Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Монсерраттың бас министрі (1901–1988)
Chief Minister of Montserrat (1901–1988)
Уильям Генри Брамбл (8 қазан 1901 – 17 қазан 1988), сондай-ақ Вилли Б деп белгілі, және Монсерраттың бұрынғы ұлттық әуежайы оның құрметіне аталған, бірақ 1997 жылы Суфриер таулары жанартауының жарылысынан қирады.
William Henry Bramble (October 8, 1901 – October 17, 1988), also known as Willy B, and the former national airport of Montserrat had been named after him until it was destroyed by the 1997 eruption of the Soufrière Hills volcano.
Ерте өмір
Уильям Брамбл атақты әлеуметтік белсенді Дж.Т. Алленнің және қарапайым халықтан шыққан Мэри Райанның ұлы болды. Уильям бастауыш мектепке барып, бірақ оны бітіре алмады, себебі отбасының экономикалық жағдайына байланысты оқуды жалғастыра алмады. Оның алғашқы жылдарында анасы оның күтімін көбінесе өзі алды, ал Уильям олардың кедей шаруашылығының жерін өңдеп, сонымен қатар қолөнерге үйренді. 1920 жылдары Уильям Брамбл жетінші күндік адвентистер шіркеуіне енді, бастапқыда ынталы мүше болды, бірақ уақыт өте келе белсенділігі азайды. Сол жылдары ол Монсеррат және Доминика аралдарында діни кітаптар сату арқылы күнкөріс жасады. Британдық отарлық басқарма 1800 жылдардың соңында Монсерратта әк өндіруді дамытуға ынталандырды. Сұраныс артуымен, британдықтар 1900 жылдардың басында Доминикада әк фермаларын құрды, Монсерраттан жұмысшыларды жалдап, олардың осы аралға қоныстануын қолдады. Ол Роберт Гриффитке ұйым басшылығы үшін күресті, ал оны ықпалды ұстаз және кәсіби одақ жетекшісі Эллен Петерс қолдады, ол оны даму үшін тиімді жоспары бар белсенді адам деп санады. Брамбл МТЛУ-ға басшылыққа келгеннен кейін, оны саяси аренаға жол ашатын мүмкіндік ретінде пайдаланды. Брамбл плантаторлар мен биліктегілердің экономикалық қанаушылығына қарсы жергілікті көшбасшы болды, сол кезде ауыл шаруашылығындағы жалақылар тіршілік көріс деңгейінен төмен еді. Сондықтан Брамбл осы мәселелерді қолға алып, әсіресе мерзімді ереуілдер ұйымдастырды. 1952 жылғы сайлау алдындағы сөйлеген сөзінде ол былай деді: «Маған тыңдаңыз, жерсіз халық, осы елдің өнеркәсіптік машинасы – сендер, тұрып, құл сияқты Уэйд плантациясына байлап тұрған мойынтұрықты тастаңыздар!» Брамбл 1952 жылғы сайлауға белсенді қатысты, нәтижесінде МТЛУ Монсерраттың заң шығару кеңесіндегі бес мандаттың бәрін жеңіп алды, соның арқасында Монсерраттың Еңбек партиясы құрылды. Брамбл партияның жетекшісі болды. Партия 1955 және 1958 жылғы сайлауларда да жеңіске жетті. Брамбл ел ішінде де, шетелде де, соның ішінде Англияда да қолдау тапты, тіпті оның бәсекелестері де әлеуметтік қанаушылыққа қарсы күресте ең прагматикалық Брамблға қосылды. Алайда, 1958 жылы еңбек дауларына қатысқан Малоун тергеу комиссиясы Брамблді саяси мақсаттарға жету үшін саяси әрекеттерін пайдаланғаны үшін айыптады. 1952 жылдан 1970 жылға дейінгі саяси мансабында Брамбл бес жалпы сайлауда жеңіске жетті, бірақ соңында Юстас Дайерден жеңіліс тапты. Сонымен қатар, 1958 жылы Брамбл Батыс Үнді Федерациясының қысқа ғасырлық Федералды Парламентіне өкіл болып сайланды.
