділік орны

Эль Тирадито – қайғыға орын. 1980 жылдан бері, сальвадорлық құбырлы аспаптардың қазасына арналған қабылдауды католик дін қызметкері ұйымдастырған кезде, бұл мақсатта қолданылып келді. 2000 жылдан бастап Тирадито Сонора шөлін кесіп өтуге тырысқан мигранттардың қазасын еске алу үшін апта сайын қабылдау өткізіп келеді. Бұл қабылдауды иммиграцияны қолдау тобы Coalicion de Derechos Humanos, No More Deaths және Interfaith Immigrant Coalition ұйымдастырады. Орландодағы түнгі клубтағы оқ атудан кейін Эль Тирадитода оның құрбандарының құрметіне қабылдау өтті. Секс-жұмыскерлеріне көмек көрсету бағдарламасы Халықаралық секс-жұмыскерлеріне қарсы зорлық-зомбылықты тоқтату күнінде қаза тапқандарды еске алу үшін онда жиналады.

Физикалық құрылымы

Құрылыстың биіктігі шамамен 4,5 метр, ені 9 метрді құрайды. Оның екі жағы да баспалдақтап төмендейді.