William Bramble was the son of J. T. Allen, a famous social activist, and Mary Ryan, a conventional lower class woman. William had started primary school, yet he was economically unable to finish it. It was the mother who mostly took care of him during those early years; William worked the soil of their poor farm, while learning for trade activities as well. By the 1920s, William Bramble had joined the Seventh day Adventist Church, initially as an enthusiastic member, then with a waning participation. In those years, he lived off peddling religious books round Montserrat and Dominica. The British colonial office encouraged lime cultivation on Montserrat in the late 1800s. As demand for the product increased the British established lime farms on Dominica in the early 1900s for which they hired labor from Montserrat and encouraged settlement. He challenged Robert Griffith for leadership of the organization and was backed by the influential teacher and unionist, Ellen Peters, who saw him as a man of action with a viable plan for development. Once Bramble gained leadership of the MTLU, he used it as a springboard to propel him into the political arena. Bramble became a local leader, against the alleged economic oppression of the planter owners and the political rulers; reportedly, by then the agricultural wages were well below the level of subsistence. Hence, Bramble adopted such causes, particularly organizing periodic strike actions; in a speech for the 1952 elections, he stated: "Listen to me, you landless people, you people, the industrial machinery of this country, arise, and throw off the yoke that binds you like slaves to the Wade Plantation." Bramble actively participated in the 1952 elections, as the MTLU formed the Montserrat Labour Party, which won all five seats in the Legislative Council of Montserrat. Bramble would eventually take the reins of the party. The party went on to win the 1955 and 1958 elections. Bramble found appreciation and support nationally and abroad including England; even the rivaling popular leaders joined the most pragmatic Bramble in his causes against social oppression. However, in 1958 the Malone Commission of Inquiry, which attended labor disputes, accused Bramble, as he would have been attempting just to gain political power for himself through his political actions. During his entire political career from 1952 to 1970, Bramble would win five general elections, until being defeated by Eustace Dyer. Additionally, in 1958 Bramble won the elections for representative of the short lived Federal Parliament of the West Indies Federation.
Өңірлік саясат
Кәрібі теңізіндегі британдық белсенділер арасында оның мансабының басынан-ақ тәуелсіздік талаптары кеңінен таралды. Алайда, Брамбл британдық колонияның дәстүрлі қаржылық қолдауын қалауға басымдық берді, өте шағын Монсерраттың тәуелсіз мемлекет ретінде сақтала алатынына күмәнді болды; билікті британдық патшалық билікпен бөлісу ұлттық даму үшін ешқандай қиындық тудырмады.
Since early in his career, calls for independence were in vogue among British Caribbean activists during those years. Instead, Bramble preferred the conventional financial support of a British colony, manifesting doubts that the so tiny Montserrat might survive as an independent territory; to share the government with the royal authorities it wasn't a practical problem for the national development.
Ұлттық даму
Брамбл 1960 жылы конституциялық өзгерістер министрлік үкіметті енгізгеннен кейін Монсерраттың бірінші бас министрі болып тағайындалды; сол кезде мақта өндірісі төмендеді, себебі жұмысшылар Ұлыбританияға эмиграция жасады. Осы жағдаймен күресу үшін ол үш мақсатты экономикалық жобаны қалыптастырды: елдің бай топырағын аймақтық экспортқа шығаруды әртараптандыру, туризм индустриясын дамыту және салық жеңілдіктері арқылы күшті оффшорлық банк жүйесін құру. Туризмді дамыту мақсатында 1961 жылы Брамбл Монсеррат жылжымайтын мүлік компаниясын (Montserrat Real Estate Company) құрды, ол шетелдік туристер үшін шамамен 100 ғимарат салды. Бұл ұлттық табысты арттырып, елдің жаңа, жағымды бейнесін қалыптастырды, ол 1990 жылдарда Суфриер тауларының жанартаулық белсенділігінен және елдің кең аумағының қирауынан бұрын сақталды. Шындығында, осы қайғылы оқиғаға дейін Брамбл қазіргі Монсерраттың әкесі деп есептелді. Брамбл сонымен қатар қуатты «Радио Антильдер» (Radio Antilles) станциясын құруды қолдады; ол британдық билікті оған көндіру үшін көп еңбек етті, нәтижесінде станция 1963 жылы жұмыс істей бастады және бүкіл Кариб аймағына жаңалықтар таратты. 1963 жылы Брамбл британ үкіметімен келіссөздер жүргізіп, Монсерраттың 12 000 тұрғынына алғаш рет қолжетімді бағада электр энергиясы берілді; Брамбл энергияның белгілі бір мөлшерін тұрақты түрде алдын ала сатып алуға уәде берді, соның нәтижесінде жергілікті электр станциясы салынды.
Bramble was invested as the first Chief Minister of Montserrat in 1960 after constitutional changes introduced ministerial government; by then the cotton production was in a decline, as the workers were rather emigrating to United Kingdom. Coping with this situation, he formulated an economic project, with three objectives: the diversification of the exploitation of the rich soil of the country for exporting regionally, the development of the industry of tourism, and the development of a strong offshore banking through taxation exemption. For the development of the tourism, in 1961, Bramble founded the Montserrat Real State Company, which built about 100 buildings for the foreign tourism. This effectively boosted the national income, forging a new, positive character of the nation which lasted until the eruption of the Soufriere Hills, in the 1990s with the massive destruction of the country. Indeed, until such nefarious event Bramble was regarded as the father of the modern Montserrat. Bramble also supported the establishment of the powerful Radio Antilles; Bramble had to insist for convincing the British authorities for it, and the powerful station finally started operating in 1963, successfully broadcasting news for the whole Caribbean region. Also for 1963, Bramble managed negotiating with the British government, so the 12,000 inhabitants of Montserrat got electric supply with affordable fees for the first time; Bramble had pledged the regular acquisition in advance of a determined quote of energy, and so the local plant was granted.
Әлеуметтік реформалар
Бұл оның партиясы мен кәсіподағы дерлік бір құрылым ретінде жұмыс істегендіктен, әсіресе кедейлер үшін радикалды әлеуметтік реформалармен қатар жүрді. Атап айтқанда, Брамбл Уэйд плантация компаниясының иелерімен келісімге келіп, олардың жұмысшылары үшін тұрғын үй салуға ұсыныс жасады; бастапқыда бұл компанияның бірнеше учаскесінде, кейін Монтсеррат аймағының барлық бөлігінде жұмыс берушілер мен жұмысшылар жаңа аудандар салуға бірлесіп көмектесті. Бұл тікелей орта таптың қалыптасуына әкелді, олардың үйлері Кариб аймағындағы ең жақсылары деп есептеледі. 1957 жылы Брамбл Монтсеррат ауылдарындағы балалардың көп бөлігінің сауатсыз екендігіне алаңдаушылық білдірді; 1969 жылы ол өзінің басшылығымен барлық балалардың мектепке барып білім алғанын мәлімдеді.
This occurred with radical social reforms particularly for the poor people, as both his party and his trade union worked almost as a single entity. In particular, Bramble interceded with the owners of the Wade plantation company, for the development of housing for their workers; initially just within some parcels of that company, then throughout Montserrat, both the employers and their workers helped erecting new neighborhoods. This directly ensued in the formation of a middle class, whose residences have reportedly been of the best ones in Caribbean region. By 1957, Bramble was expressing concern about the countryside children of Montserrat, whose broad majority was illiterate; by 1969, he instead stated that by his administration all those children were already attending school.
Саясат
Брамблдің өкілеттігі кезінде кішкентай Прогрессивті лейбористік партия оппозиция рөлінде болды, бірақ ол ресми саясатқа елеулі кедергі келтірген жоқ. МЛП 1961 және 1966 жылдары сайлауда сәтті жеңіске жетті. 1970 жылға қарай ғана Брамбл мен оның Монсеррат Еңбек партиясы нақты саяси қиындықтарға тап болды. Туризм индустриясын дамытуға тырысқан Брамбл, демалыс немесе зейнеткерлік үшін жаңа мекемелер салуға тым әуес болды, бірақ оның ұлы П. Остин Брамблдің басқаратын Прогрессивті демократиялық партиясы бұған қарсы шықты. Халық соңғысымен келісіп, 1970 жылғы сайлауда үлкен жеңіске қол жеткізді, соның салдарынан Уильям Генри Брамбл бас министр лауазымынан айырылды, ал оның МЛП Заңнамалық кеңесте өкілсіз қалды. Дегенмен, Брамблға қатысты сын-ескертулер болды, әсіресе оның жақын туыстары арасындағы авторитарлық мінез-құлқына қатысты. Тағы бір дау тудырған мәселе – туризмге жасалған инвестициялар, олардың жерді ауыл шаруашылығы жобаларынан шығарып алғаны айтылды. Тағы бір кері кету 1960 жылы орналасқан Канаданың Ливард аралдары компаниясымен байланысты болды, ол жергілікті халыққа экономикалық пайда әкелмей, қызанақ өндірісін пайдаланды.
During Bramble's tenure, the small Progressive Labour Party functioned as opposition, although it would never pose much hindrance to the official policies. The MLP won elections comfortably in 1961 and 1966. It was by 1970 that Bramble and his Montserrat Labour Party faced actual political troubles. Boosting the tourism industry, Bramble was allegedly too enthusiastic for the building of new establishments either for vacationing or retirement, but the Progressive Democratic Party of his son P. Austin Bramble was opposed to it. People agreed with the latter, providing a landslide triumph in the 1970 elections, and so William Henry Bramble lost the Chief Minister's office, while his MLP was left without representatives in the Legislative Council. Still, Bramble underwent some criticism, particularly about his authoritarian demeanor among his intimates. Another source of controversy were the investments of tourism, which allegedly would have removed lands from agricultural projects. Another setback was due to the Canadian Leeward Islands Company Limited, which settled in 1960, eventually exploiting the tomato production almost without economic reward for the locals.
Өлім
Уильям Брамбл 1988 жылы қайтыс болды; ол мемлекеттік жерлеу рәсіміне ие болған алғашқы ұлттық тұлға және Монтсерраттың алғашқы Ұлттық Батыры атағымен құрметтелді. 1995 жылы Монтсеррат халықаралық әуежайы оның атымен қайта аталды.
William Bramble died in 1988; he was the first national figure to have a state funeral and he has the honour of being Montserrat's first National Hero. In 1995, the international airport of Montserrat was renamed, after him.